«ՖՐԱՆՍԱՆ ՑՈՅՑ ՏՈՒԵՑ, ՈՐ ԹՈՒՐՔԻԱՆ ՉԻ ԿԱՐՈՂ ԻՐ ՎՐԱՅ ՄԱՏ ԹԱՓ ՏԱԼ».

ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑ ՀՅԴ ԲԻՒՐՈՅԻ ՀԱՅ ԴԱՏԻ ԵՒ
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՀԱՐՑԵՐԻ ԳՐԱՍԵՆԵԱԿԻ
ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒ ԿԻՐՕ ՄԱՆՈՅԵԱՆԻ ՀԵՏ

ՀԱՐՑՈՒՄ.- Պարո՛ն Մանոյեան, նախ շնորհաւորում եմ բոլորիս յունուարի 23-ին Ֆրանսայի ծերակոյտի կողմից ընդունուած ցեղասպանութիւնների ժխտումը քրէականացնելու մասին օրինագծի առթիւ: Մինչ ծերակոյտի որոշումը, շատերը թերահաւատօրէն էին մօտենում օրինագծի ընդունման հարցին: Ըստ ձեզ, արդեօք կանխատեսելի՞ էր ծերակոյտի նման որոշումը:

ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Նրանք, ովքեր զբաղւում էին այս հարցով, ինչպէս օրինակ, Փարիզի Հայ դատի գրասենեակի պատասխանատու Հրաչ Վարժապետեանը, ով դեռ այն ժամանակ կանխատեսում էր դա, աւելի՛ն, վերջինս միայն 1 թուով սխալուեց` նշելով. որ 87 դէմ ձայն կը լինի (Նշենք, որ օրինագիծն ընդունուեց 127 կողմ եւ 86 դէմ ձայների մեծամասնութեամբ,-Մ.Մ.), կանխպատեսում էին: Ինչ վերաբերում է օրինագծի ընդունման կանխատեսելի լինելուն, նշեմ, որ մէկ երկու, թերեւս երեք առիթներ եղան, որոնք կասկածների տեղի տուեցին: Մինչդեռ վերջում եղաւ այն, ինչ սպասւում էր:

Հ.- Շատերն օրինագծի ընդունման քաղաքական ենթախորք եմ համարում Ֆրանսայում սպասուող նախագահական ընտրութիւնները` յատկապէս ընդգծելով Ֆրանսայում հայկական լոպի աշխուժ լինելն ու ընտրութիւններին հայերի մասնակցութիւնը: Օրինագծի ընդունումը բացի քաղաքական ենթախորքում, ուրիշ ի՞նչ ենթախորքեր ունի:

Պ.- Ճիշդ չէ օրինագծի ընդունումը միայն ընտրութիւններին վերագրելը, բայց նաեւ ճիշդ չէ ասել, թէ ընտրութիւնները որեւէ կապ չունեն այդտեղ: Ընտրութիւնների հետ կապ ունի ժամանակը, թէ ինչո՞ւ այսպէս արագ ընդունուեց. իսկ ինչ վերաբերում է այլ ազդակներին, դրանք, անշուշտ, կային Ֆրանսա-Թուրքիա, Ֆրանսա-Հայաստան յարաբերութիւններ, ինչպէս նաեւ` չստացուած Հայաստան-Թուրքիա յարաբերութիւններ: Իրականում այս գործընթացը երկու երես ունէր. առաջինն օրինագիծն էր: Թէեւ յաղթահարել ենք ամենամեծ խոչընդոտները, բայց օրինագիծը  տակաւին աւարտին չի հասել, քանի որ Ֆրանսայի նախագահը դեռ պէտք է ստորագրի այն: Ի հարկէ, չենք կասկածում. նախագահը կը ստորագրի, բայց, օրինակ,  այսօր Թուրքիայի վարչապետը ձեռնոց նետեց օրինագծին դէմ քուէարկած ծերակուտականներին` ասելով, որ 86 դէմ ձայներից 60-ը բաւական է, որպէսզի իրենք դիմեն Սահմանադրական խորհուրդ, որն էլ կ՛որոշի, թէ օրինագիծը հակասահմանադրակա՞ն է, թէ՞ ոչ: Դրա պատճառն այն էր, որ ծերակոյտի իրաւական յանձնաժողովն ընդամէնը  տեսակէտ էր յայտնել այն մասին, որ օրինագիծն ունի հակասահմանադրական ռիսքեր, այսինքն յանձնաժողովն ուղղակիօրէն չէր ասել, թէ օրինագիծը հակասահմանադրական է: Էրտողանն իր այսօրուայ ելոյթում (յունուարի 24-ին,-Մ.Մ.) նոյնիսկ վիրաւորական խօսքեր ասաց Ֆրանսայի նախագահ Սարքոզիի հասցէին, բայց նաեւ ասաց, որ պէտք է սպասեն-տեսնեն օրինագիծն օրէնքի ուժ կը ստանա՞յ:

Հ.- Այսինքն դեռ յոյսե՞ր ունի:

Պ.- Ո՛չ, յոյս չունի, պարզապէս սկզբից նրանք այնքան սպառնացին, իսկ իրականում այնքան քիչ էր իրենց սպառնալիքների իրականացման հնարաւորութիւնը: Այժմ նրանք փորձում են իջեցնել ակնկալիքներն իրենց լսարանի մօտ: Դա է պատճառը, որ հանդէս են գալիս նման յայտարարութիւններով, բայց սահմանափակ է այն, ինչ կարող են անել:

Հ.- Թուրքական մամուլին հետեւելով`  «ականտես» եղանք Էրտողանի, այսպէս ասած` բոցավառ յայտարարութիւններին: Յունուարի 23-ին ծերակոյտում օրինագծի քննարկումից ժամեր առաջ Թուրքիայի վարչապետը յայտարարել էր, թէ Փարիզում հազարաւոր իր եղբայրները, քոյրերը դէմ են այդ օրինագծին, իսկ օրինագծի ընդունումից յետոյ նշեց, որ օրինագիծը  նպատակաուղղուած ցեղապաշտութիւն է եւ այլն: Ինչո՞վ է պայմանաւորուած Թուրքիայի այս ջղագարութիւնը, ի՞նչ կը շահի կամ կը կորցնի Ֆրանսան:

Պ.- Ֆրանսան չէ, որ պէտք է շահի կամ կորցնի:

Հ.- Բայց չէ՞ որ Ֆրանսան տնտեսական մեծ շահեր ունի Թուրքիայից:

Պ.- Ֆրանսան մէկ անգամ եւս ցոյց տուեց, որ ինքն այն պետութիւնը չէ, որի հետ Թուրքիան կարող է սպառնալիքներով, այսպէս ասած` մատ թափ տալով խօսել: Նախքան դա` Ֆրանսայի շատ ծերակուտականներ, ինչպէս նաեւ Ազգային ժողովի պատգամաւորներ նշել էին, որ 2001թ օրէնքը, որով Ֆրանսան ճանաչում էր Հայոց ցեղասպանութիւնը, կիսատ էր, եւ ընդունուած օրինագիծը պէտք էր լրացնէր այն: Ֆրանսան շահեց սկզբունքային խնդիրների իմաստով, իսկ Թուրքիայի սպառնալիքները, ջղագարութիւնը պարզ է` իրենք ամէն բան անում եւ խօսում են: Ընդ որում` հարցի քննարկումից 2 օր առաջ` շաբաթ օրը, Եւրոպայի տարբեր քաղաքներից շուրջ 500 օթոպիւսներով թուրքերը հաւաքուել էինք Փարիզում, իսկ հարցի քննարկման օրը, որ աշխատանքային օր էր, ծերակոյտի բակում հաւաքուել էին ընդամէնը 200 թուրք, այսինքն` դա ցոյց էր տալիս, թէ Ֆրանսայում թուրքական համայնքն ինչքանով է կիսում պետութեան տեսակէտը: Կարծում եմ` Թուրքիայի ջղագարութիւնը պայմանաւորուած է 2 գլխաւոր հանգամանքով. առաջին, որ դա ի վերջոյ Ֆրանսան է, որը նման օրէնք ամրագրելու դէպքում օրինակ կը ծառայի Եւրոմիութեան անդամ երկրներին, եւ պէտք է տեսնեն, որ Ֆրանսայի պէս պետութիւնը, որ լաւ յարաբերութիւններ ունի Թուրքիայի հետ, նման քայլ է ձեռնարկում: Ֆրանսայի ծերակոյտի կողմից ընդունուած այս օրինագիծն հիմնուած  է Եւրոմիութեան շրջանակային 2008թ. նոյեմբերի որոշման վրայ, ըստ որի, Եւրոմիութեան անդամ բոլոր պետութիւնները պարտաւոր են ցեղապաշտութեան եւ այլատեացութեան դէմ պայքարի շրջանակներում քրէականցնել ընդհանրապէս ցեղասպանութիւնների, մարդկութեան դէմ ոճիրների, պատերազմների ժխտումը:  Իսկ Թուրքիայի ջղագարութեան երկրորդ պատճառն այն է, որ նման քայլերն սկսել են դրական արձագանգ ունենալ Թուրքիայի ներսում: 2006թ. նման օրինագիծ ներկայացուած էր, որին դէմ էին արտայայտուել մի խումբ մտաւորականներ, այդ թւում` Հրանդ Տինքը: Վերջինս այսօր չկայ, Ռակըփ Զարաքօլուն բանտում է, իսկ մնացեալ 5-ից երկուսն առանձին-առանձին հանդէս եկան յայտարարութիւններով` ասելով, որ նման օրէնքներ, որոշումներ կարեւոր են, որպէսզի թուրքերը դէմ առ դէմ նստեն իրենց պատմութեան հետ, այլապէս, ըստ նրանց, իրենց պետութիւնը այդ ուղղութեամբ աշխատանքներ չի կատարելու:

Հ.- Փաստացի Թուրքիայի գրախանութներում արգելուած են Հայոց ցեղասպանութեան մասին գրքերը: Ռազմապաշտութիւնը ուժեղ հիմքերի վրայ է այնտեղ: Միգուցէ՞ դա է պատճառը, որ նախքան օրինագծի ընդունումը, Թուրքիայում ապրող հայ  մտաւորականներից ոմանք դէմ արտայայտուեցին դրան: Որքանո՞վ կը տուժեն Թուրքիայում բնակուող մեր հայրենակիցները, ովքեր շարունակում  են ապրել վախի մթնոլորտում:

Պ.- Ընդհանրապէս բոլոր փոքրամասնութիւններն էլ ապրում են վախի մթնոլորտում, բայց պէտք է ասեմ, որ Թուրքիայի հայ համայնքը, ի վերջոյ, պատանդ է: Անշուշտ, մենք չենք ցանկանում, որ մեր պատանդներին ինչ-որ վտանգ սպառնայ, բայցեւ այդ սպառնալիքը պէտք է չկաշկանդի մեզ: Կարծում եմ` երկակի մօտեցում կար, եւ ճիշդ չէ ասել, որ Թուրքիայի հայ համայնքը դէմ էր այդ օրինագծի ընդունմանը: «Ակօս» օրաթերթում հրապարակուեց բաւական խիստ ոճով, նման  վախուորած մօտեցմանը դէմ  քննադատական մօտեցում: Թերթի խմբագիրն օտար լրատուամիջոցներին դժգոհել էր, թէ չի կարելի մեղադրել կամ դատապարտել թուրքերին, ովքեր իրենց պատմութիւնը չիմանալու պատճառով փաստերը չգիտեն, այլ ոչ թէ գիտեն եւ ժխտում են, եւ դա կարող է ուժեղացնել ազգայնական թուրքերի ձեռքերը, բայց դա եւս  չէր կարող իրենց կաշկանդել:  Իսկ Ֆրանսայի Ազգային ժողովում օրինագծի քննարկման ժամանակ հրապարակուեց Թուրքիայի Մարդու իրաւունքների պաշտպան կազմակերպութեան Պոլսի մասնաճիւղի այն յայտարարութիւնը, որտեղ Թուրքիայի ժողովրդին կոչ էին անում իրենց վրդովմունքը ուղղել ոչ թէ Ֆրանսայի, այլ` իրենց երկրի ժխտողական քաղաքականութեան դէմ: Այս ամէնը փոփոխութիւններ են, որոնք չի կարելի անտեսել, եւ որեւէ ծայրայեղական մօտեցում չի կարող կաշկանդել մեզ:

Հ.- Պարո՛ն Մանոյեան, Ֆրանսայի նման քայլը վրդովմունք է առաջացրել Թուրքիայի «եղբայրակից» պետութիւնում` Ազրպէյճանում: Ի դէպ, յունուարի 24-ին ազրպէյճանցի քաղաքագէտ Վաֆայ Կուլուզատէն յայտարարել է, թէ Ազրպէյճանը կը պոյքոթի ԵԱՀԿ Մինսքի խմբի կազմում Ֆրանսայի գործունէութիւնը: Նշեալ օրինագիծն ի՞նչ ազդեցութիւն կ՛ունենայ հայ-ազրպէյճանական յարաբերութիւններում:

Պ.- Ճիշդ է, որ Թուրքիան Հայաստանի հետ յարաբերութիւնները պայմանաւորել է Հայաստան-Ազրպէյճան յարաբերութիւններով, Լեռնային Ղարաբաղի հարցով, բայց այս անգամ Թուրքիան դժգոհութիւն արտայայտեց, եւ դա արտայայտուեց նաեւ թուրք պատգամաւորների կողմից, ովքեր գնացել էին Պաքու: Իսկ որոշ լրատուամիջոցներ դժգոհութիւն էին արտայայտել, թէ Ազրպէյճանի կողմից հակազդեցութիւնն այնքան էլ համապատասխան չէ: Սա եւս պատճառ դարձաւ Ազրպէյճանի կողմից հարցի բարձրացմանը: Չնայած դրան, կարծում եմ` բուն խնդիրն այն էր, որ ծերակոյտում այս հարցի քննարկման օրը Ազրպէյճանի նախագահը հանդիպել է Հայաստանի նախագահի հետ: Կուլուզատէն ինչ ուզում է ասի, բայց այդքան էլ հեշտ չէ պոյքոթել ԵԱՀԿ Մինսքի խմբի կազմը: Ի հարկէ, նրանք կը խօսեն, միգուցէ սպառնան, ինպէս օրինակ, նախքան այդ որոշումը` Թուրքիայի նախագահ Կիւլն էր սպառնացել, բայց, կարծում եմ` Ազրպէյճանի ներգրաւումն այս հարցում կը վնասի իրեն: Ազրպէյճանն ինչքան էլ փորձի պոյքոթել, միեւնոյն է չի յաջողուելու նրան:

Հ.- Բայց Ազրպէյճանն ամէն ինչ կ՛անի Թուրքիայի «աչքին» բարձրանալու համար: Չէ՞ որ վերջինս էլ 1993թ. հայ-ազրպէյճանական պատերազմի պատճառով Հայաստանի հետ սահմանը փակեց:

Պ.- Երբ Ազրպէյճանի նախագահն իմացել էր հայ-թուրքական արձանագրութիւնների նախաստորագրման մասին, 1,5 տարի չայցելեց Թուրքիա, մինչեւ Թուրքիան չկասեցրեց արձանագրութիւնները: Այս անգամ, սակայն, թուրքերն սկսեցին դժգոհել Ազրպէյճանից, որի արտաքին գործերի նախարարը շատ արագ ողջունեց Ֆրանսայի ծերակոյտի որոշումը: Ի հարկէ, Ազրպէյճանի եւ Թուրքիայի միջեւ այդքան մեծ չէ լարուածութիւնը, որպէսզի յարաբերութիւնների էութիւնը փոխուի:

Հ.- Ի վերջոյ, ի՞նչ շահեց Հայաստանը Ֆրանսայի ծերակոյտի կողմից ընդունուած օրինագծով:

Պ.- Հայաստանը շահեց այն, որ մէկ անգամ եւս հաստատուեց Հայաստանի քաղաքականութիւնը` Թուրքիայի հետ առանց նախապայմանների յարաբերութիւններ սկսելը, որ Թուրքիայի հետ ցանկացած յարաբերութիւններ չեն կարող վիճելի դարձնել Հայոց ցեղասպանութեան փաստը: Սա ամրագրուեց ոչ թէ այն պատճառով, որ որոշումը կայացուեց, այլ ամրագրուեց, քանի որ Հայաստան  որոշմանն արձագանգեց այնպէս, ինչպէս պէտք էր: Արձագանգեց, այսինքն ճիշդ գնահատեց նման օրէնքների, որոշումների դերակատարութիւնը նոյն Հայաստան-Թուրքիա յարաբերութիւնների հարցում: Երբ թուրքերը  շահարկում էին այդ օրինագիծը, թէ իբր այն խանգարելու էր Հայաստան-Թուրքիա յարաբերութիւններ հաստատելու գործընթացը, Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարը հաստատեց, որ կը խանգարէր, եթէ գործընթաց լինէր, մինչդեռ գործընթաց չկայ Թուրքիայի պատճառով: Այսինքն ոչ թէ օրինագիծը նպաստեց, այլ Հայաստանը, ճիշդ պահին ճիշդ ձեւով արձագանգելով, հաստատեց, որ իր քաղաքականութիւնը Թուրքիայի նկատմամբ ճիշդ է, իսկ սխալ է, որովհետեւ տակաւին իր ստորագրութիւնները պահում է արձանագրութիւնների տակ, եւ անհրաժեշտ է, որ այդ ստորագրութիւնը յետ վերցնենք, որովհետեւ մենք Թուրքիային հնարաւորութիւն ենք տալիս, որ ինքը փորձի աւելի ազդեցիկ լինի տարածաշրջանում` առանց որեւէ բան տալու:

Հարցազրոյցը` ՄԱՐԻՆԷ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆԻ

Յատուկ «Ազդակ»-ի համար

Յ. Գ. Կեցցէ՛ Ֆրանսան…..անկախ ամէն ինչից….

Share this Article
CATEGORIES