«Արուեստի Ուղիներով» (Հեղինակ` Ալեքսան Պէրէճիքլեան)

ՅԱԿՈԲ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

2011-ին, «Գէորգ Մելիտինեցի» գրական մրցանակի թիւ 76 հրատարակութիւնը Անթիլիասի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ հայոց կաթողիկոսութեան տպարանէն լոյս ընծայեց Ալեքսան Պէրէճիքլեանի «Արուեստի ուղիներով» խորագրեալ հատորը` խմբագրութեամբ Ժիրայր Դանիէլեանի:

Հեղինակը ծնած է Հալէպ, 1946-ին: Իր նախնական կրթութիւնը ստացած է Գերմանիկեան եւ Մխիթարեան վարժարաններու մէջ, իսկ երկրորդական ուսումը` Ազգային Քարէն Եփփէ ճեմարանը, զոր աւարտած է 1966-ին:

Կ՛անցնի Վենետիկ, ուր կը յաճախէ Գեղարուեստից Ակադեմիան:

1970-1976 տարիներուն կը բնակի Պէյրութ: 1976-ին կը հաստատուի Փարիզ:

1964-էն ի վեր տուած է ցուցահանդէսներ, իբրեւ գեղանկարիչ օգտագործելով Ալեքս Պէրլեան ծածկանունը:

1970-էն մինչեւ այսօր ստորագրած է բազմաթիւ յօդուածներ նկարչութեան շուրջ:

2007-ին, ֆրանսերէն լեզուով կը հրատարակէ Արշիլ Կորքիի մասին ուսումնասիրական գործ մը:

2011-ին, լոյս կ՛ընծայէ «Մեթանօթթէ» խորագրեալ իր հատորը, որ կը բովանդակէ 74 գծանկարներ:

«Արուեստի ուղիներով» խորագրեալ իր ծաւալուն հատորը կը բաղկանայ 704 մեծադիր էջերէ եւ կ՛ընդգրկէ «Նախաբան»-ի հետ հետեւեալ չորս բաժինները. «Միջազգային բաժին», «Համախմբուած արուեստագէտներ», «Գեղարուեստական ընդհանուր նիւթեր» եւ «Հայկական բաժին»:

Իր «Նախաբան»-ին մէջ հեղինակը կ՛ըսէ, թէ «Արուեստի ուղիներով» հատորին մաս կազմող յօդուածները գրուած են քառասուն տարիներու ընթացքին եւ լոյս տեսած սփիւռքահայ հետեւեալ թերթերու մէջ. «Յառաջ», «Միտք եւ արուեստ», «Նոր Յառաջ», «Կամար», «Երիտասարդ հայ» եւ «Les Nouvelles d’Arménie»:

Թէ` յիշեալ յօդուածները գրած է արթնցնելու համար հայ ընթերցողներուն շահագրգռութիւնը նկարչական արուեստի մասին: Այս նախաձեռնութիւնը կը թելադրուի այն նկատումէն, թէ ներկայիս, հայ հասարակութեան համար արուեստի  մարզը կը մնայ յարաբերաբար նուազ հետաքրքրական, քան` գրականութեան կալուածը:

Այս յարակցութեամբ, Ալեքսան Պէրէճիքլեան կը յայտնէ, թէ արուեստի շուրջ իր յօդուածները գրած է իբրեւ գեղանկարիչ, տրուած ըլլալով, որ գրագէտ չէ ան, ոչ ալ բանասէր կամ արուեստաբան:

«Արուեստի ուղիներով» խորագրեալ իր հրատարակութեամբ, Պէրէճիքլեան անհրաժեշտ մանրամասնութեամբ կը նկարագրէ կեանքն ու գործունէութիւնը եւրոպացի գեղանկարիչներու, որոնք բերած են շահեկան նպաստ նկարչական արուեստին: Յիշեալ արուեստագէտներու շարքին կը դասուին Փապլօ Փիքասօ, Հանրի Մաթիս, Փիեռ Սուլաժ, Փոլ Սեզան, Ժան-Պաթիսթ , Քամիյ Քորօ, Ֆեռնան Լեժէ, Վենսան Վան Կոկ եւ բազմաթիւ այլ նկարիչներ: Հեղինակը ցոյց կու տայ նաեւ հիմնական յատկանիշները քանդակագործ Ռուբէն Նագեանի, պելճիքացի գերիրապաշտ Ռընէ Մարկրիթի, քանդակագործ Օկիւսթ Ռոտենի, իտալացի քանդակագործ Մետարտօ Ռոսսոյի, անգլիացի նկարիչ Ֆրենսիս Պէյքընի գեղարուեստական իրագործումներուն:

«Գեղարուեստական ընդհանուր նիւթեր» խորագրեալ բաժինով, Պէրէճիքլեան կ՛անդրադառնայ 20-րդ դարուն սկիզբը նկարչութեան մէջ միջազգային ճանաչում գտած  տատա շարժումին: Կը խօսի Մարսէլ Տիւշանի եւ Փոլ Սեզանի գործերուն մասին: Կու տայ ծանօթութիւններ ԺԹ. դարու սկիզբը ծնունդ առած նորադասականութեան շուրջ, որուն ջատագովները եղած են Թէոտոր Ժերիքօ եւ Էօժեն Տըլաքրուա:

Կ՛ըսէ նաեւ, թէ 1880-ական թուականներուն, Ժորժ Սէօրա հիմնած է կէտապաշտութիւնը, որուն  բնագիտական տեսութեան համաձայն, կը բացայայտէ Ալեքսան Պէրէճիքլեան, «նկարը կը դառնայ «խճային» դաշտ մը, ուր գոյները կէտ առ կէտ կը տեղադրուին, առանց որ վրձինը զանոնք իրարու ձուլէ: Երանգային ձուլումը տեղի կ՛ունենայ ո՛չ թէ պաստառին վրայ, այլ` դիտողին աչքին մէջ, երբ որոշ հեռաւորութենէ մը դիտէ նկարը»: Նկարչական այս գաղափարին հետեւորդները կը դառնան Վենսան Վան Կոկ եւ Քամիյ Փիսարրօ:

Սէօրայի վաղահաս մահէն ետք, կէտապաշտ շարժումի առաջնորդ կը դառնայ Փոլ Սինիաք, որուն հետեւողութեամբ կէտապաշտ գործեր կը նկարեն Հանրի Մաթիս, Անտրէ Տըրեն, Մորիս տը Վլամենք եւ Ժորժ Պրաք:

Հատորի «Հայկական բաժին» խորագրեալ վերջին մասով, ընդարձակ բաժին մը յատկացուած է հայազգի տաղանդաւոր գեղանկարիչ Արշիլ Կորքիի (բուն անունով Ոստանիկ Ադոյեան), որուն կեանքն ու նկարչական գործերը հանգամանօրէն կը պատկերացնէ Ալեքսան Պէրէճիքլեան: Վերոյիշեալ բաժինը կ՛ընդգրկէ Արշիլ Կորքիի վերաբերեալ բազմաթիւ շահեկան տեղեկութիւններ, որոնց մէջ յատկանշական է այն բաղդատականը, զոր հեղինակը կը կատարէ Կորքիի եւ հայրենի մեծանուն գեղանկարիչ Մարտիրոս Սարեանի արուեստի գործերուն միջեւ:

Հեղինակը կը ծանօթացնէ Այվազովսքին` իբրեւ ծովուն նկարիչը, կը մատնանշէ Գառզուի կաւճանկարները եւ կը յայտնէ բանաստեղծական տարերքը` Էտկար Շահինի գծանկարչական արուեստին:

Կը կատարէ արժեւորումը Երուանդ Քոչարի գեղարուեստական գործերուն ու կը կատարէ գովքը Ուիլիըմ Սարոյեանի իբրեւ գեղանկարիչ:

Ալեքսան Պէրէճիքլեան հայրենի գեղանկարիչ Մարտիրոս Սարեանի անձին մէջ կը դրուատէ շնորհալի լեռնանկարիչը:

Կ՛ըսէ, թէ «Ներաշխարհ»-ի հեղինակը` Ինտրան, իր ժամանակին եղած է վարպետ նկարիչ:

Թէ` ֆրանսահայ բանաստեղծ Նիկողոս Սարաֆեան իր հեղինակած «Տեսարանները, մարդիկ եւ ես» հատորով կը ներկայանայ իբրեւ արուեստի տեսաբան:

Արդարեւ, Ալեքսան Պէրէճիքլեանի «Արուեստի ուղիներով» խորագրեալ ուսումնասիրութիւնը, հակառակ մասնագիտական բնոյթ ունենալուն, ընթերցանութեան հաճելի վայելք մը կը փոխանցէ ո՛չ միայն գեղանկարչական աշխատանքի հետամուտ արուեստագէտներուն, այլ` արուեստասէր ընթերցողներուն նաեւ:

Հոկտեմբեր 2011
Պէյրութ

Share this Article
CATEGORIES