ԹԱԼԷԱԹ ՓԱՇԱՅԻ ԱՆՈՒԱՆ ՊՈՂՈՏԱՅ

Նախորդ ամիս Պոլսոյ մէջ լոյս տեսնող երկլեզու` «Ակօս» թերթին մէջ թուրք լրագրողուհի Կիւլայ Քէօքթիւրք ստորագրած էր «Թալէաթ փաշայի անուան պողոտայ» խորագիրով թրքերէնով շահեկան յօդուած մը, որ կ՛արժէ թարգմանաբար ներկայացնել մեր ընթերցողներուն:

Ֆրանսայի մէջ Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրէնքը, անկասկած, մարդու ազատօրէն արտայայտուելու իրաւունքներուն հակառակ է եւ անընդունելի: Այս հարցին շուրջ կարելի չէ վիճիլ, սակայն իմ յօդուածիս կեդրոնական նպատակը այդ չէ, այլ բոլորովին տարբեր հարց մըն է, ուստի չեմ ուզեր այդ մասին վիճիլ:

Այսօր մեր երկրին իշխանաւորները Ֆրանսան կը քննադատեն, որովհետեւ կը կարծեն եւ կը զգան, թէ իրենց արարքը հաստատ հիմեր ունի, բայց ես իրենց կ՛ուզեմ հետեւեալը հարցնել. «Դուք մեր երկրին չորս կողմը տակաւին Թալէաթ փաշայի անուան նուիրուած վարժարաններ, Թալէաթ փաշայի անուան նուիրուած պողոտաներ, Թալէաթ փաշայի նուիրուած հրապարակներ կը հաստատէք, բայց ձեզ չի հետաքրքրեր, թէ մեր հայ հայրենակիցներուն ողբալի աղէտին թիւ մէկ գլխաւոր ոճրագործին մասին իրենք ի՞նչ կը մտածեն, նոյնիսկ չէք ամչնար այդ գծով»:

Մինչեւ օրս մեր պատմութեան գիրքերուն մէջ այս պատահած ահաւոր դէպքերուն մասին տող մը իսկ չգրելով, մեր պատմութեան այդ սեւ էջը մեր հանրապետութեան զաւակներէն գաղտնի պահելով` «Միութիւն եւ յառաջդիմութիւն» (Իթթիհատ վէ թարաքի) կուսակցութեան կատարած ջարդերը կ՛ուզէք ծածկել, նոյնիսկ այս ահաւոր դէպքերուն տէր դառնալով` արդեօք ձեր խիղճը անհանգիստ չէ՞:

Դուք երբ խորհրդարանին մէջ այս հարցին շուրջ կը վիճէիք, հայոց կոտորածը յիշատակող երեսփոխան մը հայհոյանքներով չանարգեցի՞ք, նոյնիսկ զայն դաւաճան որակեցիք: Ո՞ւր է հոս  խօսքի ազատութիւնը: Պատահածը Եղեռն կոչենք կամ ոչ, ի՞նչ տարբերութիւն ունի:

1915 թուականին պատահած դէպքերուն, զորս հայերը կ՛անուանեն «Մեծ աղէտ», «ջարդ» կամ «Եղեռն», դուք իսկ, խումբ մը հայ յեղափոխականները պատրուակ բռնելով` պաշտօնապէս յայտնեցիք, որ կ՛ընդունիք 300 հազար հայերու սպանութիւնը, իսկ, ըստ կարգ մը պատմաբաններու, մէկ միլիոն անմեղ հայեր սպաննուած են:

Բայց դուք` Թուրքիոյ իշխանաւորները, ձեր նախորդներուն կատարած ոճիրին գծով ի՞նչ ըրած էք եւ ի՞նչ կ՛ընէք: Թալէաթ փաշայի նուիրուած պողոտաներու, վարժարաններու կամ անուններու փոփոխութեան հարցը նոյնիսկ օրակարգի վրայ չդրիք:

Մեր երկրի արդի պատմութեան նախագահներէն մին  կամ պետական անձնաւորութիւն մը` (պատահածը եղեռն կոչենք կամ ոչ) 24 ապրիլին մեր հայ հայրենակիցներուն ցաւերուն մասնակից ըլլալու միտումով երկու տողնոց պաշտօնական ցաւակցագիր մը անգամ չհրապարակեց: Աշխարհի չորս ափերուն բարձրացուած, 1915-ին հայոց պատահած եղեռնի ի յիշատակ կառուցուած կոթողներուն դէմ փոխանակ տենդագին զայրոյթ ունենալու, դուք ինչո՞ւ չմտածեցիք կառուցել արձան մը, որպէսզի ամէն ապրիլ 24-ին ծաղկեպսակ մը զետեղելով` առնուազն համակրանքը շահէիք անցեալի այդ դաժան օրերու յիշատակով ողբացող մեր հայ հայրենակիցներուն:

Եթէ այդ բոլորը իրագործած ըլլայիք, եթէ Թուրքիոյ Հանրապետութիւնը 90 տարիներ ամբողջ իթթիհատականներուն գործած ոճիրը արդարացնելու փոխարէն` դատապարտած ըլլար, այսօր` կոտորած թէ եղեռն վէճը ոչ մէկ իմաստ կ՛ունենար: Եւ հաւանաբար այս երկրին մէջ ապրող հայերը իրենք զիրենք ճշմարիտ հայրենակիցներ կը զգային:

ԿԻՒԼԱՅ ՔԷՕԹԻՒՐՔ

Թարգմանեց` Պ. Ֆ.

Share this Article
CATEGORIES