ՏԱՒՈՍ. 2012 Ո՞Վ ԿԸ ՎԱԽՆԱՅ ՉԻՆԱՍՏԱՆԷՆ

Արեւմուտքի մէջ շատեր մտահոգ են չինական տնտեսութեան ուժէն եւ ծաւալէն ջախջախուելու վտանգին պատճառով։

Ուրեմն, ո՞վ կը վախնայ Չինաստանի տնտեսական ուժէն:

Այս բնաբանը, թեման, նշեցէք քաղաքավար զրոյցի մը մէջ, եւ վստահաբար դուք պիտի լսէք աժան ապրանքներու ողողումին, աշխատանքի առիթներու յափշտակման եւ աղբիւրներու բռնագրաւման վերաբերող բողոքներ:

Եթէ դուք զրուցէք քաղաքական գործիչներու եւ տնտեսագէտներու հետ, դուք կրնաք լսել բողոքներ այն մասին, որ Չինաստան իր դրամանիշը արժէզրկուած կը պահէ: Մտահոգութիւններ կան օտար դրամանիշերու իր պահեստներուն գծով (ներկայիս կը մօտենայ մեծ գումարի մը` 4 եռիլիոն տոլարի):

Այսքան շատ տնտեսական հզօրութիւնը վախ եւ թշնամանք կը յառաջացնէ, մասնաւորաբար` Միացեալ Նահանգներու նման երկրի մը մէջ, ուր այս տարի նախագահական ընտրութիւն տեղի պիտի ունենայ, կը զգուշացնէ Ռիչըրտ Լեւին` Եէյլ համալսարանի նախագահը:

Այս մտահոգութիւնները անպայմանօրէն պիտի աւելնան:

ՀԱՐՈ՞ՒՍՏ ԵՐԿԻՐ, ԱՂՔԱ՞Տ ԵՐԿԻՐ

1,3 միլիառ բնակչութեամբ Չինաստանի տնտեսութիւնը կը շարունակէ արագօրէն աճիլ, տարեկան 10 առ հարիւր կշռոյթով: Արդէն իսկ աշխարհի երկրորդ մեծագոյն տնտեսութիւնն է: Տաւոսի մէջ Համաշխարհային տնտեսական խորհրդաժողովին մասնակցողներէն ոմանք կը հարցնեն, թէ արդեօ՞ք Չինաստան այլեւս կարելի է բարգաւաճման ընթացքին մէջ գտնուող երկիր անուանել:

«Մեծ ընկերութիւններու ղեկավարման հարիւրամեակի մը պատմութիւնը չունինք»։

ՃՈՆ ԶԱՕ
(Հոնի Քափիթալ ընկերութենէն)

«Չինաստանի տնտեսական աճը յանկարծ կրնայ հանրային ընկալման խնդիրներ յառաջացնել», կ՛ըսէ Համաշխարհային Առեւտուրի կազմակերպութեան ղեկավար Փասքալ Լամի:

«Կայ այն ընկալումը, որ չինացի իւրաքանչիւր առեւտրականի ետին, չինացի պաշտօնատար մը կը կանգնի: Թէ` Չինաստան կը յափշտակէ աղբիւրները: Թէ` կայ նոր գաղութատիրութեան պէս «բան մը»: Թէ` անոնք կը հետապնդեն արհեստագիտութիւն, գողնալ, փոխանցել ատիկա, եւ` այսպիսի ժխտական բաներ, որոնք կը կազմեն տեսակէտ մը, թէ ասիկա երկիր մըն է, որ առանց օրէնքի կը խաղայ»:

Լամի համաձայն չէ այս ընկալումին:

Բայց Չինաստան, կ՛ըսէ ան, պէտք է զարգացնէ «աւելի լաւ պատմութիւն, նկարագրութիւն», աշխարհին ըսելու, թէ ինք իսկապէս ի՛նչ կ՛ընէ, հակառակ պարագային` յետադարձ հարուած կը ստանայ:

«Արտաքին աշխարհը ինքնիրեն կը հարցնէ, թէ Չինաստան աղքա՞տ երկիր է` բազմաթիւ հարուստ մարդոցմով, թէ՞ հարուստ երկիր մը` բազմաթիւ աղքատ մարդոցմով», կ՛ըսէ Լամի:

ՍԿՍՆԱԿՆԵՐՈՒ ՍԽԱԼՆԵՐԸ

Չինաստան այնքան արագ կը փոխուի, որ հաւանաբար դժուար է ատիկա անուանելը, ճշդելը:

Չինաստան արդէն երկրորդ ամէնէն մեծ տնտեսութիւնն է, սակայն անոր ժողովուրդին մեծամասնութիւնը աղքատ է։

Ճոն Զաօ` Չինաստանի մեծագոյն սեփական ներդրումային «Հոնի քափիթալ» ընկերութեան գործադիր տնօրէնը, Տաւոսի ընտրանիին յիշեցուց, որ ոչ հեռու անցեալին Պէյճինկի կառավարութիւնը արտասահման ճամբորդող ոեւէ չինացիի կ՛ըսէր. «Մենք քեզ նոր հագուստով կ՛օժտենք, որպէսզի աղքատ չթուիս»:

Այս օրերուն, ըսաւ ան, Արեւմուտքը հիմնականին մէջ կը տեսնէ շատ հարուստ չինացիներ, որոնք արտասահման կը ճամբորդեն: «Ատիկա նոյնպէս սխալ տպաւորութիւն կը ստեղծէ: Անոնք հարուստ են, բայց անոնք փոքրամասնութիւն են: Չինացիներուն մեծամասնութիւնը տակաւին աղքատ է»:

Բայց արտասահմանի մէջ առեւտուր ընելու Չինաստանի մասին սխալ տպաւորութի՞ւնը. Զաօ ատիկա կը վերագրէ սկսնակներու սխալներուն:

Չինաստանի կառավարութիւնը չէր գիտեր, թէ ի՛նչ պէտք է ընէ իր բոլոր օտարերկրեայ դրամանիշներու պահեստները, պաշարները, կ՛ըսէ ան, ուրեմն կառավարութիւնը բոլորին ըրածը ըրաւ. Միացեալ Նահանգներու պետական գանձարկղի պարտատոմսեր գնեց:

Եւ այո, մինչ «գոյութիւն ունին չինական շատ քիչ վատ ընկերութիւններ, որոնք միտումնաւոր զեղծարարութիւն կ՛ընեն», մեծամասնութիւնը կը փորձէ սորվիլ եւ օրէնքներուն հետեւիլ:

«Մեծ ընկերութիւններու ղեկավարման հարիւրամեայ պատմութիւն մը չունինք», կ՛ըսէ Զաօ:

Ամերիկեան «Նաստաք» սակարանի գործադիր տնօրէն Ռոպերթ Կրիֆելտ կը նշէ, որ Արեւմուտքը նաեւ ունի մեծ ընկերութիւններու յոռի թերութիւններ, «Փարմալաթ»-էն մինչեւ «Էնրոն», եւ կը տեղեկացնէ, որ չինական ընկերութիւնները ունին «անհագ ախորժակ մը` սորվելու արեւմտեան ընկերակցական հաշուետու չափանիշներէն»:

ՄԵԾ ԱՆՀԱՒԱՍԱՐԱԿՇՌՈՒԹԻՒՆԸ

Սակայն խնդիրը Չինաստանի հետ շատ աւելին է, քան` միայն ընկալման հարցը կամ ընկերութեան հաշուետուութիւնները, կը պնդէ Եէյլ համալսարանէն Սթիւըն Ռոչ, որ Մորկըն Սթենլի «Ասիա»-ի նախկին նախագահն է:

Ան կը բացատրէ, որ հացը տնտեսական իրական անհաւասարակշռութեան մասին է, ուր չինացի սպառողներն ու ընկերութիւնները շատ կը խնայեն, մինչ Արեւմուտքը` շատ քիչ:

Լեւին կը հաւատայ, որ այժմ ժամանակն է, որպէսզի Չինաստանի կառավարութիւնը իր օտար դրամանիշներով պահեստները, պաշարները օգտագործէ, ներդրումներ կատարելու սեփական ժողովուրդին, օրինակի համար, ստեղծելով ընկերային ապահովագրութեան ցանց մը, կամ խթանելով կենսաթոշակային համակարգեր` արագօրէն ծերացող բնակչութեան ճնշման տակ:

Աւելի կարեւոր է, ըստ Ռոչի, որ ոչ ոք պէտք է անտեսէ գլխաւոր հարցին գոյութիւնը. Չինաստանի դժկամութիւնը ազատ շուկային թողնելու, որ ճշդէ փոխարժէքը իր դրամանիշին` ռենմինպիին (պաշտօնական անուանումը, Ա.):

Ատիկա վիճայարոյց թեմա է: Այնքան վիճայարոյց, որ Լամի նշեց ընդհանուր ծիծաղը, որ իր համառօտագրութիւնը իրեն թելադրեց «լռել», եթէ այս թեման Տաւոսի մէջ արծարծուի:

Այդուհանդերձ, ան թուարկեց այն, ինչ որ ամէն ոք ընդհանուր առմամբ կ՛ընդունի. ռենմինպին արժէզրկուած է, պէտք է «միջազգայնացուի» (որ կը նշանակէ արտօնել ազատ ծփալը):

«Բայց ատիկա դժուար կ՛ըլլայ, երբ հարցնէք, թէ որքա՞ն. հի՞նգ, թէ՞ 30 առ հարիւր», ըսաւ ան:

«Չինաստանի հանրութիւնը ինչպէ՞ս պիտի ընկալէ, ընդունի ատիկա, երբ իրենց կառավարութեան տոլարի դրամագլուխի պահեստները յանկարծ բաւական կորսնցնեն իրենց արժէքէն:

ՎԵՐԱԴԱՐՁ ԴԷՊԻ ԲՆԱԿԱՆՈՆԱՑՈՒՄ

Չինացի տարեց անձնաւորութիւններէն ոմանք համաձայն չեն ամբողջ ենթադրութեան, թէ Չինաստան բոլորովին անսովոր ձեւով կը գործէ:

«Չինաստան աղբիւրներ, հարստութիւններ չի յափշտակեր, այլ ներդրում կ՛ընէ աղբիւրներ ապահովող ծրագիրներու մէջ, ըլլան ատոնք Պրազիլի, Աւստրալիոյ կամ Ափրիկէի մէջ, այլապէս չէր բարգաւաճեր», կը պնդէ Տաւոսի մասնակից մը:

«Արդեօ՞ք Չինաստան մեծ ներդրում կ՛ընէ: Ո՛չ, ատիկա քիչ է: Նկատի առնելով, որ աշխարհի երկրորդ ամէնէն մեծ տնտեսութիւնն է, բաւարար ներդրումներ չ՛ըներ»:

Այլ առաջատար գործարար մը Տաւոսի մասնակիցներուն յիշեցուց, որ Չինաստանի դէմ այսօրուան «նախապաշարումները» ճիշդ նոյն նախապաշարումներն են, որոնք գոյութիւն ունէին «50 տարի առաջ, երբ ամերիկացիները իրենց արտադրութիւններով Եւրոպան կ՛ողողէին»:

Ճիշդ այնպէս, ինչպէս մենք բոլորս քիչ մը «ամերիկանացած ենք, թերեւս բոլորս ալ կը պատրաստուինք քիչ մը աւելի չինացի ըլլալու, բայց ատիկա զիս չի մտահոգեր», ըսաւ ան:

ԺԱՄԱԴՐՈՒԹԵԱՆ ԽԱՂ

Արդեօք վիշապի տարին Չինաստանի եւ Արեւմուտքի միջեւ նոր հասկացողութիւններու պիտի առաջնորդէ՞:

Եւ ի՞նչ պիտի պատահի, եթէ չինական ընկերութիւնները ձեռք ձգեն արեւմտեան ընկերութիւններ:

«Օրըստօրէ կ՛աւելնայ թիւը չինական ընկերութիւններու, որոնք կը փնտռեն Քոքա-քոլայի եւ Ճեներըլ Էլեքթրիքի նման ընկերութիւններ, եւ տեսնելով անոնց յաջողութիւնները, ուրեմն անոնցմէ կը սորվին… եւ հետաքրքրուած են բազմազգեան դառնալու»:

Թէեւ ատիկա միշտ չի յաջողիր:

Զաօ կը պատմէ պատմութիւնը գերմանական ընկերութեան մը, որ որոշած էր արհամարհել չինական ընկերութեան մը կողմէ ներկայացուած գնումի աւելի լաւ առաջարկ մը եւ փոխարէնը ընկերութիւնը վաճառուած էր ֆրանսացի սեփականատիրոջ մը:

«Անոնք ճիշդ որոշումը տուին: Եթէ անոնք կը զգային, թէ չէին կրնար գործել չինական ընկերութեան ծիրին, շրջանակին մէջ, գործարքը աղէտ մը կրնար ըլլալ: Ուրեմն, այդ իսկ պատճառով մենք չինական ընկերութիւններուն կ՛ըսենք. «Աշխատեցէք ձեր ընկերութիւնները վարելու մշակոյթը զարգացնելու ուղղութեան» ըսաւ Զաօ:

Չինացի այլ գործադիր տնօրէն մը Չինաստանի եւ Արեւմուտքի միջեւ ընկերակցական յարաբերութիւնները համեմատեց սիրաբանութեան հետ. «Ամուսնութենէն առաջ, դուք պէտք է ժամադրութիւն, սիրային արկածախնդրութիւն ունենաք: Եւ ես յոյս ունիմ, որ չինական ընկերութիւնները ամբողջ աշխարհի մէջ գրասենեակներ պիտի բանան, որպէսզի մշակոյթը սորվին»:

ՓՈԽԱԴԱՐՁԱԲԱՐ ՇԱՀԱՒԷՏ

«Պատրաստ եղէք չինական յաւելեալ ներդրումի, ատիկա պիտի պատահի», ըսաւ Փասքալ Լամի ունկնդիրներուն մէջ արեւմտեան վարպետներուն եւ քաղաքական գործիչներուն: Եւ դառնալով ներկայ բազմաթիւ չինացիներուն, ան զգուշացուց. «Որպէսզի ասիկա ըլլայ փոխադարձաբար շահաւէտ, Չինաստան պէտք է աղերսուի երկու կողմերու պատկերացումներուն, Արեւմուտքի մէջ եւ Չինաստանէն ներս:

«Այլապէս, Չինաստանի հեղինակութիւնը պիտի աւարտի համաշխարհային առեւտուրին նման, ուր արդիւնքները մեծ են, բայց, քաղաքականութեան մէջ ատիկա կը նկատուի սարսափելի»:

«Արտաքին աշխարհը պէտք է հասկնայ, որ Չինաստան սկսած է փոխուիլ», կրքոտ ըսաւ Մայքըլ Ուոնկ, երիտասարդ գործարար մը, որուն ընկերութիւնը` «ԹաչՓալ», կը կազմէ սմարթֆոն-ի գործադրութիւններ, որոնք կարելի է գտնել աշխարհի «Կուկըլ Անտրոյտ» հեռաձայններու 20 առ հարիւրին վրայ:

Այսպիսի ընկերութիւններ կը ձգտին փոփոխութեան, օրինակ` ծանր աշխատանք, մտաւոր սեփականութեան պահպանման համար:

«Չինաստանի կարծրատիպը կրնայ ճիշդ ըլլալ անցեալին համար, ատիկա կրնայ նոյնիսկ ճիշդ ըլլալ հիմա, բայց ատիկա պիտի փոխուի, շատ աւելի արագ, քան դուք կը կարծէք, 3 – 5 տարուան մէջ», ըսաւ Ուոնկ եւ շեշտեց. «Մենք ապագան ենք Չինաստանի»:

Եւ հաւանաբար` աշխարհին, կրնար ան աւելցնել:

ԹԻՄ ՎԵՊԸՐ

«Պի.Պի.Սի.»

Share this Article
CATEGORIES