ԱՐԴԱՐՈՒԹԵԱՆ ԹԱՂՈՒՄԸ

Ձմեռ ըլլայ, թէ ամառ, մեր յիշողութեան մէջ ցաւը տակաւին թարմ է:

Ես կը յիշեմ 2007-ի յուլիսեան տաքը, երբ մենք` Հրանդ Տինքի պաշտօնակիցներս եւ ընկերներս, խռնուած էինք Պոլսոյ մէկ դատարանի փոքր դահլիճին մէջ` հեղձամահ ըլլալու վտանգը աչքերնիս առնելով: Այս դատավարութիւնը սկսաւ Հրանդ Տինքի սպանութենէն հինգ ամիս ետք. մեծ յուսախաբութիւն մը` բոլոր անոնց համար, որոնք փոփոխութիւն կ՛երազէին, կ՛ակնկալէին:

Երեքշաբթի, 17 յունուարին, քաղաքը  սպիտակ գորգով ծածկած արտասովոր ձիւնափայլ գիշերուան մէջ ես մտայ նոյն այդ դահլիճը` ականատես ըլլալու իրաւական հոլովոյթի աւարտին, շատ աւելի նուազ յոյսով, քան` նախկին նիստերուն, որոնց ես ներկայ գտնուած էի:

Սովորական բազմութիւնը կծկուելով վերածուած էր աւելի փոքր խումբի մը, եւ ամբաստանեալներէն միայն երեքը (ընդհանուր թիւը 20 է) կեցած էր ամպիոնին վրայ: Մնացեալը (չձերբակալուածներ կամ աւելի ուշ ազատ արձակուածներ) բացակայ էր:

Վերջին խօսք առնող անձը` Էրհան Թունճել, երբ վերջնական պաշտպանական խօսքի, չքմեղանքի համար կանգնեցաւ, դիւրին էր ներկաներուն դէմքերուն վրայ տեսնելը, թէ վերջին բանը, որուն այս դատարանը պիտի ծառայէր, արդարութիւնն էր:

2011 թուականի յուլիսին ոճրագործը` Օկիւն Սամաստ 22 տարուան բանտարկութեան դատապարտուած էր, թերահասներու դատարանի մը մէջ, երբ դատաւորները հաստատած էին, որ ան կրակած ատեն տասնեւեօթը տարեկան էր:

Երկու հիմնական դերակատարներ մնացած էին դատավարութեան մէջ. Եասին Հայալ, որ Հրանդ Տինքի ընտանիքին փաստաբաններուն կողմէ ամբաստանուած է իբրեւ այն անձը, որ «պատրաստեց» եւ «մղեց» Սամաստը` գործադրելու սպանութիւնը, եւ` Թունճել, տեղական գաղտնի սպասարկութեան համար աշխատող լրտես մը, որ ոստիկանութեան եւ Ազգային հետախուզութեան կազմակերպութեան ՄԻԹ-ին զեկուցեց:

Կարեւոր էր տեսնելը, լսելը, թէ այս երկուքը ի՛նչ պիտի ըսէին, որպէսզի կարելի ըլլայ պատշաճօրէն հասկնալ ընդարձակ եւ բարդ ցանցը, որ խիստ կասկածելի կը նկատուի Նողկալի, անարգ ոճիրին ետին կանգնելու յանցանքին համար: «Խիստ կասկածելի»-ն քաղաքավար, յաճախակի օգտագործուող նկարագրութիւնն է հոս:

Իրերայաջորդ դատավարութիւններու ընթացքին մենք ականատես եղանք դատին` էութենէն պարպումին:

17 յունուարի նիստին ամբաստանեալներուն թիւը նուազագոյնի իջած էր. մնացած էին միայն երկու մարդիկը, որոնք երկունքն ալ զգացին, որ իրենք իբրեւ քաւութեան նոխազ օգտագործուած են միւս բոլորին կողմէ, որոնք ակնյայտօրէն տեղեակ էին իրենց գործունէութեան, քաջալերած էին զիրենք եւ մօտ կեցած` ոճիրը գործադրուած ատեն:

Այսպիսով, 17 յունուարին կէտ մը յստակացաւ. Թունճել իր երկարատեւ  պաշտպանական խօսքին, չքմեղանքին մէջ, լեցուն` անկապ նախադասութիւններով, որոնք երբեմն Մեհմեթ Ալի Աքչայի դատավարութիւնը կը յիշեցնէին, Հայալը մեղադրեց գաղտնի ցանցի մը մէկ մասը ըլլալու համար (ակնարկելով Էրկենեքոնի կամ ատոր կապուած այլ ցանցի մը) եւ ինքզինքն ու ոստիկանական ուժերու մէջ իր մեծաւորները պաշտպանեց:

Մենք արդէն գիտէինք Հայալի կապերը տեղական զինուորականութեան հետ: Թունճել օգնեց հաստատելու, որ Տինքի սպանութեան գործին մէջ կարեւոր մանրամասնութիւններու ակնյայտ քողարկումը արդիւնքն է զինուորականութեան եւ ոստիկանութեան միջեւ հսկայական պայքարի մը` բազմաթիւ մանրամասնութիւններ միտումնաւոր չքննարկելով:

Ասիկա նաեւ հաստատեց, որ այս դատը քաղաքականօրէն որքան զգայուն եղած է` դատելով նաեւ այն փաստէն, իրողութենէն, որ վերեւի աստիճանաւորները յաջողած են երկփեղկել, բաժնել լրագրողները, որպէսզի պատմութեան միայն մէկ երեսը «ներկայացուի» եւ անտեսուի միւս երեսը (մենք ոճիրին մասին բազմաթիւ գիրքեր ունինք. գիրքեր, որոնք «կը կռուին» իրարու դէմ):

Հաղորդամիջոցներու մէջ մեզմէ շատեր, որոնք  ներկայացուցած, հաղորդած են քաղաքական նման ոճիրներ, այժմ ամբողջովին համոզուած են, որ Տինքի դատավարութիւնը վերածուած է հոլովոյթի մը, որուն մէջ ստուերային բոլոր ցանցերը, նաեւ ծանօթ` իբրեւ ուրուային պետութեան, մնացած էին ոչ միայն չբացայայտուած, այլեւ պաշտպանուած էին: Թղթածրարներուն մէջ ապացոյցը եւ առաջնորդող տուեալները, որոնք չեն հետազօտուած, բնաւ պիտի չդատապարտեն  այդ երեք մարդիկը:

Պատմականօրէն մենք ոճիրի մեքենաներ, կազմածներ ունինք, որոնք գործած են գաղափարախօսութեամբ մը` յառաջացնելով գաղափարներու մահացու խառնուրդ մը, որ կը սասանի ժողովրդավարացումը, թիրախ կը դարձնէ ոչ իսլամները, ահաբեկչութիւն կը տարածէ եւ զինուորականութիւնը կը հրաւիրէ վերահաստատելու իր երկաթեայ բռունցքի հսկողութիւնը` ընկերութեան, հասարակութեան վրայ:

Դատավարութեան շրջանակը, ծիրը սահմանափակելու յաջող փորձը լոյս պիտի սփռէ «ուրուային պետութեան» մէջ յարատեւող, հաստատամիտ կաղապարին վրայ, ինքզինք պաշտպանելու, եւ «ատոր հետ երթալու, յարմարելու» քաղաքական իշխանութիւններու ընտրանքը կրնայ միայն բացատրել արդարադատութեան այսօրուան ուժին սահմանափակումները: Թուրքիոյ համար մեծ ամօթ է դիւանակալութեան ներքին յանցագործ բջիջները պաշտպանող դիւանակալութեան մը առջեւ «արդարութեան զոհաբերումը», պարզապէս, որովհետեւ զոհը հայ մըն է:

Դատավարութեան աւարտին «արդարութեան» մեզի ձգածը մեծաքանակ ազատ արձակումն է 16 անձերու. գործնապէս Էլհան Թունճելը բանտէն արձակելով «պատիժով» մը, որ ոչինչ ունի ոճիրին հետ (զայն ամբողջովին անջատելով Տինքի գործէն) եւ հրապարակին վրայ ձգելով երկու անձեր, որոնք իբրեւ քաւութեան նոխազ ընտրուած են:

Կրնայ ըլլալ, որ դատավարութիւնը թեքնիք կերպով աւարտած է, բայց ատիկա պիտի ձախողի բաւարարելու ամբողջ աշխարհի գիտակցութիւնը, խիղճը:

Ատիկա միայն պիտի հրահրէ արդարութեան հետապնդումը:

ԵԱՒՈՒԶ ՊԱՅՏԱՐ

«Թուտէյզ Զաման»

Share this Article
CATEGORIES