Կազմակերպութեամբ Լիբանանի Հայ Դատի Մարմինին Կլոր Սեղան` «Թրքական Ախորժակները Արաբական Աշխարհին Մէջ» Նիւթով

Կազմակերպութեամբ Լիբանանի Հայ դատի մարմինին, երէկ` երեքշաբթի, 20 մարտի երեկոյեան ժամը 7:00-ին, Սին էլ Ֆիլի «Հապթուր» պանդոկին մէջ տեղի ունեցաւ կլոր սեղան` «Թրքական ախորժակները արաբական աշխարհին մէջ» նիւթով:

Արաբերէնով տեղի ունեցած այս ձեռնարկին ներկայ էին Լիբանանի հայոց թեմի առաջնորդ Գեղամ արք. Խաչերեան, Հայ աւետարանական համայնքի ներկայացուցիչ, Հայկազեան համալսարանի նախագահ վեր. դոկտ. Փոլ Հայտոսթեան, Հայ կաթողիկէ պատրիարքութեան ներկայացուցիչ Յովհաննէս եպս. Թէյրուզեան, Ապպուտ Պօղոս , յոյն կաթողիկէ համայնքի Կրեկորիոս Գ. Լահհամ պատրիարքի ներկայացուցիչ Միշէլ Ապրաս եպիսկոպոս, մարոնիներու Պէյրութի առաջնորդ Պուլոս Մաթար եպիսկոպոսի ներկայացուցիչ Ժորժ Ֆարէս եպիսկոպոս, շիիներու գերագոյն խորհուրդի ներկայացուցիչ շէյխ Եուսեֆ Ռաղտա, ճարտարարուեստի նախարար Վրէժ Սապունճեան, պետական նախարար զօր. Փանոս Մանճեան, հաղորդակցութեան նախարար Նիքոլա Սահնաուի, պետական նախարար Մարուան Խէյրէտտին, Հայկական երեսփոխանական պլոքի ներկայացուցիչ, երեսփոխան Յակոբ Բագրատունի, երեսփոխան Արթիւր Նազարեան, երեսփոխան դոկտ. Ֆարիտ Խազեն, երեսփոխան Նեպիլ Նիքոլա, երեսփոխան Էմիլ Ռահմէ, Ֆերիտ Հայքալ Խազեն, երեսփոխան Ապտել Լաթիֆ Զէյն, երեսփոխան Նաժի Ղարիոս, Լիբանանի մէջ Հայաստանի դեսպան Աշոտ Քոչարեան, նախկին նախարարներ Սեպուհ Յովնանեան, Ժաք Չուխատարեան, Տեմիանոս Քաթթար, Էլիաս Հաննա, նախկին երեսփոխաններ Միշել Սասին (նաեւ նախկին փոխ վարչապետ), Ղասսան Աշքար եւ Հասան Եաաքուպ, Փոփոխութիւն եւ բարեկարգում համախմբումի նախագահ, երեսփոխան զօր. Միշել Աունի ներկայացուցիչ Զիատ Ապս, Լիբանանեան ուժեր կուսակցութեան նախագահ Սամիր Ժահժահի ներկայացուցիչ Էտի Ապի Լամահ, նախկին նախագահ Ամին Ժեմայէլի եւ Փաղանգաւոր կուսակցութեան ներկայացուցիչ Փիեռ Ժալխ, ինչպէս նաեւ Ռամկավար ազատական կուսակցութեան, Հըզպալլայի, Արաբական ժողովրդավարական կուսակցութեան, Ուաատ կուսակցութեան, Լիբանանեան ժողովրդավարական կուսակցութեան, Ամալ շարժումի եւ երեսփոխան Սթրիտա Ժահժահի ներկայացուցիչներ, Ճարտարարուեստի սեփականատէրերու միութեան նախագահ Նաամէ Աֆրամ, «Սոտեթել»-ի տնօրէն խորհուրդի նախագահ Փաթրիք Ֆարաճեան, Աշխատաւորներու լիկայի ներկայացուցիչ Հիւսէյն Աթուէ, Պուրճ Համուտի քաղաքապետ Անդրանիկ Մսըրլեան, Այնճարի քաղաքապետ Կարօ Փամպուքեան, կենսոլորտի նախարարութեան ընդհանուր տնօրէն դոկտ. Պերճ Հաճեան, Կեդրոնական դրամատան փոխկառավարիչ դոկտ. Յարութիւն Սամուէլեան, Ասորիներու լիկայի նախագահ Հապիպ Աֆրամ եւ Մասուուտ Աշքար:

Վաչէ Ծատուրեան

Կլոր սեղանին ներկայ էին նաեւ քաղաքապետութեանց, թաղապետութեանց, միութիւններու եւ կուսակցութիւններու ներկայացուցիչներ եւ Հայ դատով մտահոգ ազգայիններ:

Լիբանանեան քայլերգի յոտնկայս ունկնդրութենէն ետք Լիբանանի Հայ դատի մարմինի անունով ձեռնարկին բացումը կատարեց Վաչէ Ծատուրեան: Արաբերէնով արտասանած իր ողջոյնի խօսքին մէջ Ծատուրեան պարզեց շրջանին մէջ Թուրքիոյ քաղաքական ու զինուորական ներկայութեան թիրախները եւ այս գծով ցուցաբերուող կեցուածքները, որոնք կը տարուբերին ողջունողի, թմբկահարողի, կասկածողի ու դատապարտողի միջեւ, յատկապէս` Թուրքիոյ հետզհետէ մերկացող դիմակին տակ պարզուող նոր օսմանականութեան ախորժակներուն գծով: «Շրջանային թէ միջազգային այս թոհուբոհին մէջ, հարկ էր պարզել հետզհետէ շեշտուող թրքական այս ներկայութիւնը եւ քննարկել անոր արդիւնքները իր դրական թէ ժխտական հետեւանքներով: Առ այդ հրաւիրեցինք դոկտ. Ֆարիտ Խազենը, դոկտ. Տեմիանոս Քաթթարը եւ դոկտ. Մոհամետ Նուրէտտինը», ընդգծեց Ծատուրեան, ապա սեղմ գիծերու մէջ ներկայացուց հիւր բանախօսներուն կենսագրականները:

Իր կարգին, կլոր սեղանի համադրող, Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի դասախօս դոկտ. Ժան Կէօքճեան հակիրճ ձեւով պարզեց Թուրքիոյ շրջանային դերակատարութեան գլխաւոր մարզերը` նշելով, որ Լիբանանի Հայ դատի մարմինի այս քայլը կու գայ լուսարձակի տակ առնելու Թուրքիոյ ներքին թէ արտաքին քաղաքականութիւնը, յատկապէս այս հանգրուանին, երբ խորապէս կարիքը կը զգանք գիտական ու ակադեմական մակարդակով բաղդատական մը կատարելու շրջանի գլխաւոր դերակատարներուն մասին:

Ապա յաջորդաբար արաբերէնով խօսք առին բանախօսները` կեդրոնանալով Թուրքիոյ ներքին թէ արտաքին քաղաքական ու տնտեսական կացութեան վրայ:

Դոկտ. Տեմիանոս Քաթթար, դոկտ. Ֆարիտ Էլիաս Խազեն, դոկտ. Ժան Կէօքճեան եւ դոկտ. Մոհամետ Նուրէտտին

Առաջին զեկուցաբերը` Փոփոխութիւն եւ բարեկարգում համախմբումի անդամ երեսփոխան դոկտ. Ֆարիտ Էլիաս Խազեն նախ շնորհակալութիւն յայտնեց Լիբանանի Հայ դատի մարմինին` ողջունելով զայն իբրեւ իրաւունքի տէր ու ազգային դատին հաւատացող պահանջատէր կառոյց` ընդգծելով, որ ժողովուրդի մը իրաւունքը չի մեռնիր, որքան ալ ժամանակը անցնի:

Ապա անցնելով «Թրքական արտաքին քաղաքականութիւնը` շրջանի արաբական փոփոխութեանց լոյսին տակ» խորագիրով իր նիւթին, Քեսրուանի երեսփոխան դոկտ. Խազեն հետեւեալ բառերով ամփոփեց Թուրքիոյ ներկայութիւնը. «Գործօն դերակատարութիւն` Միջին Արեւելքի մէջ մեծ պետութեան մը»:

«Սակայն թրքական այս յաւակնութեանց հետ կը մրցին` Իրանը, Եգիպտոսը, Իսրայէլն ու Սուրիան», նշեց դոկտ. Խազեն` յիշեցնելով, որ ամբողջ ութ տասնամեակներ Թուրքիա հեռու էր արաբական աշխարհէն` փորձելով մուտք գործել «եւրոպական դրախտը»: 2002-ին Արդարութիւն եւ բարգաւաճում կուսակցութեան իշխանութեան գլուխ գալով Թուրքիա հետզհետէ մերձեցաւ արաբական աշխարհին, յատկապէս Սուրիոյ ճամբով:

Ապա երեսփոխան Խազեն պարզեց Թուրքիոյ քաղաքական դերակատարութիւնը, շրջանին, յատկապէս` Իրաքի եւ արաբեւիսրայէլեան տագնապի «խաղաղարար» միջնորդի իմաստով, որ սակայն շուտով ձախողեցաւ «Մաւի Մարմարա» նաւուն դէմ իսրայէլեան յարձակման եւ այլ պատճառներով:

«Թուրքիա արտաքին գործոց նախարարի պատկերացուցած «զերօ հարցեր դրացիներու հետ» արտաքին քաղաքականութեան մէջ ձախողեցաւ ու փոխարէնը բազմաթիւ հարցեր ստեղծեց դրացի երկիրներուն հետ իր յարաբերութեանց մէջ», դիտել տուաւ երեսփոխան Խազէն` ընդգծելով, որ Սուրիոյ ճամբով արաբական աշխարհ վերադարձած Թուրքիա նոյն այդ Սուրիոյ ճամբով դուրս պիտի ելլէ արաբական աշխարհէն:

Օրուան երկրորդ զեկուցաբերն էր թրքաքէտ դոկտ. Մոհամետ Նուրէտտին, որ պարզելէ ետք Թուրքիոյ վերջին շրջանի, յատկապէս` Արդարութիւն եւ բարգաւաճում կուսակցութեան օրով իրագործած նուաճումները, անդրադարձաւ Թուրքիոյ մէջ արձանագրուող փոփոխութեանց, յատկապէս` իշխանութեան ու քաղաքական որոշումի զինուորական մարզէն (իմա` բանակէն) դէպի քաղաքային իշխանութեան փոխանցման: Այսուհանդերձ, Թուրքիա չկրցաւ իրագործել իր յայտարարած յաւակնութիւնները` իբրեւ ժողովրդավարական երկիր: Այսպէս, վարչապետ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողան, որ նախապէս ճանչցած էր Թուրքիոյ մէջ քրտական հարցի մը գոյութիւնը` խոստանալով քրտերէնով ու պետութեան հովանիին տակ ձայնասփիւռի թէ պատկերասփիւռի կայան հիմնել, հետագային շրջելով իր կեցուածքը յայտնեց, թէ Թուրքիոյ մէջ քրտական ծագումով թուրքեր կան:

Դոկտ. Նուրէտտին, ինչպէս դոկտ. Խազեն, Թուրքիոյ ախորժակներուն գլխաւոր արգելք նկատեցին նաեւ Հայկական հարցը, ուր հակառակ կատարուած փորձերուն, կարելի չեղաւ դրական լուծումի յանգիլ: «Թուրքիոյ ծաւալապաշտական այս տենչն է, որ թեւ ու թռիչք կու տայ անոր քայլերուն», ընդգծեց Նուրէտտին:

Ան անդրադարձաւ Թուրքիոյ մէջ հետզհետէ շեշտուող ազգայնական մղումներուն, յատկապէս յիշելով, թէ Թուրքիոյ 81 նահանգներուն մէջ ոչ մէկ ալեւի նահանգապետ կայ: Իսկ «Էրկենեքոն»-ի պարագան բացայայտ օրինակն է ազգայնական այդ մղումներուն, որոնց զոհերէն էր նաեւ «Ակօս»-ի խմբագրապետ Հրանդ Տինք:

Օրուան վերջին զեկուցաբերն էր ելեւմուտքի նախկին նախարար Տեմիանոս Քաթթար, որ փորձեց առարկայականօրէն թուել Թուրքիոյ իրագործումները, յատկապէս` տնտեսական մարզին մէջ: Ան մէջբերումներ կատարեց Միջազգային դրամատան ֆոնտէն եւ միջազգային յարգուած դրամատուներու հրապարակած տեղեկագիրներէն: «Սակայն վերջին շրջանին, կարգ մը միջազգային շրջանակներ ու շահարկումի մարմիններ մտահոգ են Թուրքիոյ եւ անոր դրամանիշին արձանագրած նահանջէն», նշեց Տեմիանոս Քաթթար:

Ապա ան թուեց Թուրքիոյ տնտեսութեան վրայ ազդող դրական թէ ժխտական ազդակները, ուր դարձեալ Հայկական հարցը առկայ էր իբրեւ անոր տնտեսական ծաւալապաշտ ախորժակներուն դէմ կանգնող ազդակ:

Աւարտին, համադրող դոկտ. Ժան Կէօքճեան համադրեց երեք զեկուցաբերներուն խօսքերը` շնորհակալութիւն յայտնելով ներկաներուն:

Ձեռնարկէն ետք կատարուեցաւ հիւրասիրութիւն:

 

Share this Article
CATEGORIES