ԱԶՐՊԷՅՃԱՆ` ՓՈԽԱՆՑՄԱՆ ՇՐՋԱՆԻՆ ԸՆԹԱՑՔԻՆ ԿՈՐՍՈՒԱԾ ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐՈՒԹԻՒՆԸ

Խորհրդային Միութեան անկումէն ի վեր, անոր  նախկին հանրապետութիւնները պատկերացուած են որպէս «փոխանցումային ժողովրդավարութիւններ» կամ «երիտասարդ ժողովրդավարութիւններ»:

Այս մէկը կ՛արտայայտէր այդ ընկերութիւններուն փոփոխութեան յոյսերը եւ անոնց միացումը` ազատ ազգերու շրջանակին: Իսկ այն, ինչ որ Ազրպէյճան կը փորձէր դառնալ վերջին քսան տարուան ընթացքին, ապա երկար ատեն այդ ուղեգիծին վրայէն  ջնջուած էր ժողովրդավարութիւնը եւ դադրած էր անոր նպատակակէտը ըլլալէ: Այս է հետեւանքը Պաքուի իշխանութիւններուն միջազգային հասարակութեան դիմաց «ժողովրդավարութիւն կառուցելու» կապկութիւններուն, որոնք օրըստօրէ աւելի պատճառ կը դառնան:

Մենք ունինք քաղաքական համակարգ մը, ուր արդիական կառավարական կառոյցները կը ծառայեն որպէս շպար կամ քող` տոհմային ժառանգական իշխանական տիրութիւն, եւ «քլանային յետադիմական իշխանութիւն: «Ընտրուած» նախագահը պարզապէս ժառանգեց այս պաշտօնը իր հանգուցեալ հօրմէն, խարդախուած ընտրութիւններէ եւ ցուցարարներու վայրագ ճնշումներէ ետք:

2009-էն ի վեր, աճապարանքով սահմանադրական հանրաքուէ կայացնելէ ետք, պաշտօնի շրջանի սահմանում մը չկայ, որ կ՛արգիլէ անոր ցկեանս մնալու իշխանութեան տէրը:

Խորհրդարանը, որ ըստ օրէնքի ընտրուած օրէնսդրական մարմին է քննելու եւ հաւասարակշռելու նախագահին իրաւասութիւնները, իրականութեան մէջ կառավարութեան կողմնակից երեսփոխաններ են, ուր ոչ մէկ իսկական քննարկում եւ կշռադատութիւն տեղի կ՛ունենայ:

Ալիեւ արքայական տոհմի իշխանութեան շրջանին բոլոր խորհրդարանական, նախագահական եւ քաղաքապետական ընտրութիւնները խեղաթիւրուած են կառավարութեան կազմակերպած խարդախութեան պատճառով:

Իսկ արդարադատական մարմինը բոլորովին կազմուած է այդ խարդախուած ընտրութիւններէն բխած խորհրդարանի եւ կառավարութեան նշանակած դատաւորներով: Հետեւաբար զարմանալի չէ, որ դատարանները կ՛աշխատին կառավարական հրահանգներու հիման վրայ` արձակելով խիստ վճիռներ հակառակողներու դէմ, ընդունելով կասկածելի ընտրութիւններու արդիւնքները եւ տալով վճիռներ ի նպաստ կառավարական պաշտօնատարներու:

Հետեւաբար իշխանութեան երեք թեւերէն ոչ մէկը իր օրինականութիւնը կը ստանայ ժողովուրդին ազատ կամքէն, ոչ ալ կը գործեն իրենց պաշտօնապէս պատուիրուած գործերը:

Սակայն «ժողովրդավարութիւն» կառուցելու ճիգերը հոն չեն դադրիր: Տասնեակ մը կեղծ «ընդդիմադիր կուսակցութիւններ» մշտաջան կերպով կ՛արտայայտեն իրենց բուռն զօրակցութիւնը երկրին ղեկավարութեան:

Վերջին նախագահական ընտրութիւններու ընտրապայքարի ընթացքին նման «ընդդիմադիր թեկնածու» մը հեռատեսիլի հարցազրոյցի մը ընթացքին հպարտօրէն ցուցադրած էր նախագահ  Իլհամ  Ալիեւի դիմանկարը:

Կայ նաեւ այլ պատկեր մը, ուր կառավարութեան կողմէ կազմակերպուած «Ոչ կառավարական կազմակերպութիւններ» կը գործեն միմիայն դրական տեսակէտներ արտայայտելու` իշխանութիւններուն կողմէ մարդկային իրաւունքներու եւ այլ նիւթերու հետապնդումի գծով:

Զանազան հեռատեսիլի կայաններու, ձայնասփիւռի կայաններու եւ հրատարակչատուներու ներկայութիւնը, որոնք կը մրցին գովաբանելու նախագահն ու անոր ընտանիքը եւ հարուածելու ու քննադատելու իսկական ընդդիմութիւնն ու «արտաքին գործակալները», կը ներկայացուի որպէս ազատօրէն արտայայտուելու փաստ:

Իրականութեան մէջ, անկախ ձայնասփիւռ կամ հեռատեսիլի կայան գոյութիւն չունի, իսկ շատ քիչ մնացած ընդդիմադիր օրաթերթերը յաճախ կ՛ենթարկուին ձերբակալութեան, արգիլման եւ բարձր տուգանքի:

Բողոքի բոլոր ցոյցերը բիրտ յարձակումի կ՛ենթարկուին ոստիկանութեան եւ քաղաքացիի տարազով կառավարական գործակալներու կողմէ:

Շատ քիչ այլախոհութիւն հանդուրժուած է: Վերջերս հանրածանօթ գիտնական Րաֆիկ Ալիեւ հեռացուեցաւ իր պաշտօնավարած համալսարանի դասախօսական պաշտօնէն, որովհետեւ ան առաջնորդեց մտաւորականներու «ֆորում»-ը` արտայայտելու իրենց մտահոգութիւնները իրենց հայրենիքին ու բռնած ուղիին մասին:

Կառավարութիւնը ոչ միայն ձախողեցաւ հասցնել երկար սպասուած բարեփոխումները, այլ նաեւ առաջնորդեց հաւաքական ճիգ մը ստեղծելու պատրանք մը բարեկարգութիւններու գծով եւ զանոնք ներկայացնելով աշխարհին որպէս իրականութիւններ:

Թատերական վերջին ներկայացումներէն է վարչակարգին հակափտածութեան պայքարը: Հակառակ անոր, որ նախագահին պատանի զաւակները ունին 75 միլիոն տոլար արժող շռայլ վիլլաներ Տուպայի մէջ եւ հսկայ բաժին մը Ազրպէյճանի ամենամեծ դրամատուներուն մէջ:

Պետական գումարներու գողութիւնն ու կաշառակերութիւնը կենսաձեւ դարձած է կառավարական բոլոր մակարդակներու պաշտօնեաներուն: Տակաւին այս մէկը չ՛արգիլեր, որ Ազրպէյճանի կառավարութիւնը կաշառակերութեան դէմ պայքար կը մղէ:

Այս մէկը համազօր է այն խօսքին, թէ Թալեպան կազմակերպութիւնը կը պայքարի կրօնական ծայրայեղութեան դէմ…

Դժբախտութիւն է տեսնել, որ ամերիկեան կամ եւրոպական ղեկավարներ եւ դիւանագէտներ կը մասնակցին այս «կեղծ ժողովրդավարութիւն» խաղին` անտեսելով մարդկային իրաւունքներ, ի նպաստ ուրիշ առաջնահերթութիւններու:

Այս մէկը ոչ միայն կը գրգռէ հակաարեւմտեան մտայնութիւն` յառաջացած Ռուսիոյ կամ Իրանի հակում ունեցող որեւէ ուժի կողմէ, այլ նաեւ պղտորութիւնը կը սաստկացնէ` ազատ ընկերութեան մը գաղափարներուն եւ ժողովրդավար կառավարութեան հաստատութիւններուն` բարոյալքելով ազրպէյճանցի հասարակութիւնը:

Իսկ ամենակարեւորը, արգելք կը հանդիսանայ կազմելու քաղաքային հասարակութեան իսկական հաստատութիւններ, որոնք կարող են բանաձեւել ապրիլի ընկերային համաձայնութիւն մը տարբեր ուժերուն միջեւ եւ հաստատելով իմաստալից բարեկարգումներ:

Ոմանք կրնան պարապ յոյսեր ունենալ, որ եթէ փտած բռնատէրերը բաւարար կեղծ ծառայութիւններ մատուցեն ժողովրդավարութեան, հետագային կրնան շօշափելի բաներ ստացուիլ: Ազրպէյճանի օրինակը ճիշդ հակառակը կը փաստէ: Մօտ երկու տասնամեակներ անցան եւ Ազրպէյճան անդամակցեցաւ Եւրոպայի խորհուրդին եւ ստորագրեց զանազան դաշնագրեր, որ կը պարտադրեն անոր յարգելու իր քաղաքացիներուն հիմնական իրաւունքներն ու ազատութիւնները:

Սակայն մենք տակաւին չտեսանք որեւէ բան, որ կը նմանի ազատ եւ արդար ընտրութիւններու կամ աճ արձանագրող անկախ եւ ինքնիշխան մամուլի:

Ընդհակառակը, ներկայ խորհրդարանը չունի նոյնիսկ այդ շատ քիչ ընդդիմադիր անդամները, որ նախկին խորհրդարանը ունէր, արեւմտեան ռատիոկայանները, որոնք կառավարութեան իշխանութենէն անկախ մամուլի միակ բեկորներն էին, բոլորն ալ փակուեցան, լրագրողներ ծեծի, բանտարկութեան ենթարկուեցան կամ սպաննուեցան, իսկ ճաղերու ետին նետուած հասարակական-քաղաքական գործիչներուն թիւը աճ արձանագրեց:

Այս բոլորը մեզ կը հասցնեն այն միակ տրամաբանական եզրակացութեան, որ Ալիեւի կառավարութիւնը երբեք միտում չունի փոխուելու` ո՛չ հիմա, ո՛չ ալ ապագային: 18 տարի երկարող անդուլ ճնշումներն ու թափանցող ապականութիւնները բաւական կը յստակացնեն  այդ դիտումը:

«Մենք կ՛ապահովենք ձեր ուժանիւթի եւ ապահովութեան պէտքերը եւ կը ձեւացնենք, որ կ՛աշխատինք ի նպաստ ժողովրդավարութեան զարգացման, իսկ դուք կը ձեւացնէք, որ կը հաւատաք այդ մէկուն (կամ ալ լուռ կը մնաք այդ նիւթին շուրջ)», այս է ազրպէյճանական իշխանութիւններուն հրամցուցած սակարկութիւնը իրենց արեւմուտքցի գործընկերներուն:

Բայց, ինչպէս արաբական գարունը ցոյց տուաւ, նման կարգադրութիւններ ի զուր են, եւ յետոյ Միացեալ Նահանգներն ու իր դաշնակիցները պիտի դիմագրաւեն ահաւոր անկայունութիւն` փորձելով զսպել պայթող հասարակական անհանգստութիւնը:

Հաւանաբար աւելի նպաստաւոր է չսպասել եւ հիմակուընէ, առանց բառերը ծամծմելու,  արտայայտուիլ եւ ըսել իրականութիւնները:

ԷԼՄԱՐ ՇԱԽԹԱԽԹԻՆՍՔԻ

«Ազերի ռիփորթ»

Share this Article
CATEGORIES