Անպարտելի Ընկերը

Հայ ժողովուրդի պատմութեան ամէնէն փայլուն հանգրուաններէն կը նկատուի արցախեան պատերազմը: Դարերու տանջանքէ ետք հայութիւնը կարողացաւ յաղթանակ մը արձանագրել` հեռացնելով թշնամի ազերին հայկական լեռնաշխարհի մէկ կարեւոր ու հիմնական մասէն` Արցախէն:

Հարկ է լուսարձակի տակ առնել այն իրողութիւնը, որ այս յաղթանակը երբեք պատահական չէր, ոչ ալ` միայն մեծ պետութիւններու շահերու արդիւնք: Այս յաղթանակը հիմնականին մէջ արդիւնք էր հայ ժողովուրդի միասնականութեան եւ յատկապէս հայ ֆետայի ազատամարտիկներու թափած արեան:

Մենք պարտական ենք ու պարտաւոր ենք յիշելու այս ազատամարտիկները, ոչ թէ իրենց, այլ` մեզի համար, որովհետեւ անոնք իրենց օրինակով ու գործով շատ բան ունին փոխանցելիք մեր սերունդին: Անոնք են Հայ դատը հետապնդող իսկական  տիպարները: Հետեւաբար պէտք է ներկայացնել անոնց կարեւորագոյն գործերը եւ յատկանիշները, որոնք պէտք է մեզի համար դառնան օրինակներ:

Արցախեան ազատագրական պատերազմի ընթացքին հայութիւնը ունեցած է բազմաթիւ ազատամարտիկներ, որոնցմէ շատեր նահատակուած են, իսկ շատեր ալ կ՛ապրին, սակայն համաձայն ՀՅ Դաշնակցութեան այն սկզբունքին թէ ֆետայիներու ու ազատամարտիկներու գործին ու աշխատանքին մասին պէտք է խօսիլ միայն անոնց նահատակութենէն կամ մահեն ետք, պիտի խօսիմ զոհուած ազատամարտիկի մը մասին` մատնանշելով այն կարեւոր կէտերը, որոնք պէտք է օրինակ դառնան հայ ժողովուրդին ու յատկապէս հայ երիտասարդութեան:

Այդ ազատամարտիկն է Պետրոս Արշալոյսի Ղեւոնդեան (հրամանատար Պետոն), որ իր կենդանի գործով ու զոհողութեամբ մեծ ազդեցութիւն ունեցած է իր ընկերակից ֆետայիներուն վրայ եւ հետագային` իր հրամանատարութեան տակ գտնուող զինեալներուն:

Պետոն, համեստ ընտանիքի մը զաւակ, ծնած է Պռոշեան գիւղը: Ան Երեւանի պետական համալսարանի ռատիոֆիզիքային բաժանմունքը յաճախած է: Սակայն 1988-ին, երբ ղարաբաղեան տագնապը ծայր առած է, Պետոն անմիջապէս անցած է Արցախ` մաս կազմելու համար առաջին դաշնակցական խումբերուն, ստանալով մարտական ու ֆիզիքական դաստիարակութիւն: Պետոյի առաջին խօսքերն էին. «Պատերազմը միայն ղարաբաղեան տագնապ չէ, այն կը պատկանի ողջ հայ ժողովուրդին»: Հոս ահա կը շեշտուի այն գաղափարը, թէ որեւէ մէկ տագնապ, հարց կամ պատերազմ, որ կը պատահի պատմական Հայաստանի հողերուն վրայ, ամբողջ հայութեան հարցն ու տագնապն է եւ պէտք է այդ ոգիով պայքարիլ` դիմագրաւելու համար որեւէ խնդիր:

Պետոն մաս կազմած է զանազան հետախուզական աշխատանքներու, եւ իր ընկերները կը վկայեն թէ, ան առանձին հետախուզութիւն կատարելէ ետք է, որ կ՛առաջնորդէր իր խումբը: Հոս արդէն կը տեսնենք Պետոյի հրամանատարի յատկանիշները, երբ որեւէ գործի ընթացքին ան կը կատարէր իր փոխհրամանատարի պարտականութիւնը:

Թերեւս կարեւոր է նաեւ յիշել Պետոյի հայրը Արշալոյս Ղեւոնդեանը, որ կը մղէր Պետոն ու իր եղբայրը` Գագիկը, որպէսզի անցնին Պռոշեանէն Արցախ` պատերազմելու թշնամի ազերիներու դէմ: Եւ ահա հոս կը տեսնենք հայ հօր մը ազգային բարձր գիտակցութիւնը, որ չի խնայէր իր զաւակները, այլ կը քաջալերէ զանոնք` պաշտպանելու իրենց հայրենիքը:

Արցախի պատերազմի ամէնէն ճակատագրական հանգրուանը Շուշիի ազատագրումն էր, որմէ ետք է, որ հայ մարտիկները կարողացան պաշտպանել Ստեփանակերտը եւ ապահովել մնացեալ հողերու ազատագրումը: Պետոն, իբրեւ Շուշիի առանձնակի գումարտակի փոխհրամանատար, կարեւոր դեր խաղցած է Շուշիի ազատագրման մէջ եւ այդտեղ ան ցուցաբերած է անպարտելի ու անվախ հրամանատարի տիպարը, եւ այո, «այդտեղ քանի թուրքեր եւ ազերիներ են ընկել» շնորհիւ Պետոյին:

1993-ի յունուարին ճակատագրական պահ մըն էր հայ մարտիկներու կողմէ առաջին անգամ ըլլալով Միկ-25 ռազմաօդանաւի կործանումը: Սա, ինչպէս Շուշիի ազատագրումը, շատ մեծ հարուած մըն էր ազերիներուն (մինչեւ այսօր Միկ-25 ռազմաօդանաւը կը նկատուի ամէնէն արագ Միկ-ը), եւ այո, այդ ռազմական օդանաւը վար առնուեցաւ Պետոյի սուրբ ձեռքերով:

1994, փետրուար 14-ին Արցախի հերոս ու ազատամարտիկ Պետոն կը նահատակուի: Իր վիրաւոր ընկերոջ օգնութեան հասնելու ընթացքին ականի մը կը հանդիպի անոր ինքնաշարժը, եւ ահա նոյնիսկ իր մահով Պետոն ցոյց կու տայ անկեղծ ու ծառայասէր ընկերոջ տիպարը, որ չի խնայեր նոյնիսկ կեանքը իր ընկերոջ համար:

Պետոն յուսահատիլ երբեք չէր գիտեր եւ ամէնէն դաժան պահերուն, երբ հայ զօրքերը մեծաթիւ զոհեր կու տային, մենք կը տեսնենք անոր անպարտելի կամքը, երբ վերջին նամակ մը կը գրէ պատասխանատու ընկերոջ մը` ըսելով. «Տղաքը այստեղ արիւն ու քրտինք կը թափեն եւ կ՛ուզեն համոզուած ըլլալ, որ ի զուր չէ այս ամէնը: Այդտեղ կամ թէ Եւրոպայի մէջ ինչ շահարկումներ տեղի կ՛ունենան, մեր գործը չէ, մենք, գիտես ընկեր Հրանդ, մինչեւ վերջ պիտի կռուինք եւ պիտի չթողնենք, որ պսակը դառնայ խարամ»:

Պիտի փակեմ յօդուածը` պատգամով մը, նորէն Պետոյի խօսքերէն, ուղղելով զայն հայ ուսանողութեան. «Ոչինչ կ՛արժէ այն զինուորականը, որ թէեւ  բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւններու մէջ ուսանած եւ աւարտած է, եթէ չունի նուիրուածութիւն, մարտական ոգի, կռիւներ վարելու, արագօրէն կողմնորոշուելու եւ համապատասխան վճիռներ կայացնելու մտաւոր կարողութիւն եւ վճռակամութիւն»:

ՇԱՆԹ ՎԱՐԴԱՆԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES