ԿԵԴՐՈՆԱԿԱՆ ԱՍԻԱ ԵՒ ԿՈՎԿԱՍ. ՏԿԱՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ ՔՈՂԱՐԿԵԼ ՈՒԺԻ ՑՈՒՑԱԴՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՎ

Կեդրոնական Ասիոյ եւ Կովկասի մէջ կրնայ ցուրտ ձմեռ ըլլալ, բայց այնպէս կը թուի, որ Ազրպէյճանի, Ղազախստանի, Տաճիկստանի եւ Ուզպեքստանի նման երկիրներու ղեկավարները տակաւին իրենց միտքերուն մէջ «Արաբական գարունը» ունին:

Այս երկիրները կը շարունակեն իրականացնել միջոցառումներ, ուղղուած` խօսքի ազատութեան եւ համախմբուելու իրաւունքի սահմանափակման, ինչպէս նաեւ` կրօնական ազատութիւններու կրճատման: Այս ճնշումներու տեսանելի մէկ ձգանը իշխանութիւններու կողմէ ընդհանուր ցանկութիւնն է` արգիլել այլախոհական արտայայտութիւններու քաղաքական շարժումի վերածումը:

Կառավարութիւններ ուշի-ուշով կը հետեւին զանգուածային հաղորդակցութիւններու եւ ընկերային ցանցերու, որոնք Միջին Արեւելքի եւ Հիւսիսային Ափրիկէի մէջ ցոյցի մեքենաներ, գործիքներ էին: Ուզպեքստանի իշխանութիւնները, օրինակ, քայլեր առած են խստացնելու համար բջիջային ընկերութիւններու վերահսկողութիւնը` այդ ծառայութիւնները հայթայթողներուն հրահանգելով իրենց տեղեկացնել յաճախորդներու կողմէ կասկածելի որեւէ քայլ, նաեւ խստացնելու` գրաւոր (Էս.Էմ.Էս.)  պատգամներու զանգուածային ցրւումը բջիջային ցանցերու միջոցով:

Ազրպէյճան եւս որդեգրած է նման միջոցառում` մօտէն հետեւելու համար բջիջային եւ գրաւոր հաղորդակցութեանց:

Գործող պաշտօնատարներ նաեւ յստակօրէն մտահոգ են կրօնական շարժումներու քաղաքական դերակատարութենէն: Ասիկա կը նշանակէ, որ կրօնական արտայայտութեան բոլոր ձեւերը (գլխաւորաբար իսլամ, բայց նաեւ` քրիստոնեայ), որոնք չեն գրանցուած եւ վաւերացուած պաշտօնապէս, աւելի քան երբեք հետախուզութեան կ՛ենթարկուին: Խըրխըզստանի մէջ, օրինակ, աւելի քան 170 չարձանագրուած մզկիթներ փակուեցան վերջին ամիսներուն: Հակադարձօրէն, Տաճիկստանի իշխանութիւնները կ՛իրականացնեն ծրագիր մը կառուցելու հարիւր հազար հաւատացեալի, աղօթողի համար նախատեսուած մզկիթ մը: Տեղական մասնագէտներ կ՛ըսեն, թէ հսկայ, զանգուածային մզկիթը պիտի դիւրացնէ մայրաքաղաք Տուշանպէի մէջ կրօնական հարցերուն հետեւելու իշխանութեան գործը:

Կրօնը հակակշիռի, վերահսկողութեան տակ պահելու ջանքերը ներքին քաղաքականութենէն անդին կ՛երթան: Ազրպէյճանի եւ Տաճիկստանի մէջ ճնշումները մասամբ կապուած են այն կասկածներուն, թէ Իրան միջամուխ կ՛ըլլայ, կամ իշխող կառավարութիւններուն մէջ կրօնական ընդդիմութեան գաղափարական աջակցութիւն կը ցուցաբերէ: Իրանեան ենթադրեալ միջամտութեան վերաբերեալ լարուածութիւնը մասնաւորաբար սուր բնոյթ ունի Ազրպէյճանի մէջ: Պաքու 2001-ին քայլեր առաւ չէզոքացնելու համար բացայայտօրէն իրանամէտ Ազրպէյճանի իսլամական կուսակցութիւնը (ԱԻԿ), նաեւ ձերբակալելով կուսակցութեան ղեկավարը` Մովսուն Սամատով: Նոյն ատեն, Պաքու ըսաւ, որ կը կասկածի, թէ Իրանի գործակալներ կ՛աշխատին աշխարհիկ կարգերու կողմնակիցները վախցնելու եւ հանրային կեանքին մէջ իսլամութեան դերին վերաբերեալ քննարկումներու հակաքարոզչութեան համար:

Տաճիկստանի մէջ նախագահ Իմոմալի Ռահմոնիի վարչակազմը կը դիմակայէ իսլամականներու գործունէութեան վերածնունդը: Եգիպտոսի մէջ փետրուարին, Մուպարաքի վարչակարգի տապալումէն կարճ ժամանակ առաջ, «Թայմ» ամսաթերթը Ռահմոնը դասեց 8-րդ` դժուարութիւններ դիմակայող 10 միապետերու ցանկին մէջ:

Պետական մեծ մզկիթ մը կառուցելէ բացի, տաճիկ առաջնորդը ձեռնարկեց այնպիսի կտրուկ միջոցներու, ինչպէս` ետ կանչել այն ուսանողները, որոնք իսլամական կրօնագիտութիւն կ՛ուսանին օտար հաստատութիւններու մէջ, մանաւանդ` Գահիրէի Ազհար համալսարանին մէջ:

Ղազախստան, որ աւանդաբար ինքզինք յարդարած էր իբրեւ կրօնական եւ ցեղային հանդուրժողականութեան ամրոց, վերջերս ազդու քայլեր առած է, կրօնին վրայ պետական վերահսկողութիւնը աւելցնելու համար:

Կը թուի, թէ այսպիսի գործողութեան մը ներազդեցութիւնը 2011-ին տեղի ունեցած ահաբեկչական դէպքերու շարքէն, թէեւ գրեթէ բոլոր դէպքերուն պարագային ալ պետական պաշտօնատարները կարծես կը խուսափէին իսլամ զինեալները մեղադրելէ:

Նախագահ Նուրսուլթան Նազարպայեւ հոկտեմբերին ստորագրեց օրէնսդրութիւն մը, որ հաշուառման խիստ պահանջներ կը պարտադրէ կրօնական միաւորներուն, հաստատութիւններուն: Օրինակ, պաշտօնապէս ճանչցուած բոլոր կրօնական խումբերը, ինչպէս նաեւ ոեւէ անձ, որ «միսիոնարական գործունէութիւն» կ՛ունենայ, պէտք է կրկին արձանագրուի, որպէսզի կարենայ իր աշխատանքը շարունակել: Օրէնսդրութիւնը նաեւ կը պարունակէր տարտամ, անորոշ բառերով դրոյթ մը, որ, ըստ երեւոյթին, պետութեան կու տար լայն լիազօրութիւններ` միջամտելու համար երկրի կրօնական կեանքին: Դրոյթը մասնաւորաբար «կ՛արգիլէր ընտանիքներու քանդումին վրայ հիմնուող կրօնական միաւորումներ, ի նպաստ կրօնական համայնքներու գոյքի պարտադրուած յանձնումը, որոնք վնասակար են քաղաքայիններու բարոյականութեան եւ առողջութեան»:

Ընդհանուր առմամբ, խօսքի ազատութիւնն ու կրօնական արտայայտութիւնը սանձելու համար որդեգրուած միջոցառումները կ՛արտացոլեն խոցելիութեան խոր զգացում մը շրջանային առաջնորդներու մասին: Պարզ է, որ անոնք կը զգան, թէ սեղմումը, ճզմումը կը ներկայացնէ սթաթիւս քօ-ն պահպանելու լաւագոյն առիթը: Սակայն ժողովրդային ընդվզումը մեղմելու համար  բոլոր ապահով դռնակները փակել փորձելով, Ազրպէյճանի, Ուզպեքստանի եւ նոյնիսկ Ղազախստանի մէջ պաշտօնատարներ կրնայ ըլլալ, որ կը բարձրացնե՛ն, այլ ոչ թէ կը նուազեցնեն (Արաբական «Ա.») Գարնան նման արձագանգի յառաջացումը իրենց իսկ երկիրներուն մէջ:

ՍԹԻՖԸՆ ՊԼԷՆՔ

«Եուրէյժիանեթ»

Share this Article
CATEGORIES