Ուաշինկթըն Կը Խոնարհի Միջին Արեւելքի Արքաներուն Առջեւ

Արաբական գարնան «ծլարձակումի» առաջին տարեդարձէն անմիջապէս ետք, Օպամայի վարչակազմը դեկտեմբերին յայտարարեց սպառազինութիւններու հսկայական վաճառք մը` Սէուտական Արաբիոյ, այնպիսի սակով մը, որ աշխարհի երկիրներու աւելի քան 50 առ հարիւրին տարեկան ներքին ամբողջական արտադրութեան արդիւնքէն աւելի է: Վարչակազմը ողջունեց, դրուատեց վաճառքը` իբրեւ «պատմական նուաճում» մը, որ «կ՛ամրապնդէ ուժեղ եւ յարատեւ յարաբերութիւնը Միացեալ Նահանգներու եւ Սէուտական Արաբիոյ միջեւ»: Առաջին տարեդարձին եւ սէուտա-ամերիկեան յարաբերութիւններու ժամանակաւոր, կոպիտ կարկտանի, սերտ յարադրութիւնը լուսարձակի տակ կ՛առնէ խստօրէն անտեսուած իրականութիւնները Արաբական գարնան եւ Միացեալ Նահանգներու պատասխանին մասին:

Հակառակ անոր որ Արաբական գարնան հաշուեցոյցերը յաճախ կը վերաբերին Միջին Արեւելքի մէջ բարձրացող քաղաքական փոփոխութեան ալիքին, իրականութիւնը այլ է: Ալիքը երկփեղկած է շրջանը` ճահիճի վերածելով մէկ կէսը, մինչ հազիւ խոնաւ ձգելով` միւսը: Շրջանի հանրապետութիւններու մեծամասնութեան կառավարութիւնները (մասնաւորաբար` Եմէնի, Թունուզի, Եգիպտոսի, Սուրիոյ եւ Լիպիոյ) տապալած են, կամ ներքին լուրջ պաշարման ենթարկուած են: Զարմանալի հակադրութեամբ, սակայն, շրջանի բոլոր թագաւորութիւնները ապահով կը թուին, հաւանական բացառութեամբ Պահրէյնի: Մեծ մասը բաւարար քարիւղի դրամ ունին, իրենց քաղաքացիները լաւ, բարեկեցիկ պահելու համար, եւ ոմանք յատուկ կրօնական օրինականութիւն ունին:

Պէտք չէ մոռնանք, որ շրջանին մէջ տարբեր միապետեր, որոնք անցեալ տարի տապալեցան, նոյնպէս ամուր կը թուէին, ընդհուպ մինչեւ այն պահը, երբ այլեւս չկային: Յանկարծական, խառնակիչ ժողովրդական ցոյցերէն յաճախ բխող քաղաքական անակնկալներու այս պահուն վստահելի, հաւաստի բռնատէրերու վրայ գրաւ դնելը որեւէ ատենէ աւելի վտանգաւոր է:

Միացեալ Նահանգներու նախագահ Պարաք Օպամա կ՛ըսէ, թէ ինք այս իրականութիւնը կ՛ընդունի: Ան մայիսին յայտարարեց, թէ` «տասնամեակներ շարունակ շրջանին մէջ աշխարհը ինչպէս որ է ընդունելէ ետք, մենք այժմ հնարաւորութիւնը ունինք հետապնդելու աշխարհը այնպէս, ինչպէս որ պէտք է ըլլայ», եւ թէ` ատիկա պիտի ըլլայ «Միացեալ Նահանգներու քաղաքականութիւնը` շրջանին մէջ բարեփոխումներու թափ տալու»:

Եւ ճիշդ է, որ հոն, ուր քաղաքական վերիվայրում տեղի ունեցաւ, Միացեալ Նահանգներ սովորաբար ժողովրդավարական փոփոխութեան զօրակցեցան, երբեմն գործուն, ինչպէս` Լիպիոյ մէջ, երբեմն վարանոտ, ինչպէս` Եգիպտոսի մէջ: Բայց, ուր որ բռնակալական, միապետական կայունութիւնը կը շարունակէ տիրել, Օպամայի վարչակազմը կը կառչի տասնամեակներու հնութիւն ունեցող Միացեալ Նահանգներու քաղաքականութեան. ոչ մէկ քննադատութիւն ուղղող աջակցութիւն բարեկամ բռնակալներու, որոնք օգտակար են ապահովական եւ տնտեսական հարցերով:

Երբ Պահրէյնի կառավարութիւնը բրտօրէն ճզմեց զանգուածային բողոքի շարժումը (անցեալ գարնան, իր սահմաններէն ներս), Օպամայի վարչակազմը հիմնականին մէջ ձեռնածալ մնաց: Միացեալ Նահանգներ չէին ուզեր յանուն արաբական ժողովրդավարութեան իրենց յանձնառութեան` վտանգի ենթարկել յարմարաւէտութիւնը Ծոցի, ուր խարսխած է Միացեալ Նահանգներու հինգերորդ նաւատորմը:

Պահրէյնի ցոյցերու ճզմումին Սէուտական Արաբիոյ զինուորական մասնակցութիւնն ու սեփական սահմաններէն ներս ազատականութեան նոյնիսկ նշոյլի մը իր ընդդիմութիւնը, Օպամայի վարչակազմը չէ շեղած խանդավառութեամբ վերահաստատելէ Միացեալ Նահանգներու եւ Սէուտական Արաբիոյ միջեւ յարաբերութիւններու մտերմութիւնը, հոգեհարազատութիւնը:

Նաեւ նկատի պէտք է առնել, որ փոփոխութեան համար ժողովրդական պահանջներուն ի պատասխան, դէպի ժողովրդավարական բարեկարգումներ լուրջ քայլերու չձեռնարկելով հանդերձ, Յորդանանի Ապտալլա Բ. թագաւորը Ուաշինկթընէն միայն գովասանք եւ օժանդակութիւն ստացած է:

Ամուր, բացարձակ բաժանում մը կ՛ընդգծէ Միջին Արեւելքի մէջ Միացեալ Նահանգներու քաղաքականութիւնը: Շրջանի որոշ մասերու մէջ ժողովրդավարական անցումներ իրականացնելու լուրջ քայլեր կատարուած են, մնացեալ ոչ ժողովրդավարական կառավարութիւններու մեծ մասին հաստատ աջակցութեան զուգահեռ: Այս երկերեսանի դիրքորոշումը, որ քիչ նշուած է Ուաշինկթընի մէջ, բայց փայլուն կերպով ակնբախ է շրջանին մէջ, վատ կարպով կ՛ենթահատէ ժողովրդավարութեան յառաջացումը ապահովելու մեր ջանքերուն հաւաստիութիւնը:

Գործնական քաղաքականութեան տրամաբանութիւնը, որ կը մղէ դէպի բարեկամ արաբական թագաւորութիւններու շարունակուող յարում, կապակցութիւն, բաւական յստակ է: Գրաւի դրուած, վտանգի մէջ եղող շահերը (քարիւղէն մինչեւ հակաահաբեկչութիւն, մինչեւ Իրանի դիմակայում), ծանրակշիռ են:

Սակայն տրամաբանութիւնը այնքան պարզ ու յստակ է ճիշդ այն պատճառով, որ շատ ծանօթ է: Ատիկա ճիշդ նոյն տրամաբանութիւնն է, որ մենք հապճեպօրէն ժխտեցինք, ուրացանք անցեալ տարի, երբ ատիկա տարբեր երկիրներու մէջ, յաջորդաբար, յանկարծ սարսափելիօրէն սնամէջ թուեցաւ:

Միացեալ Նահանգներ ապա ափսոսացին պատմական փոփոխութեան համար պատրաստ չըլլալուն եւ աւելի ժողովրդավարական Միջին Արեւելքի մը ճամբան բանալու, դիւրացնելու գծով շատ քիչ բան ընելուն համար:

Մենք ողբացինք, մեծ վիշտ զգացինք, որ ձախողեցանք աւելի ամուր մղերու մեր միապետ բարեկամները, որպէսզի անոնք բարեկարգումները լուրջի առնեն: Մենք ափսոսացինք, որ չկրցանք ընդլայնել եւ խորացնել մեր աջակցութիւնը ժողովրդավարութեան կողմնակից քաղաքացիական հասարակութեան գործիչներուն, նաեւ չկրցանք ընդլայնել մեր գիտելիքներն ու երկխօսութիւնը նոր հասարակութեան ուժերու հետ, որոնք միայն աղօտ կերպով ծանօթ են մեզի:

Եթէ միայն մենք լրջօրէն ընդունած ըլլայինք ճնշող, վախցնող, բայց ոչ անյաղթահարելի մարտահրաւէրը` գտնելու միջոց մը` օգտակար գործընկերութիւնը միացնելու համար շրջանային միապետերու, իսկական ուշադրութեան առարկայ դարձնելով անոնց քաղաքական պարտաւորութեանց:

Ուրեմն, երբ մենք Արաբական գարնան առաջին տարեդարձը մեր ետին կը ձգենք, մենք կրնանք պահ մը դադար առնել շնորհաւորական կենացներէն, որպէսզի սէուտական-ամերիկեան յարաբերութիւնները վերստին իրենց ուղիին վրայ դնենք եւ խստապահանջօրէն մտածենք, թէ ինչպէ՛ս խուսափինք ապագայի հնարաւոր ափսոսանքէն, շրջանի մը մէջ, ուր հազիւ բացած է փոփոխութեան պատմական ժամանակաշրջան մը:

ԹՈՄԱՍ ՔԱՐՈԹԸՐԶ

«Տը Ուաշինկթըն Փոսթ»

Share this Article
CATEGORIES