ՏԵՍԱԿԷՏ. ԱՐԵՒՄՈՒՏՔԸ ՊԷՏՔ Է ԵԳԻՊՏՈՍԻ ՄԷՋ ԱԶԱՏՈՒԹԵԱՆ ՎՐԱՅ ԳՐԱՒ ԴՆԷ

Եգիպտոսի մէջ խորհրդարանական վերջին ընտրութեան արդիւնքն ու զինուորներու կողմէ ցուցարարներու խոշտանգումի տեսարանները Արաբական գարնան ուղղութեան գծով անցեալ շաբաթավերջին մտահոգութեան, անհանգստութեան նոր փուլ մը հրահրեցին Արեւմուտքի մէջ:

Յունուար եւ փետրուար ամիսներու իրադարձութիւններուն առիթով բարձրացած յոյսի ջերմութիւնը ջախջախիչ հարուած մը ստացաւ:

Դիտելով իսլամական կուսակցութեանց նուաճած յաղթանակը` նոյեմբերին, ազատականներու թշուառ երեւոյթը եւ երկաթեայ բռունցքը պահպանելու զինուորականութեան վճռակամութիւնը, ոմանք կը հարցնեն, թէ արդեօ՞ք Եգիպտոսի ժողովրդավարութեան աւարտը մօտալուտ, տեսանելի է: Ուրիշներ կը հարցնեն, թէ արդեօ՞ք ժողովրդավարութիւնը` «մեր» արեւմտեան ժառանգութիւնը, իրականութեան մէջ «անոնց» համար է:

Ասոնք սխալ հարցումներն են, եւ այս հարցումներուն ետին գոյութիւն ունեցող վերաբերմունքը, եթէ քաղաքականութեան մէջ բացայայտուի, պիտի ապահովէ վերադարձը բռնապետութեան կամ աւելի վատին:

Այս նոյն յետադարձ, ցոլացնող վերաբերմունքը երկար ատեն հիմքէն ամրացուց արեւմտեան աջակցութիւնը Եգիպտոսի բռնատէրերուն` իբրեւ «կայունութեան» երաշխաւորներու:

Այդ աջակցութիւնը, իր կարգին հիմը դրաւ, նախատարերքը պատրաստեց Իսլամ եղբայրներու բարձրացման` խեղդելով այլ, աւելի լաւ քաղաքական ընտրանքներ:

Արդեօ՞ք մենք այժմ կը թեքինք կրկնելու նոյն մռայլ շրջագիծը, ճնշումի հանդէպ մեր համակերպումի փոխատուութեամբ, կեղծ կայունութեան անունով:

Մտածեցինք, թէ արեւմտեան կառավարութիւնները ինչպէ՛ս պատրաստ չէին Արաբական գարնան իրադարձութիւններուն: Անոնք այդպէս պէտք չէր ըլլային:

2007 թուականին Փրակայի մէջ տեղի ունեցած ժողովրդավարութեան համաժողովին եգիպտացիներ, ինչպէս` Սաատ Իպրահիմ, իրաքցիներ, ինչպէս` Միթալ Ալուսի եւ արաբ այլ ժողովրդավար այլախոհներ վստահեցուցին մասնակիցները, ներառեալ` նախագահ Ճորճ Պուշը եւ արեւմտեան այլ գործիչներ, որ իրենց շրջանը հասուն է, պատրաստ է ժողովրդական ըմբոստութեան: Ինչ որ պատահեցաւ Խորհրդային Միութեան մէջ, ըսին անոնք, արդէն իսկ կը կատարուէր Միջին Արեւելքի մէջ. հասարակ մարդիկ կը թօթափէին իրենց վախը, կը համարձակէին իրականացնելու երկար ատեն ճնշուած իրենց կարողութիւնը ոչ միայն ազատօրէն խօսելու, այլեւ` մտածելու:

Պարզապէս միայն ժամանակի հարց էր, որպէսզի քիչերու շարժումները, արարքները բազմանային եւ, ի վերջոյ, անզսպելի դառնային:

Փրակայի մէջ հաւաքուած արեւմուտքցի պաշտօնատարները սիրեցին այս այլախոհներէն իրենց լսածները: Բայց անոնք երբ տուն վերադարձան, ոչինչ փոխուեցաւ իրենց կառավարութիւններուն քաղաքականութիւններէն:

Կայունութեան նախատիպը, կաղապարը շարունակեց իշխել եւ ատոր հետ` այն հիմնաւորումը, թէ Եգիպտոսի մէջ այլընտրանք չկայ. Իսլամ եղբայրութիւն կամ քաոս:

Արաբական գարունը տուաւ սուտը կայունութեան նախատիպին, որ (ինչպէս Փրակայի այլախոհները գիտէին եւ ինչպէս միլիոններ ցոյց տուին այս տարի) իրականութեան մէջ անկայունութեան բաղադրագիր է:

Գահիրէի Թահրիր հրապարակին վրայ ժողովուրդը խօսեցաւ, եւ ի՞նչ պահանջեց: Ո՛չ Իսրայէլի քանդումը: Ո՛չ Միացեալ Նահանգներու նզովումը: Անոնք պահանջեցին իրաւունքը` ապրելու հասարակութեան մը մէջ, ուր մտածումները այլեւս պիտի չվերահսկուին: Անոնց պահանջը տեղական էր, բայց պատգամը` համընդհանուր, տիեզերական:

Եգիպտական յեղափոխութեան արեւմտեան պատասխան մը եղաւ` աջակցութիւն, զօրակցութիւն ընտրութիւններուն: Ասոնք հեռու են վատ բան ըլլալէ, բայց ասոնք հիմնական, ամէնէն կարեւորը չեն: Այսպիսով, յետմուպարաքեան ընտրութիւնները Եգիպտոսի մէջ հրահրեցին յաւելեալ ցնցումներ, ահազանգ, պատրանաթափում եւ ճակատագրապաշտութիւն արեւմտեան դէտերուն մէջ, որոնք խաբուած էին ժողովրդավարութեան յաղթանակի երազով:

«Ատիկա Ֆրանսական յեղափոխութիւնը չէ», ողբաց իսրայէլացի յօդուածագիր մը:

Ասիկա, պատահաբար, ուսանելի կէտ մըն է: Որովհետեւ Ֆրանսական յեղափոխութեան արիւնալի հետեւանքները, եթէ բան մը կը փաստեն, ատիկա երկու պահերու միջեւ գոյութիւն ունեցող բացն է: Առաջինը` երբ ժողովուրդը կ՛որոշէ այլեւս չապրիլ հասարակութեան մը մէջ, ուր վախը կ՛իշխէ, իսկ երկրորդը` այն պահն է, երբ կը կազմուի ժողովրդավարական հասարակութիւնը (որ պիտի պաշտպանէ ոչ միայն «ճիշդ» մտածողութիւնը, այլեւ` անձի մը ատած միտքերը):

Քաղաքականութեանց մէջ ոչինչ ակնթարթային է: Ընտրութիւնները իբրեւ ամենաբուժ եւ իրական ժողովրդավարութեան հաստատ ուղին նկատելը, պատմական երեւակայութեան ձախողութեան ցուցադրումն է: Ազատ աշխարհի պատշաճ դերը ընտրութիւնները քաջալերելը կամ դադրեցնելը չէ: Անոր դերը պէտք է ըլլայ բանաձեւել եւ կառչիլ ընդլայնուող, աճող բարեփոխումներու քաղաքականութեան մը, որ հիմն է այնպիսի հաստատութիւններու, կառոյցներու, որոնց միջոցով ճնշում կը բանեցուի առաւել ներկայացուցչական կառավարութիւն կազմելու:

Ազատ աշխարհը իր գրաւը պէտք է դնէ ազատութեան վրայ (Թահրիր հրապարակի յոյսը եւ պահանջը) եւ աշխատի այդ արժէքով սահմանուած քաղաքացիական հասարակութեան մը ուղղութեամբ:

Այսպիսի քաղաքականութիւն մը իրականացնելով, արեւմտեան կառավարութիւններն ու ոչ կառավարական կազմակերպութիւնները պէտք է դրամական միջոցներ յատկացնեն միայն այն անհատներուն եւ խումբերուն, որոնք կ՛աշխատին նոյն նպատակին համար. խթանել ազատական տնտեսութեան նպաստելու ատակ առեւտրական միացեալ ձեռնարկութիւններ, որոնք կենսական են սնանկութեան սեմին գտնուող երկրի մը մէջ, քաջալերել տարրականէն մինչեւ բարձրագոյն կրթութեան ձեռնարկները, հաղորդամիջոցներն ու ընկերային բարեփոխումները, համագործակցիլ ուսանողներու, կնոջական խումբերու, արհեստակցական եւ աշխատաւորական միութիւններու, ազատական ժողովրդավարներու եւ այլոց հետ` հետապնդելու համար մամլոյ ազատութիւնը, կրօնի ազատութիւնը, կազմակերպելու ազատութիւնը եւ օրէնքի գերակայութիւնը:

Թէ Եգիպտոսի պարագային հոլովոյթը երկարատեւ կամ յարաբերաբար համառօտ պիտի ըլլայ, ատիկա կախեալ է Եգիպտոսի ժողովուրդէն: Բայց ատիկա նաեւ նոյնքան կախեալ է Արեւմուտքի վճռակամութենէն` կանգնելու անոնց կողքին, որոնք փոփոխութիւն կը տենչան, ազդելու փոփոխութեան ուղղութեան վրայ եւ օգնելու, որպէսզի ձեւաւորուի ղեկավարներու նոր սերունդի մը յայտնաբերումը, ծլարձակումը:

Մեր ընտրութիւնը չ՛իյնար փտած զինուորական բռնապետութեան եւ Իսլամ եղբայրութեան ամբողջատիրութեան միջեւ:

Եթէ արեւմտեան եւ եգիպտացի ղեկավարներու միջեւ, առնուազն երկու կողմերէն մէկը ամբողջ սրտով, հաստատակամ մնայ դարբնելու ազատ քաղաքացիական հասարակութիւն, ժողովրդավարական արդիւնքը հզօր հնարաւորութիւն է, մինչ երկու կողմերն ալ եթէ ատոր դէմ ըլլան, ամէն ինչ իսկապէս պիտի կորսուի:

ՆԱԹԱՆ ՇԱՐԱՆՍՔԻ

«Տը Ուաշինկթըն Փոսթ»

Share this Article
CATEGORIES