«ԱԶԴԱԿ»-ԻՆ ՀԵՏ

ԳԷՈՐԳ ԱԲԷԼԵԱՆ
(ՁԻՒՆԱԿԱՆ)

«Ազդակ»-ը առաջին անգամ տեսած եմ մեր գիւղի` Քօրքիւնէի տուներէն մէկուն մէջ, ասկէ շուրջ 60 տարի առաջ:

Մեր գիւղի երիտասարդներէն մէկը` Սառա Նէնէրենց Ժոզէֆը (այս ընտանիքին մէջ էրիկ մարդ կար, բայց գիւղացիք տանտիկնոջ` գիւղի դայեակ Սառա Նէնէրին անունով կը կոչէին զայն), իրենց տան պատին վրայ խմորով  փակցուցած էր մեզի համար անծանօթ թերթ մը: Քեսապի մէջ մարդիկ կը կարդային Հալէպի «Արեւելք»-ը: Պատին վրայի թերթը տարբեր էր «Արեւելք»-էն:

Ժոզէֆը, բոլոր գիւղացիներուն պէս, բողոքական եւ դաշնակցական էր: Ոչ դաշնակցականները կամ անկէ հրաժարեալները ներգաղթած էին: Եթէ երիտասարդը տան պատին վրայ փակցուցած էր այդ թերթը, ուրեմն կարեւոր բան մը ըլլալու էր: Այլապէս, Թուրիկին օթէլը աշխատող իր Յովհաննէս եղբայրը այդ թերթը չէր ղրկեր մինչեւ հեռաւոր Քեսապ: Ինչ որ կը յիշեմ անկէ, թերթէն,  մօրուսաւոր մարդոց  նկարներ էին, տարօրինակ գծագրութիւն մը եւ ահագին մեծ ու փոքր գիրեր: Աւելի ուշ պիտի կարենայի հասկնալ, որ այդ գծագրութիւնը Դաշնակցութեան զինանշանն էր: Մօրուսաւորներն ալ հիմնադիրներն էին Դաշնակցութեան:

Երիտասարդին եւ միւս գիւղացիներուն համար սրբութեան պէս բան մըն էր այդ թերթը… Յաճախ կը խօսէին անոր մասին: Կարծէք` որոշ ակնածանքով կը նայէին պատին վերի մասին վրայ փակցուած թերթին` «Ազդակ»-ին:

Թերթը հոն մնաց, մինչեւ որ դեղնեցաւ, եւ ես անունն ու վերնագիրը կարդալու չափ մեծցայ: Բնաւ չէի կրնար մտքէս անցընել, որ օր մը այդ թերթին մէջ գրելու չափ «մեծ մարդ» պիտի դառնայի: Գիւղին մէջ մարդու մը մեծութիւնը կը չափուէր գրել-կարդալով:

Աւելի ուշ Այնճարի մէջ պիտի մտերմանայի այդ թերթին: Մեր դպրոցին մօտ տեղ մը, երիտասարդ մը խանութ բացաւ յիսունական թուականներուն: Արամիկենց տղան թէեւ նպարավաճառի խանութ բացած էր, բայց հօրը ցուցմունքով «Ազդակ» ալ ծախելու սկսաւ: Դարձայ թերթին բաժանորդ եւ մոլի ընթերցող: Երբ ձիւնը Տահր էլ Պայտարի ճամբան փակէր, թերթը չէր հասներ գիւղ, եւ ես, բնականաբար, կը նեղուէի:

Աւելի ուշ Պէյրութի մէջ եւս «Ազդակ»-ը պիտի դառնար կարեւոր «ընկերակից» մը:

Գրելու որոշ հակում սկսած էի ցուցաբերել երկրորդականի տարիներէս: Հոդ, Հայկազեանի մէջ, աւելի ուժ տուած էի «խզմզելու»: Երկու¬երեք գրութիւններ լոյս տեսած էին Սիմոնեանի «Սփիւռք»-ին մէջ: Կը փափաքէի աշխատակցիլ նաեւ «Ազդակ»-ին: Ասոր տէրն ու պատասխանատուն Հայկ Պալեանն էր: Իսկ Հայկին դուստրը` Անին, դասընկերուհիս էր: Իր միջոցով  ժամադրութիւն առի եւ ուղղուեցայ «Ազդակ»-ի խմբագրատունը, Զարիֆ թաղ: Գետնայարկ տեղ մըն էր: Վախվխելով վար իջայ. մեծ մարդու պիտի ներկայանայի: Ուրախ էի եւ հպարտ, բայց նաեւ` մտահոգ:

Ընդարձակ, ըսել կ՛ուզեմ բաւական ընդարձակ,  սրահ մըն էր «Ազդակ»-ի խմբագրատուն¬տպարանը, որուն մէկ անկիւնը երկու փոքր սենեակներ ձեւաւորուած էին, տախտակորմով: Երկու անուններ, որոնց ծանօթ էի թերթէն, հիմա միս ու ոսկոր դարձած էին` Հայկ Պալեան եւ Տիգրան Ոսկունի: Մինչեւ որ կարենայի գրութիւնս յանձնել Պալեանին, բաւական քրտինք թափեցի: Հայկ աչք մը նետեց, ձեռագիրս ահռելի էր: Քանի մը հարցում հարցուց, ապա գրութիւնս դրաւ սեղանին վրայ` նայիմ կարդամ ըսելով:

Աւելի նստիլը յարմար չէր այլեւս: Ելած ատենս նկատեցի գրաշարական արկղները եւ մամուլի մեքենան: Տողաշար մեքենայ` լինոթիփ, չկար:

Յաջորդ քանի մը օրերուն անհամբեր  սպասեցի. պիտի տպուէ՞ր գրութիւնս: Երբ վերջապէս լոյս տեսաւ յօդուածս, մեծապէս ուրախացայ եւ հպարտացայ: «Մեծութեան» ճամբան բռնած էի: Այլեւս սկսայ աւելի համարձակ դառնալ: Խմբագրատան աւելի ծանօթացայ: Իմ այնքան հաւնած թերթս շատ համեստ միջոցներով լոյս կը տեսնէր: Երկու կամ երեք գրաշարներ եւ մամուլի միակ մեքենայ մը. տողաշար մեքենայի չգոյութիւնը բաւական «յետամնացութիւն» կ՛ենթադրէր: Մամուլը կ՛աշխատցնէր ուրիշ Պալեան մը` Տիգրան: Մարդը թերթին թուղթերը, ձեռքով, մէկ առ մէկ կը յանձնէր հին մամուլին գլաններուն: Բաւական տաղտկալի գործ էր:

Աստիճաններուն տակ, փոքր քառակուսիի մը վրայ երկար սեղան մը դրուած էր: Ցրուիչները հոն կ՛աշխատէին: Քանի մը ցրուիչներ կային, բոլո՛րն ալ տարեց: Մէկուն անունը կը յիշեմ` ընկեր Մինաս: Կարճահասակ ժրաջան մարդ մըն էր: Օր մը, այս ցրուիչը հիւանդացած ըլլալով, թերթին սեփականատէր` Հայկ ստիպուած եղած էր իր ինքնաշարժին մէջ դնել Մինասը, որպէսզի բաժանորդներուն հասցէները ցոյց տար: Ի՛նք  բաժնած էր թերթը բաժանորդներուն: Հայ խմբագրի ճակատագի՞ր…

Իբրեւ խմբագիր եւ սեփականատէր` Պալեան «բնականաբար» զանազան պարտաւորութիւններ ունէր: Ատոնց կարգին էին թերթին օրինակներէն մաս մը ծալել, ատոնց վրայ հասցէները փակցնել` նամակատուն ղրկելու համար: Բնականաբար գրասեղանին վրայ կը փայլէր նաեւ մկրատը, ուրիշ թերթերէ յօդուածներ մկրատելու կամ աշխատակիցներուն յօդուածները «կոկելու» համար:

Առաջին գրութեանս տպուելէն ետք, այլեւս աւելի համարձակ դառնալ սկսած էի: Թէեւ ընկ. Հայկ կը թելադրէր, որ անգլերէնէ թարգմանութիւններ կատարէի, ես կը յամառէի ինքնագիր յօդուածներով աշխատակցիլ:  Ես ինծի համար ծածկանուն մըն ալ ընտրած էի` Գեւօ: Երգիծական բովանդակութեամբ բաներ մը կը յօրինէի: Պարոնեանի եւ Պէշիկթաշլեանի հմայքներուն տակ ինկած էի… Ամէն պարագայի, «Ազդակ»-ին աշխատակցիլս մեծ հպարտութիւն  կը ներշնչէր ինծի…

1965-ին Դաշնակցութիւնը պիտի գնէր «Ազդակ»-ը Հայկ Պալեանէն: Իբրեւ կարապի երգ` Պալեան «Ազդակ»-ի բացառիկ մը հրատարակեց` նշելու համար իր հոգեհարազատին` թերթին կտրած 38 տարիներու երկար եւ դժուար ճամբան:

Ես պիտի շարունակէի աշխատակցիլ թերթին, բայց` առանց կանոնաւոր կշռոյթի: Մերթ, տարիներով, ոչ  մէկ գրութիւն կու տայի: Բայց ես զիս կը շարունակէի «Ազդակ»-ի մէջ «գրող» համարել:

«Ազդակ» պիտի կերպարանափոխուէր կուսակցութեանը սեփականութիւնը դառնալէ ետք: Առաջին հերթին պիտի օժտուէր տողաշար (լինոթիփ) կազմածով եւ մեծ ու ինքնագործ մամուլով: Էջերը պիտի բարձրանային 8-ի, ապա` 10-ի հասնելու համար: Նախկին վտիտ, չորս էջնոց  թերթը հիմա աւելի բովանդակալից պիտի ըլլար:

1978-ին թերթին խմբագիրը` Վաչէն, նախկին աշակերտներէս մէկն էր: Նոյն տարուան աշնան լիբանանեան պատերազմը նոր եւ զօրաւոր բռնկում մը ունեցած էր: Այս անգամ հայութիւնը ուղղակի թիրախ դարձած էր: Մեծ թիւով հայրենակիցներ Այնճար «գաղթած» էին: Յուսահատական վիճակ մը կը թեւածէր լիբանանահայ գաղութին վերեւ: Հակառակ այդ իրողութեան` «Ազդակ» կը շարունակէր հրատարակուիլ` բազմաթիւ դժուարութիւններ յաղթահարելով: Ոչ միայն այդ, այլ նաեւ աշխատանք կը տարուէր նոր աշխատակիցներ ապահովելու համար: Ինծի ալ դիմած էր խմբագրութիւնը: Կ՛որոշէի նոր ստորագրութեամբ մը` Ձիւնական, աշխատակցութիւնս բերել: Պէտք է ըսել, որ 1978¬1982, չորս տարիները, Ձիւնական ստորագրութեամբ եղան աշխատակցութեան բեղուն շրջան մը ինծի համար: Հրեաներու Պէյրութ  ներխուժումը, 1982-ին, թափս կոտրեց:  Բայց վերջին տարիներուն, ցայսօր, որոշ խանդավառութեամբ «Ազդակ»-ի մէջ կ՛երեւի Ձիւնականը:

Հիմա շուրջ կէս դար, աւելի ճշգրիտ ըլլալու համար` 46 տարիներ անցած են այն օրէն, երբ վախվխելով վար իջած էի Զարիֆի խմբագրատան աստիճաններէն: «Ազդակ»-ը ինծի համար եղած է անբաժան ընկերակից մը: Իբրեւ պարզ ընթերցող կամ աշխատակից` անոր մէջ գտած եմ որոշ հարազատութիւն մը:

Բնաւ մտքէս չէի կրնար անցընել այն օրերուն, երբ մեր գիւղի Սառա Նէներենց տան պատին վրայ իմ ճանչցած «Ազդակ»-ս, ա՛յսքան տեղ պիտի ունենար կեանքիս մէջ:

«Ազդակ»-ի 80 տարիներու  կտրած ճամբան, բնականաբար,  պիտի ըլլար վերիվայրումներով լեցուն:  Այդ ճամբուն վրայ ան պիտի ճաշակէր Համաշխարհային Բ. պատերազմին «հրամցուցած» բոլոր դառնութիւնները: Աւելի ուշ, 1975-ին պայթած լիբանանեան ահեղ պատերազմը, որ ցարդ կը շարունակուի, նորանոր խնդիրներ պիտի ստեղծէր թէ՛ գաղութին եւ թէ՛ «Ազդակ»-ին համար: «Ազդակ»-ին հրատարակուիլը, մանաւանդ` սահման կտրելը, պատերազմի օրերուն, հերոսապատում մը եղած են: Հակառակ ներկայի տագնապին` ուրախալի է հաստատել եւ շեշտել` «Ազդակ»-ի թէ՛ հրատարակութեան շարունակումը եւ թէ՛ յատկապէս անոր յառաջապահի դերը:

Այսօր 80 տարիներու այդ երթը մեծապէս ողջունելի է: Մենք սովորութիւն ունինք միշտ մենք մեր ազգը եւ մեզ ամբաստանել այն բանով, որ իբր թէ յարատեւել չենք գիտեր: Լիբանանահայ մամուլը ուրիշ բան կ՛ըսէ: Իսկ յատկապէս «Ազդակ» կ՛ապացուցէ, որ ո՛չ, հայը յարատեւել գիտէ` հակառակ իր դէմ ծառացող բազմաթիւ խոչընդոտներու, վկա՛յ անոր ութսունամեակը: Նոյնիսկ ան կրցած է, հակառակ վերջին երկու տարիներու շատ տագնապալի կացութեան եւ լիբանանահայ գաղութին ակնյայտ նօսրացման, նորանոր նուաճումներ արձանագրել: Կրցած է յատկապէս արհեստագիտութեան նորագոյն միջոցներ օգտագործելով` միշտ լաւագոյնը տալ հեռու թէ մօտիկ ընթերցողներուն:  Շնորհիւ իր ելեկտրոնային բաժանմունքին, բազմահազար նախկին լիբանանահայեր, որոնք ցրուած են աշխարհով մէկ, կը հետեւին Լիբանանի եւ լիբանանահայութեան առօրեային:

«Ազդակ» այսօր համասփիւռքեան թերթ է: Տակաւին, հայրենիքին  մէջ եւս իր տեղը ունի:

Անձնապէս, անցնող շուրջ կէս դարու ընթացքին, կեանքիս իմաստաւորումին մէկ մեծ մասը կը պարտիմ  Հայ Մամուլի այս կենսունակ եւ ութսունամեայ անդամին:

Իբրեւ «Ազդակ»-ի ներկայ աշխատակիցներուն հնագոյնը` սրտագին շնորհաւորութիւններ եւ բարեմաղթութիւններ կը փոխանցեմ «Ազդակ»-ի մեծ ընտանիքին: Իւրաքանչիւր անդամին, տնօրէնին, աշխատակիցներուն, սրբագրողներուն եւ շարողներուն եւ մինչեւ ցրուիչներուն, կը մաղթեմ յաջողութիւն եւ լաւագոյն օրեր:

Շնորհաւոր 80-ամեակ եւ տարոսը` հարիւրամեակ եւ աւելի՛ն…

 

Մարտ, 2007

Share this Article
CATEGORIES