«Կեանքը Խմբագրատունէն Ներս». Յուշատետր – 71 (Հեղինակ` Ռոպէր Հատտէճեան)

ՅԱԿՈԲ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

2010-ին Պոլսոյ մէջ «Մարմարա» օրաթերթի «Մուրատ Օֆսեթ» տպարանէն լոյս տեսաւ գրագէտ, թատերագիր եւ «Մարմարա» օրաթերթի խմբագրապետ Ռոպէր Հատտէճեանի «Կեանքը խմբագրատունէն ներս» խորագրեալ հատորը` մեկենասութեամբ «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկի հայկական բաժնի վարիչ-տնօրէն փրոֆ. Զաւէն Եկաւեանի:

Սոյն հրատարակութիւնը կ՛ընդգրկէ 72 գրութիւններ եւ կը բաղկանայ 272 էջերէ, ուր հեղինակը կը ներկայացնէ քառասուն տարուան խմբագրական փորձառութեամբ ձեռք ձգած հաճելի կամ անախորժ ապրումներ եւ դիպուածներ:

Արդարեւ, այս կապակցութեամբ, կ՛ըսէ, թէ չի փափաքիր լուսանկարուիլ խմբագրատուն այցելող բարձրահասակ հիւրերու հետ, որպէսզի հասակով ցած չմնայ անոնց քով:

Համամիտ է այն կարծիքին, թէ հարկ է աճապարել աշխատանքի պահուն, որովհետեւ չենք կրնար գուշակել, թէ ի՛նչ պիտի պատահի քիչ ետք:

Ըստ հեղինակին, հաճելի չէ ունենալ հեռաձայնային երկար զրոյց ծանօթներու հետ, որպէսզի չխանգարուի խմբագրատան կանոնաւոր գործընթացը:

Իր նախասիրութեան առարկան նամակագրութիւնն է: Շատ կը սիրէ նամակ գրել կամ կարդալ: Սակայն, առանց տրամադրութեան եւ խանդավառութեան` չի կրնար պատասխանել բարեկամներէն իր ստացած նամակներուն:

Կ՛ըսէ, թէ խմբագրատան մէջ կան երեք սեղաններ եւ երեք գրադարան-պահարաններ: Հիւրերու համար հազիւ երեք-չորս աթոռ վերապահուած է: Իբրեւ խմբագրապետ ունի իր բազկաթոռը: Սովորաբար, պարապ աթոռները կը լեցուին գիրքերով կամ լրագիրներով: Երբ անակնկալ հիւրեր գան, աթոռները կը պարպուին տեղ բանալու համար անոնց:

Հեղինակը կ՛ըսէ, թէ գիրքի խենթ սիրահար մըն է: Իր համոզումով, գիրքը նոյնիսկ չկարդացուելու պարագային, պէտք է դրուի սեղանի վրայ եւ մնայ այնտեղ առնուազն ամիս մը, որպէսզի հաճոյք առնէ անոր ներկայութենէն, աշխատանքի ընթացքին կամ այցելուներ ընդունած պահուն: Թէ` գիրքը իր անբաժան ընկերն է, որուն առաքելութիւնն է կարդացուիլ: Այս յղացքով, կը շեշտէ այն ճշմարտութիւնը, թէ` «գիրքին մէկ ճակատագիրը եթէ կարդացուիլն է, միւս ճակատագիրն ալ չկարդացուիլն է: Անկարելի է, որ մարդիկ կարդան իրենց գրադարանին բոլոր գիրքերը: Բայց գիրքը պատկառազդու է, կարդացուած ըլլայ կամ չըլլայ»: Ապա, քիչ մը աւելի խորացնելով իր սէրը գիրքերու հանդէպ, Հատտէճեան կը գրէ. «Մեր այցելուները գիտեն, որ աշխատասենեակիս մէջ նստելու համար իսկ տեղ չէ մնացած գիրքերուս պատճառաւ: Հիւրերուն համար երբեմն տեղ չունիմ: Բայց գիրքերու համար միշտ տեղ ունիմ: Կրնաք գիրք մը ղրկել ինծի»:

Հեղինակը կ՛ըսէ, թէ խմբագրատան մէջ ունի երեք տեսակ զամբիւղներ, որոնց առաջինը այն զամբիւղն է, ուր ան կը նետէ գործածուած թուղթերը: Երկրորդը խորհրդանշական այն զամբիւղն է, ուր կը նետէ անարժէք գրութիւններ: Իսկ երրորդը` իր համակարգիչին զամբիւղն է, ուր կը ղրկուին բազմաթիւ գրութիւններ: Այս առումով, զամբիւղը կամ աղբամանը այն անհրաժեշտ առարկան է, որ կը ծառայէ խմբագրատան գործերուն:

Հատտէճեան կը կատարէ ճշգրիտ դատումներ, երբ կը հաստատէ, թէ կան երկու տեսակ կռիւներ` մարմնական եւ գաղափարական: Թէ` ինք չի սիրեր ֆիզիքական կռիւը, որ անյարիր է գրագէտի իր խառնուածքին: Բայց ջերմապէս կը սիրէ գաղափարական կռիւը, որ կու տայ եռանդ եւ ոգեւորութիւն իր իմացական գործունէութեան: Այս առնչութեամբ, կը յիշէ երկու բարեկամներ, որոնց առաջինը թշնամի չունէր: Իսկ երկրորդը` շողոքորթութեամբ կը սիրաշահէր բարեկամներ: Ակնարկելով այս երեւոյթին` հեղինակը կ՛ըսէ. «Երկու բարեկամներուս կեանքին մէջ պակսողը կռիւն էր: Եւ անոնց կեանքը, եթէ ինծի հարցուի, կերակուր մըն էր, որուն մէջ բնաւ աղ չէր դրուած»:

Հատտէճեան կ՛ըսէ, թէ մեր ազգային իրականութեան մէջ կան անձեր, որոնց հիմնական առաջադրանքն է գտնել սխալներ: Այս անձերն են, որ կ՛երջանկանան, երբ սխալ մը գտնեն, կ՛ըսէ հեղինակը: Թէ` ինք, իբրեւ խմբագրապետ, կ՛երջանկացնէ սխալ գտնելու մասնագէտները, որովհետեւ յօդուած մը գրելու ընթացքին սխալներ կրնայ գործել:

Ըստ հեղինակին, սխալիլը համամարդկային երեւոյթ է: Թէ` ոեւէ անհատ պէտք չէ վախնայ սխալ գործելէ, այլապէս, չի կրնար յառաջդիմել: Այս յղացքով, կը թուէ օգուտները հոգեբանութեան մէջ «փորձել ու սխալիլ» կոչուած այն դրութեան, ուր խոշոր տուփի մը մէջ պահուած մուկ մը բազմաթիւ փորձեր կատարելէ եւ ձախողելէ ետք լաբիւրինթոսային միջանցքներու մէջ, կը յաջողի գտնել ելքի դուռը եւ դուրս գալ տուփէն: Ապա, բարեփոխելով ֆրանսացի գիտնական Տեքարթի «Կը մտածեմ, ուրեմն գոյութիւն ունիմ» իմաստասիրական ծանօթ տեսութիւնը, Հատտէճեան կ՛ըսէ. «Սխալ կը գործեմ, ուրեմն գոյութիւն ունիմ»:

Հեղինակը կ՛ըսէ, թէ շատ կը սիրէ ճամբորդութիւնը, զոր կը կատարէ ոչ թէ տեսարժան վայրեր, այլ տեսարժան դէմքեր ու մարդեր տեսնելու ցանկութեամբ: Թէ, նախապէս, բազմաթիւ առիթներով այցելած է եւրոպական քաղաքներ: Ու հիմա, դարձեալ կը փափաքի այցելել յիշեալ վայրերը, ո՛չ թէ Փարիզի մէջ բարձրանալու Էյֆելի աշտարակը կամ ըմբոշխնելու Լուվրի թանգարանին գանձերը, այլ հանդիպելու եւ հոգեկան հաղորդակցութեան մէջ մտնելու հայերու հետ, ինչպէս օր մը, Պարսելոնայի մէջ պատահմամբ ծանօթացած էր հայ դերձակի մը:

Հատտէճեան կը խոստովանի, թէ քառասուն տարի ծառայած է խմբագրատան մէջ եւ զրկուած է կարգ մը հաճոյքներէ: Անդրադառնալով բնութեան վայելքներուն` կ՛ըսէ, թէ ամրան եղանակին, ամէն առաւօտ, կը սիրէ ծով իջնել խմբագրատուն երթալէ առաջ: Թէ` աշխատանքն ու ծովը իր երկու սէրերն են, իր երկու բարձրակէտերը, որոնք մէկզմէկու հակասական երեւոյթներ են: Հետեւաբար հարկ է կայացնել անոնց միջեւ ընտրութիւն մը: Ակնարկելով այս կացութեան` հեղինակը կը հաստատէ, թէ ողբերգութիւն է սիրահարիլ «երկու հակասութիւններու, իրարմէ խոյս տուող երկու երջանկութիւններու: Հաւասարապէս սիրել թէ՛ բնութիւնը, թէ՛ աշխատանքը: Հաւասարապէս սիրել թէ՛ բացօթեայ պտոյտը, թէ՛ սենեակի մէջ սեւ աշխատանքը: Հաւասարապէս սիրել թէ՛ կէսօրուան կապոյտ երկնքին ամպերը, թէ՛ գիշերուան երկնակամարին աստղերը: Եւ մէկուն դիմաց զգալ միւսին կարօտը: Ամպերուն նայիլ ու աստղերու կարօտը զգալ: Ծով ցատկել ու զգալ գրելու եւ խմբագրելու կարօտը»:

Հատորին մէջ կան այլազան գրութիւններ, ուր Հատտէճեան կը բացայայտէ զինք մտալլկող կարգ մը հարցեր, ինչպէս` բեմերէ ելոյթ ունենալու իր ցանկութիւնը, կառք քշելու դժուարութիւնը, խմբագրական իր գործերուն համար թերթ կարդալու պարտաւորութիւնը, ձեռքով գրելու կամ գրամեքենայ գործածելու պարագաները եւ այլ մտահոգութիւններ:

Արդարեւ, այժմէական նիւթերով օժտուած հրատարակութիւն մըն է «Կեանքը խմբագրատունէն ներս» խորագրեալ հատորը, ուր Ռոպէր Հատտէճեան կը պատկերացնէ լուսաւոր եւ ստուերոտ երեւոյթները խմբագրապետի իր քառասնամեայ գործունէութեան, զոր վարած է անսակարկ նուիրումով «Մարմարա» օրաթերթի խմբագրատան մէջ:

Փետրուար 2011
Պէյրութ

Share this Article
CATEGORIES