ԼՐԱԳՐՈՂՆԵՐՈՒ ՁԵՐԲԱԿԱԼՈՒԹԻՒՆՆԵՐ` ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐՈՒԹԵԱՆ ՆԱԽԱՏԻՊԷՆ

Անցեալ դեկտեմբերին 19 լրագրողներու եւ հաղորդամիջոցներու աշխատաւորներու կալանաւորումը, եւ ատկէ անմիջապէս ետք, 24 դեկտեմբերին մամլոյ 36 աշխատակիցներու ձերբակալութիւնները հաւանաբար Թուրքիոյ մէջ տեղի ունեցած եւ հաղորդամիջոցները թիրախ դարձնող ամէնէն ընդարձակ ձերբակալութեան դէպք են:

Սկիզբէն, հիմակուընէ ըսենք, որ արտակարգ իրավիճակ մըն է, որ մեր այս պաշտօնակիցները ձերբակալուած են, եւ թէ` ասպատակութիւնները, յարձակումները իրականացուած են իրենց տուներուն եւ թերթերու գրասենեակներուն մէջ: Ասիկա ժողովրդավարութեանց մէջ աննախընթաց կիրարկում մըն է: Վերջին ալիքը մութ բիծ մը դրաւ Թուրքիոյ մէջ հաղորդամիջոցներու ազատութեան վրայ:

ԼՐԱԳՐՈՂՆԵՐ` ԲԱԿԻՆ ՄԷՋ

Ձերբակալուած լրագրողներուն մեծ մասը կը բաղկանայ անոնցմէ, որոնք կ՛աշխատակցին «Տիճլէ» լրատու գործակալութեան եւ Էօզկիւր Կիւնտեն օրաթերթին, որ կը հրատարակէ եւ կը սփռէ քրտական քաղաքական շարժումին համահունչ, ներդաշնակ, եւ այս ծիրին մէջ մօտէն կը հետեւի եւ կը հաղորդէ արգիլեալ Քրտական աշխատաւորական կուսակցութեան (ՔԱԿ) առնչուող զարգացումները: Բացի «քրտական հաղորդամիջոցներէ», լրագրողներ նաեւ ձերբակալուած են ձախակողմեան «Պիրկիւն» եւ հիմնական, ազդեցիկ «Վաթան» օրաթերթերէն: Ձերբակալութիւններու այս ալիքը կը կազմէ ՔԱԿ-ի քաղաքային թեւը նկատուող Քրտական համայնքներու միութեան (ՔՀՄ) դէմ գործողութեան վերջին փուլը, որ 2010-ի աշունէն կը շարունակուի:

Գործողութիւնները նախ թիրախ դարձուցին Խաղաղութիւն եւ ժողովրդավարութիւն կուսակցութեան (ԽԺԿ) ղեկավարութենէն քանի մը անդամներ, ապա ձերբակալուեցան ակադեմականներ, եւ հուսկ ապա` մեծ թիւով փաստաբաններ, որոնք կը պաշտպանէին ԽԺԿ-ի եւ ՔՀՄ-ի անդամ կասկածելիներու դատերը: Վերջին քայլը լրագրողները բանտ դրաւ:

Այն փաստը, որ ՔՀՄ-ի գործողութիւնները կ՛ընթանան դասակարգումներով, ցոյց կու տայ գոյութիւնը «համարկուած» ճամբու քարտէսի մը, որ լաւ հաշուարկուած, նախատեսուած է եւ քայլ առ քայլ կը գործադրուի: Եւ կը թուի, թէ Թուրքիոյ ներքին գործոց նախարար Իտրիս Նայիմ Շահինի վերջերս ըրած կարծր յայտարարութիւնը յաջորդ քայլերու ակնարկներ կը պարունակէր:

Շահին ըսաւ. «ԺՀԿ-ն երկարաձգումն է ՔՀՄ-ի եւ անոնց իրական դէմքերը պիտի բացայայտուին»: Նախարարը կ՛ակնարկէր «Տան բակի ահաբեկչութեան»: Սահմանելով, բնութագրելով Տան բակը` ներքին գործոց նախարարը, առանց անուններ տալու, հաշուեց արուեստագէտներ, բանաստեղծներ, համալսարանի բաժանմունքներ, միութիւններ, հասարակական կազմակերպութիւններ: Կարելի է ըսել, որ ձերբակալութիւններու վերջին ալիքը մեծ չափով պիտի արգելափակէ հաղորդակցութեանց ալիքները քրտական քաղաքական շարժումին, իր արմատներով:

ՔՀՄ-ԷՆ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ ԿԵԱՆՔԻ

Հաղորդամիջոցներու ազատութիւնը կը սահմանէ, կը ներառէ տեղեկացուած ըլլալու իրաւունքը եւ այս տեղեկութեան հանրութեան հաղորդելու իրաւունքը: Ինչպէս պաշտպան փաստաբանները շեշտեցին, հարցաքննութիւններու ատեն ամէնէն անհանգստացնող գործօնը այն է, որ կասկածեալներուն ուղղուող հարցումներուն մեծ մասը կը կեդրոնանայ բնականոն լրագրողական գործունէութեան վրայ` տեղեկացուած ըլլալու իրաւունքի ուղղակի ծիրին մէջ:

Նոյն ատեն, գործողութեան սարսափազդու այլ ուղղութիւն մըն ալ այն է, որ հարցաքննութիւնները չեն սահմանափակուած ՔՀՄ-ով եւ լրագրողական գործունէութեամբ, այլ կասկածեալներու ուղղակի անձական կեանքէն տուեալներ օգտագործուած են եւ ասոր մասին տեղեկութիւն պահանջուած է: Հակաահաբեկչութեան գետնի վրայ տեղի ունեցած հարցաքննութիւն մը վերածուած է անձնական, անհատական կեանքի մասին հարցաքննութեան: Ասիկա նիւթ մըն է, որուն մասին ներքին գործոց եւ արդարութեան նախարարները պէտք է բացատրութիւն տան հանրութեան:

Թեմային իսկական մարտահրաւէրի մասը հետեւեալն է. Արդարութիւն եւ բարգաւաճում կուսակցութեան (ԱԲԿ) կառավարութիւնը Եւրոպական խորհուրդին եւ Եւրոպական միութեան պաշօնապէս յայտնեց, ուր յանձնառու է Թուրքիոյ մէջ հաղորդամիջոցներու ազատութեան առնչուող խնդիրներուն օրինական լուծումներ գտնելու, եւ այս խոստումները լաւատեսական ակնկալութիւններու յանգեցուցին:

ԵՒՐՈՊԱՅԻ ՏՐՈՒԱԾ ԽՈՍՏՈՒՄՆԵՐՈՒՆ Ի՞ՆՉ ՊԻՏԻ ՊԱՏԱՀԻ

Այս ծիրին մէջ արհեստագիտական ուսումնասիրութիւն մը կը նախատեսուի, որ սկսի ընթացիկ յունուարին, Եւրոպայի խորհուրդին հետ: Մինչ յանձնառութիւնը նոր ուղի մը յառաջացուց «հաւատարմագրութեան», որ կառավարութեան պիտի բացուի արեւմտեան աշխարհի մէջ վերջին զարգացումները, լրագրողներու ձերբակալութեան պատճառով բեւեռացող, պիտի ընդհատեն լաւատեսական ակնկալութիւնները:

Արտայայտուելու ազատութեան մարզին մէջ գոյութիւն ունեցող խնդիրները եւ ձերբակալուած լրագրողներու աճող թղթածրարը դարձած են գրեթէ կարեւորագոյն ընթացիկ փշոտ հարցերը արեւմտեան աշխարհի հետ Թուրքիոյ յարաբերութիւններուն մէջ:

Իբրեւ արդիւնք մամլոյ 36 անդամներ եւս աւելցան բուռն, տաք քննարկումներուն մէջ, թէ ինչպէ՛ս կարելի է հաշուարկել կալանաւորուած լրագրողներուն թիւը: Այս պարագային, Թուրքիոյ մէջ ձերբակալուած լրագրողներուն իրավիճակը, կացութիւնը սկսած է ներառել վիճակագրութեան դաշտը, առաւել` նշելով մամլոյ ազատութեան առնչուող կացութեան ծանրութիւնը:

Ակնյայտօրէն ԱԲԿ-ի կառավարութիւնը ինքզինք ամբողջովին ազատ կը զգայ` մտածելով, որ արեւմտեան աշխարհը հարց պիտի չստեղծէ ներքին վիճայարոյց գործողութիւններու համար, որովհետեւ Արաբական գարնան եւ Սուրիոյ տագնապին պատճառով Արեւմուտքին համար Թուրքիան անհրաժեշտ է:

Ի վերջոյ, երկիր մը, որ 36 լրագրողներ օրուան մը մէջ կը բանտարկէ, կրնա՞յ Արաբական գարնան համար ներշնչումի նախատիպ ըլլալ:

ՍԵՏԱԹ ԷՐԿԻՆ

«Հիւրրիյէթ»

Share this Article
CATEGORIES