Անգամ Մը Եւս «Նոազ Արք»-Ը Կը Հրաւիրուի Մոնաքոյի Կերպարուեստի Միջազգային Ցուցահանդէսին

Խանդավառուած նախորդ երկու տարիներու յաջողութիւններէն, այս տարի եւս «Նոազ արք» ցուցասրահը յատուկ հրաւէրով պիտի մասնակցի «Մոնաքօ 12» միջազգային ցուցահանդէսին, որ տեղի պիտի ունենայ 3 ապրիլի երեկոյեան «Կրիմալտի» իշխանական սրահին մէջ:

Դոկտ. Մովսէս Հերկելեան 2010-ին դատական կազմի անդամ ընդունուելէ եւ 2011-ին Մոնաքոյի ժամանակակից արուեստին նուիրուած միջազգային խորհրդաժողովին (իբրեւ հրաւիրուած դասախօս) ելոյթ ունենալէ ետք, «Նոազ արք» ցուցասրահը հրաւիրուեցաւ Փարիզ, մասնակցելու «Կարուսել տիւ Լիւվր»-ի միջազգային ցուցահանդէսին: Շնորհիւ «Նոազ արք» ցուցասրահի ձեռք բերած միջազգային վարկին առաջին անգամ ըլլալով հայ գեղանկարչութիւնը ցուցադրուեցաւ «Լուվր»-ի մէջ:

Այսօր եւս «Նոազ արք» ցուցասրահը կը շարունակէ իր առաքելութիւնը` հայ կերպարուեստը տարածելու, միջազգայնացնելու եւ անոր վարկը բարձրացնելու իր նուիրական պարտականութիւնը:

Ստորեւ հակիրճ տպաւորութիւններ կու տանք այն կերպարուեստագէտներուն մասին, որոնց գործերը պիտի ցուցադրուին Մոնաքոյի «Կրիմալտի» իշխանական սրահին մէջ:

 «Ա.»

Եուրոզ

Ճամբորդութենէն առաջ

Անոր ստեղծագործական «դեւ»-ը, որ անզսպելի է ու դաժան, հանգիստ չի ձգեր զինք ու կը ստիպէ, որ ան նկարէ նաեւ իր առօրեային մէջ: Եուրոզ կ՛երփնագրէ նոյնիսկ սեղաններու, աթոռներու, շալերու, թաշկինակներու ինչպէս նաեւ հագուստներու եւ կօշիկներու վրայ: Ան ներշնչման չի սպասեր, ստեղծագործական արարումը կը հոսի եւ ժամանակը կը սուրայ առանց սպասելու: Ահա թէ ինչո՛ւ ան մահէն չէ, որ կը վախնայ, այլ` քիչ ստեղծագործելէ: Ահա թէ ինչո՛ւ կը փորձէ ժամանակէն առաջ անցնիլ ու կեանքը քարշ տալ իր ետին: Ահա թէ ինչո՛ւ ան մնայուն կերպով շտապողականութեան մը մէջ է, առանց սակայն շփոթահար մը ըլլալու:

Տարբեր ոճերով արտայայտուած Եուրոզի արուեստի արմատները կ՛իջնեն մինչեւ նախնադարեան ժայռապատկերները: Ապա անցնելէ ետք սրբանկարչական (iconography) եւ մանրանկարչական (miniature) արուեստներու բովէն ու առանց շատ յամենալու վերածնունդի վրայ կը հասնին մինչեւ խորանարդապաշտութիւն (cubism), բառին ամենալայն հասկացողութեամբ: Անոր խորանարդապաշտութիւնը սակայն դուրս կու գայ դասականօրէն ընդունուած սահմաններէն եւ իր աշխուժ ու լուսաւոր վրձինի տակ կը զգենու նոր ու ժամանակակից արտայայտչաձեւ ու բովանդակութիւն:

Այս տաղանդաշատ արուեստագէտը ոչ միայն քայլ մը առաջ տարաւ եւ աստիճան մը վեր բարձրացուց խորանարդապաշտութիւնն ու իր շօշափած արուեստի միւս ուղղութիւնները, այլեւ իրարու շաղկապեց զանոնք նիւթակենսունակութեամբ (hylozoism), զոր կու գայ իր պապերու դարաւոր հաւատամքէն եւ տարերայնօրէն` ենթագիտակիցի միջոցով կը դրսեւորուի իր արուեստին մէջ:

Պերճ Չաքէճեան

Թաւջութակահարը

Իր գուներանգներով (նարնջագոյն, դեղնականաչ, ծիրանի, եւ այլն) անսահման խորհուրդներով լի աւազային ջերմութիւն առկայ է Չաքէճեանի կտաւներուն մէջ: Այս բոլորով հանդերձ, անոր արուեստը (ի մասնաւորի մերկուհիները) թաթաւուն են վեհութեամբ, որոնք կարծէք թէ հին եգիպտական կոթողային արուեստի արձագանգները ըլլային:

Գեղանկարիչներէն շատ-շատեր պատկերած են կինը ու մեծարած անոր մերկութիւնը: Պերճ Չաքէճեանի պարագային մայրը եւ կամ մայրանալու ընդունակ պարմանուհին գրեթէ կը բացակային անոր գործերէն: Անոր կիները հոլանի են, վաւաշոտ ու կենսալից: Անոնք արտաքնապէս միրաժի նման եթերային ըլլալով հանդերձ էապէս հողային են կենսասէր ու նոյնիսկ` կրքոտ: Ահաւասիկ հոս է այս տաղանդաւոր գեղանկարիչին ինքնատպութիւնն ու գեղարուեստական արժէքը:

Ռուբէն Աբովեան

Վենիւս

Ռուբէն Աբովեանի կերտած բոլոր կերպարներն ալ գիրուկ են, յաճախ շեշտուած, հարուստ եւ հոլանի կուրծքերով` էրոթիք եւ վաւաշոտ տեսք ունին: Իսկ որձ կերպարներէն շատեր սեռայնօրէն չբաւարարուած տղամարդու տպաւորութիւն կը ստեղծեն: Անհեթեթ երգիծանքը, առաւել կամ նուազ տարողութեամբ, առկայ է գրեթէ բոլոր ստեղծագործութիւններուն մէջ: Կերպարներու հանդերձանքը, արտաքին տեսքն ու միջավայրը ԺԸ. եւ ԺԹ. դարերէն կու գան: Գոյները Վերածնունդէն ներշնչուած կը թուին ըլլալ` առաւելաբար յիշեցնելով Ռամպրանթի եւ Կոյայի գունաշխարհը:

«Էրոթիզմ»-ի առումով ամէնէն յատկանշականը «Վենիւսը եւ Էրոսը» նկարաշարքն է: Այս կերպարը կարծէք, թէ ծնած ըլլայ վերածնունդի մերկ եւ իտէալականացած կերպարներէն, ու անոնց` բոլորին միաձուլումը կը թուի ըլլալ, սակայն Ռուբէն Աբովեան իր ստեղծագործական ինքնուրոյն ոճի շունչը փչած է անոնց վրայ, ու ստեղծած ժամանակակից «Վինիւս»-ի տարբեր կերպար մը:

Մկրտիչ Մազմանեան

Դիցուհի

Դիմաքանդակն ու վերացականութիւնը այնքան ալ յարիր չեն իրարու հետ: Նոյնիսկ հակառակ բեւեռներու վրայ կը թուին ըլլալ: Սակայն Մազմանեան ո՛չ միայն երկու ստեղծագործական բնագաւառներն ալ կրցած է յաղթահարել ու հասնիլ բիւրեղ եւ բարձր մակարդակներու, այլեւ զանոնք իրարու հետ հաշտեցնելով, մէկը միւսին ամբողջացումը կը կազմէ: Իր դիմաքանդակները «ճմռթկուած» ու կիսավերացական կերպերով իրագործած ըլլալով հանդերձ, իրենց մէջ կը պահեն տուեալ կերպարի թէ՛ արտաքին, եւ թէ՛ ներքին նմանութիւններն ու կու տան նաեւ անոր նկարագրային ու խառնուածքային գլխաւոր ու էական գիծերը: Միւս կողմէ իւրաքանչիւր վերացական յղացքի մէջ, մենք հոգեմտաւոր կերպով կրնանք զգալ ու նոյնիսկ` «շօշափել» կին էակի մարմնական գլխաւոր գիծերն ու նոյնիսկ բարեմասնութիւնները:

Այս մէկը բացառիկ տաղանդներու միայն վերապահուած է ու Մազմանեանին այդ բացառիկներէն մէկն է անկասկած:

 

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ

Էդիկ Բերդեան

Արուեստագէտն ու բնորդուհին

Նման այն անձնաւորութեան, այլախոհութեան եւ շնորհազրկումի բարեկամին, նման այն ալեհեր երաժիշտին, որ Եղիվարդի ամայի փողոցներուն մէջ կը նուագէ իր թաւջութակը անտարբեր երկնքի մը տակ` իբրեւ ունկնդիր ունենալով երեք լքեալ շուներ միայն: Երկինք մը նոյնքան անտարբեր անհասանելի Արարատին, որ կը սաւառնի հեռուն, եւ աւելի բարձր վշտահար Նոյեան Տապանի հարեւանութեամբ, որ ժամանակակից Հայաստանը կը խորհրդանշէ Բերդեանի աչքին:

Առ այդ, զարմանալի չէ, թէ ինչո՛ւ իր երեւակայութեան մէջ կը ճգնի փախչիլ դէպի տարաշխարհիկ վայրեր (անապատը իր կարաւաններով, Սեւանայ լիճի ափերը, Միջերկրականեան արաբական քաղաքները) կամ դէպի բնութեան գարնանային ծիսակատարութիւնները ու աշնանային գունագեղ արարողութիւնները:

Անոր խիզախ նկարչութիւնը մերժելով արդիականութիւն, յետարդիականութիւն եւ ասոնց ժամանակակից մարմնաւորումները, խոստովանաբար եզակի եւ անհաւասար է` առլի ներողամտութիւններով եւ երախտիքներով: Ան յաճախ կ՛իյնայ նմանատիպերու եւ ինքնակրկնումներու մէջ, սակայն իր դիւրահաղորդ եւ հնատիպ երեւոյթին տակ, սուր աչքը կ՛ապացուցէ, թէ ան ի վիճակի է արագօրէն, ճշգրտութեամբ եւ կենսունակութեամբ նկարելու հանապազօրեայ ժողովրդական կեանքի գեղջկական կերպարներն ու շարժումները: Քիչ նկարիչներ ունին Բերդեանի մարդկայնութիւնը, հեզութիւնը եւ քաջութիւնը դիմագրաւելու տիրող անժողովրդականութիւնը, առեւտրապաշտութիւնը եւ կաղապարները, որպէսզի ընդունին դատապարտելի եւ դիւրաբեկ աշխարհի մը ժամանակագրութեան դերը ուշ կամ կանուխ ենթակայ աներեւութանալու, հակառակ արդի տիրող հասկացողութեան:

Վերջին թաւջութակահարի մենաւոր ողբի խայթող տրտմութեան արձագանգը կ՛երփնագրէ բոլոր այս պատկերները, ուր, հակառակ կենդանիներու ներկայութեան, ոչ մէկ թռչուն կը թռչի կամ` կ՛երգէ:

ԺՈԶԷՖ ԹԱՐՐԱՊ

Յարութիւն Նագուլեան (Արթըր Ք.)

Փիւնիկեան արձագանգ

Ինչո՞ւ Նագուլեանը հիմնովին վերադարձաւ նկարչութեանը` իր կտաւների հրապարակաւ ցուցադրութիւններն անելով եւ ցուցահանդէսներ կազմակերպելով: Թերեւս կարելի է կռահել: Հաւանաբար այն պատճառով, որ նկարչութիւնը վերացարկման աւելի մաքուր ու բարձր ձեւ է, քան գրականութիւնը: Գոյնը չունի այն նիւթական-առարկայական բովանդակութիւնն ու պատմողական իւրայատկութիւնը, որ ունի բառը, խօսքը: Այս իմաստով, նկարչութիւնը առաւել կատարեալ ազատութիւնն է, քան` իրական եւ նիւթական աշխարհի յարաբերութիւններով կաշկանդուած գրականութիւնը:

Եւ այնուամենայնիւ, սխալուած չեմ լինի, եթէ ասեմ, որ իր նկարչութիւնը իր բանաստեղծութեան շարունակութիւնն է: Հետաքրքրական է, որ տասնեակ տարիներ արդի հայ նկարչութեան մէջ ապրած տաղանդաւոր նկարիչների արուեստանոցներում իր կեանքը անցրած, նրանց հետ առօրեայ բարեկամութեամբ կապուած Յարութիւն Նագուլեանի նկարչութիւնը նման չէ նրանցից ոեւէ մէկի արածին: Իր նկարչութիւնը հասուն աւարտուած, ինքնավստահ ու կայացած նկարչութիւն է: Կտաւի մշակուած եւ հարուստ մակատեսքը, գունային հետաքրքրական յարաբերութիւնների ստեղծումը, նկարչութեան մէջ առարկայական-պատմողական տարրերից զերծ մնալը եւ զուտ գոյնով մտածելը, գոյնը իբրեւ նկարչութեան ինքնակայ միաւոր եւ ձեւածաւալ ընկալելը կայացած նկարչութեան բնորոշ գծեր ու յատկութիւններ են: Նագուլեանի կտաւների գունային հարուստ մակերեսներն ու ազատ յօրինուածքների արքիտեկտոնիկան կատարեալ դաշնութիւն են ներկայացնում, ինչը տրուած չէ ամէն մի արուեստագէտի:

ԵՐՈՒԱՆԴ ՏԷՐ ԽԱՉԱՏՐԵԱՆ

 

 

 

 

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES