«ՊԱՏՄՈՒԱԾՔՆԵՐ, ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑՆԵՐ» (ՀԵՂԻՆԱԿ` ՍՊԱՐՏԱԿ ՂԱՐԱԲԱՂՑԵԱՆ)

2011-ին Երեւանի «ՎՄՎ-Պրինտ» ՍՊԸ հրատարակչութեան տպարանին մէջ լոյս տեսաւ Սպարտակ Ղարաբաղցեանի «Պատմուածքներ, հարցազրոյցներ» խորագրեալ գիրքը, որ կը բաղկանայ 128 էջերէ:

Հեղինակը ծնած է Երեւան, 1951 թուականին: 1973-ին աւարտած է Խաչատուր Աբովեանի մանկավարժական համալսարանի դասընթացքը: Դասաւանդած է միջնակարգ վարժարաններու մէջ: Եղած է մնայուն թղթակիցը «Գարուն», «Նորք» եւ «Սովետական Հայաստան» հանդէսներուն:

Իր ջանքերով նկարահանուած են հետեւեալ փաստավաւերագրական ժապաւէնները. «Երախտիքի արահետ», «Ծննդավայր», «Մոմիկ», «Թորոս Ռոսլին» եւ նկարչական այլ իրագործումներ:

Վարած է մշակոյթի, լրագրութեան եւ կրթութեան վերաբերեալ այլազան պաշտօններ:

Հեղինակն է «Ուր գնում եմ` Հայաստանը հետս է» գիրքին:

Սպարտակ Ղարաբաղցեանի «Պատմուածքներ, հարցազրոյցներ» հատորը կ՛ընդգրկէ 6 պատմուածքներ եւ 8 հարցազրոյցներ:

Պէտք է ըսել, որ յուշագրութիւն մըն է սոյն գործին «պատմուածքներ» բաժինը, ուր հերոսները զրոյցի ընթացքին կ՛ոգեկոչեն անցելայուշ դրուագներ: Այս իրողութեամբ, տրամաբանական պիտի ըլլար, եթէ յիշեալ հատորը, «Պատմուածքներ» կոչուելու փոխարէն, կրէր «Յիշողութիւններ» խորագիրը, տրուած ըլլալով, որ իւրաքանչիւր պատմուածքի ընդհանուր մթնոլորտը, իր իւրայատուկ դրսեւորումներով, կը գոյանայ մտաբերուած դէպքերու շարայարումով:

Այս յղացքով, Ղարաբաղցեանի պատմուածքները չունին դասական նկարագիր: Ըստ էութեան, անոնք սովորական զրոյցներ են, որոնք տեղի կ՛ունենան նոյն ապրումներու կամ ըմբռնումներու հետամուտ անձերու միջեւ: Ահա թէ ինչո՛ւ չեն թաւալիր անոնք հիմնական թեմայի մը շուրջ: Յիշողութիւնն է, որ կ՛առաջնորդէ զանոնք` վարելով անոնց մտածումի ղեկը եւ կ՛ոգեւորէ անոնց ներաշխարհը` զգացական համապատասխան զեղումներով: Զրոյցները բաղկացուցիչ տարրերն են հատորի պատմուածքներուն, որոնց ենթահողն է յիշողութիւնը:

Իսկ ինչ կը վերաբերի զրոյց բառի իմաստին, Ղարաբաղցեան կ՛ըսէ, թէ` «Զրոյցը շատախօսութիւն չէ, այլ` Յիշողութիւն»: Այս առնչութեամբ, կը նկարագրէ այն զրոյցը, որ տեղի կ՛ունենայ իր եւ «Իրական հեքիաթ» խորագրեալ պատմուածքի հերոս սասունցի Վազգէնին միջեւ, որուն հետ յիշատակներու ոգեղէն ճանապարհով կ՛երթայ Արեւմտեան Հայաստան: Սոյն զրոյցը առաւել հետաքրքրական դարձնելու դիտաւորութեամբ, սասունցի Վազգէն Թուրքիոյ քարտէսին վրայ մատով ցոյց կու տայ Բասուրը, որ եղած է հայրենի հարազատ գիւղը Կարօ Սասունիի: Ապա, Ղարաբաղցեան կ՛ըսէ. «Վազգէնի ցուցամատը քարտէսից չի պոկւում: Ասես դրել է տոհմի յիշողութեան զարկերակին»: Վազգէնը ցոյց կու տայ իր մօր գիւղը, Հայնին, որ եղերական պայմաններու բերումով` եղած է քրտաբնակ…: Ղարաբաղցեան ցոյց կու տայ նաեւ Թուրքիոյ քարտէսին վրայ բազմաթիւ քրտաբնակ եւ թրքանուն գիւղեր, որոնք 1915 թուականէն առաջ կը պատկանէին հայերուն… Ի տես պատմական այս դառն իրողութեան` հեղինակը կ՛ըսէ. «Թւում էր` անցեալի մի փոքրիկ պատառ Յիշողութեան արցունքով է ողողւում, ու տոհմածառը ծիլ է տալիս, բողբոջում, ծաղկում…»: Ապա, ակնարկելով Թուրքիոյ քարտէսին, որ լէշի պէս փռուած էր Վազգէնի սեղանին վրայ, կ՛ըսէ, թէ` «քարտէսը մսագործի դանակով գծուած բաց վէրք էր յիշեցնում…»: Իսկ Վազգէն ըմբռնելով հեղինակին ալեկոծ հոգեվիճակը` կ՛ըսէ. «Աս քարտէսի որ կէտին էլ մատդ դնես, տակէն Հայաստան դուրս կու գայ… որ քարը շրջես, հայու ոսկոր կայ տակը…»: Այս յղացքով, Վազգէն կը յայտնէ, թէ իր սասունցի հայրը հեռանալով Բասուր գիւղէն` կ՛ողբայ կորուստը իր քրոջ` Մաքիին եւ կորուստը խաղողի այգիներուն…

Այսպէս, Յիշողութեան բազմերանգ բաւիղներով, հեղինակը կը ձգտի հասնիլ պապենական դարաւոր օճախները, ուր հայ ժողովուրդը կը վարէր երջանիկ կեանք մը` Տառապանքի եւ Ջարդի տարիներէն առաջ:

Ընդգծելով յիշողութեան կենսական դերը մեր կեանքին մէջ`  Սպարտակ Ղարաբաղցեան կ՛ըսէ, թէ որեւէ անդարձ յուշ կը դառնայ հեքիաթ, երբ փորձենք մտաբերել զայն: Այս ըմբռնումով, ան կը փոխանցէ հետեւեալ պատգամը. «Ուզո՞ւմ ես օրդ հեքիաթ դառնայ` Սէր, Ցաւ, Յիշողութիւն խառնիր ու շաղախիր, ոնց որ հացի խմորն ես հունցում»: Արդարեւ, հեղինակը հարց կու տայ, թէ դիւցազնական դրուագներով շարայարուած իրական հեքիաթ մը չէ՞ր արդեօք կեանքը, երբ 1988 թուականի մարտի 5-ին, Ստեփանակերտը ողողուած էր Սումկայիթի սպանդէն մազապուրծ ազատած հայերով, որոնք իրենց լլկուած եւ կիսամերկ երեւոյթով կը յիշեցնէին եղերական վիճակը մահուան ճիրաններէն փրկուած բազմահազար հայերու` 1915 թուի եղեռնաշուք օրերուն, աքսորի ցուրտ ճամբաներուն վրայ…

Սպարտակ Ղարաբաղցեանի պատմուածքներուն տիպարները կ՛ապրին ու կը գործեն քաղցր ու տխուր յիշատակներու մտերմութեան մէջ: Անոնք նաեւ ջերմեռանդ հաւատացեալներ են, որոնց կեանքի ուղեցոյցը քրիստոնէական հաւատքն է: Անոնք կ՛երգեն Կոմիտասի երգերը եւ ակնածանքով կը խոնարհին յիշատակին առջեւ աստուածասէր ու շինարար մեր հայրերուն, ինչպէս կը հաստատէ հեղինակը հետեւեալ վկայութեամբ. «Երկինք կա՞յ, որի տակ հայը հաւատ կառուցած չլինի, երկինք կա՞յ, որ գոնէ մի անգամ խնկարկուած չլինի, մի անգամ գոնէ լսած չլինի հայի աղօթքը…»:

Հատորին տիպարները, ըլլան անոնք հայաստանցի հայեր թէ ղարաբաղցի հայեր, նոյն մտածելակերպով կը նային հայրենի հողին եւ ազգասիրական նոյն չափանիշով կը բնորոշեն հարուստ հայու իսկական արժանիքը, երբ կ՛ըսեն. «Ամենահարուստ հայը իր տանն ապրող հայն է, իր հողի վրայ բուն ունեցող հայը, իր հողի վրայ ծառ տնկող հայը, իր հողի վրայ քար ու պատ շարող հայը…»:

Հատորին մէջ կան համեստ դասակարգի պատկանող եւ բարոյական սկզբունքի տէր բարեմիտ մարդիկ, որոնց շարքին կը դասուի «Թէյավճար» խորագրեալ պատմուածքի հերոս Ասատուր Համամճեանը, որ Քիսաչի մականունով կը կոչուի այն օրէն ի վեր, երբ ընտանիքին ապրուստը հոգալու  համար կ՛աշխատի հանրային բաղնիքի մը մէջ: Այս պատճառով ծանօթներ կ՛այպանեն Ասատուրը` անյարմար միջավայրի մը մէջ աշխատանքի ձեռնարկած ըլլալուն համար: Սակայն Ասատուր, իր կարգին, հետեւեալ պատասխանը տալով անոնց` կ՛ըսէ.

«Ինչո՞ւ է ամօթ, ամօթ չէ, ամօթը ընտանիքը անօթի ձգելն է»:

Հատորին երկրորդ բաժինով Հայաստանի մշակոյթի նախարարի խորհրդական Սպարտակ Ղարաբաղցեան Լիբանան այցելած միջոցին կ՛ունենայ տեսակցութիւններ «Ազդակ» օրաթերթի ներկայացուցիչներուն հետ, Հայաստան-սփիւռք յարաբերութիւններու առնչութեամբ: Ղարաբաղցեան իրեն ուղղուած մշակութային իրադարձութիւններու վերաբերեալ հարցումներուն կը պատասխանէ հանգամանօրէն, որոնք հետագային լոյս կը տեսնեն «Ազդակ»-ի մէջ:

Արդարեւ, Սպարտակ Ղարաբաղցեանի «Պատմուածքներ, հարցազրոյցներ» խորագրեալ հատորը շահեկան հրատարակութիւն մըն է այն իմաստով, որ իւրաքանչիւր ընթերցողի մէջ կը վերարծարծէ սէրը` հանդէպ հայ ժողովուրդի պատմական հողերուն…

ՅԱԿՈԲ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

Նոյեմբեր 2011
Պէյրութ

 

 

Share this Article
CATEGORIES