ԱՐՈՒԵՍՏԻ ԱՇԽԱՐՀԷՆ. Ինչպէ՞ս Գրել Շէյքսփիրի Պէս

Ռոպըրթ Պաթլըր «Տի Էքոնոմիսթ» Թերթին «Ինթելիճընթ Լայֆ» Հրատարակութեան Մէջ Մարտահրաւէր Կ՛ուղղէ Աշխարհի Մեծագոյն Թատերագիրին, Քիչ Մը Երգիծական, Սակայն Շատ Լուրջ Խորքով Վերլուծելով Անոր Ստեղծագործելու Գործընթացին Տարբեր Շերտերը, Մինչ Շէյքսփիրի Համաշխարհային Փառատօնին Առիթով Այս Տարուան Ընթացքին «Կլոպ» Թատերասրահին Մէջ Կը Ներկայացուին Անգլիացի Աշուղին 37 Թատերախաղերը` 37 Լեզուներով (Ներառեալ` Հայերէն):

Ան ծնած էր Անգլիոյ գաւառային մէկ գիւղաքաղաքին մէջ, 1564-ին, ուսումը ստացած էր տեղւոյն նախակրթարանին մէջ եւ դարձած էր իր ժամանակներու մեծագոյն թատերագիրը: Անունն էր Քրիսթաֆըր Մարլօ, գրած էր 7 թատրերգութիւններ եւ մեռած էր 29 տարեկանին: Ուիլիըմ Շէյքսփիր ծնած էր նոյն տարին, նոյնպէս ուսումը ստացած էր տեղւոյն նախակրթարանին մէջ, գրած էր 37 թատրերգութիւններ եւ դարձած էր ամէնէն հռչակաւոր թատերագիրը: 1570-ական տարիներուն Անգլիոյ նախակրթարանները բաւական հետաքրքրական վայրեր էին: Շէյքսփիր հոն պիտի ծանօթանար Օվիտիոսի «Այլակերպումներուն», Պղաւտոսի եւ Տերենկիոսի կատակերգութիւններուն եւ Սենեկայի ողբեգրութիւններուն: Ան պիտի սորվէր հռետորութիւն, Աստուածաշունչ եւ Անգլիոյ քաղաքամերձ շրջաններու յատուկ երեւոյթներ: Ան շարադրութեան վարժութիւններ պիտի կատարէր, այսինքն պարբերութիւն մը պիտի առնէր դասական գործէ մը եւ պիտի փորձէր վերարտադրել անոր մէկ տարբերակը: Իսկ ասիկա հետագային պիտի դառնար անոր ասպարէզը:

Կայացնել Հիմնական Որոշում Մը

ժամանակի, տեղի եւ գործողութեան դասական միութիւնը խախտել` հաճելի թուելու համար աւելի քան 1500 հանդիսատեսներու, որոնց շարքին էին պալատականներէ մինչեւ սովորական մահկանացուներ: Շէյքսփիր իր թատրերգութիւններուն մէջ կը կտրէր ցամաքամասեր եւ կ՛ընդգրկէր տասնամեակներ, կ՛օգտագործէր ոգիներ, վհուկներ, նաւաբեկումներ, սուսերամարտեր, պոկուած համբոյրներ, գաղտնի ականջ դնողներ, իբրեւ մանչ կամ աղջիկ ծպտուողներ, կատակներ, երգեր, դիմակներ: Եւ որովհետեւ բեմայարդարումը խիստ սահմանափակ էր, տեսողական տպաւորութիւնները` համայնապատկերներէ մինչեւ լուսարձակի տակ մօտէն դիտուած պատկերներ, ծնունդ կ՛առնէին թատրերգութեան բանաստեղծութեան մէջ:

Հաստատել Ամուր Կէտեր

Շէյքսփիր հինգ վանկերէ բաղկացած բանաստեղծական ոճը ժառանգած էր Չոսըրէն, Սփենսըրէն եւ Մարլոյէն, սակայն զայն բարձրացուցած էր գերագոյն եւ բարդ մակարդակի մը: 1590-1611 ան  կարճ եւ երկար վանկերէ բաղկացած այս կշռութաւոր բանաստեղծութեան ոճը զարգացուցած էր կանուխ շրջանի իր պատմական թատրերգութիւններուն հռետորական պարբերութիւններուն մէջ եւ աւելի ուշ` իր հզօր թատրերգութիւններուն մանուածապատ եւ կտրատուած տողերուն, որոնք մեր մորթին վրայ կը զգացնեն տիպարներուն մղած ներհուն պայքարը. Բրուտոս իր պարտէզին մէջ կը խորհրդածէ Կեսարը ահաբեկելու մասին, Համլեթ կը հրաժարի իր խորթ հայրը սպաննելէ աղօթքի պահուն, Լէոնդես նախանձով կ՛եռայ, մինչ իր կինը կը զրուցէ իր լաւագոյն բարեկամին հետ: Տիպարներուն մտածումները իրենց ծնունդի պահուն ներկայացնելով հանդիսատեսին` Շէյքսփիր կ՛ուրուագծէր մարդկային բնոյթին արդի մէկ պատկերը, միաժամանակ` հասկնալի եւ հակասական, ջղային ուժով զսպանակուած: Ինչպէս Օթելլօ կ՛ըսէ Եակոյի`«Պիտի խնդրէի քեզմէ, որ ինծի հետ խօսիս այնպէս, ինչպէս կը մտածես եւ յոռեգոյն մտածումներդ յայտնես յոռեգոյն բառերով»:

Հետեւիլ Ոսկի Օրէնքի Մը

Օգտագործել այլո՛ց նիւթերը: Շէյքսփիր հին նիւթերով նոր թատրերգութիւններ գրելու վարպետն էր. այլ խօսքով` Հոլիվուտի երազը: Տուէ՛ք իրեն Պղուտարկոսի 80 էջնոց գրութիւնը Մարկոս Անտոնիոսի մասին, եւ ան ձեզի կու տայ 3500 տողերէ բաղկացած «Անթոնի էնտ Քլէոփաթրա» թատրերգութիւնը: Ան չէր կրեր արդի ժամանակներու իւրայատկութեան բեռը: Անոր սեփական ստեղծագործութիւնը կարելի է համարել միայն «Տը թեմփեսթ» եւ մէկ կամ երկու այլ թատրերգութիւններու դիպաշարերը: Ի տարբերութիւն անոնց, որոնք նիւթեր կը վերարտադրեն, Շէյքսփիր չէր կոկեր բնագիրը, այլ կը տարտղնէր զայն: Կ՛առնէր ուրախ աւարտով թատրերգութիւն մը եւ զայն կը վերածէր անորոշ վախճանով բանի մը, կ՛աղօտէր շարժառիթը (բանաստեղծ Քոլըրիճ գրած է անոր տիպարներէն` Եակոյի «շարժառիթէ զուրկ նենգութեան» մասին), կ՛աւելցնէր երեւութապէս օտար տիպարներ եւ դուրսէն դիտուած տեսարաններ: Ան անգլերէնի մէջ ներմուծած էր 2000 նոր բառեր, օրինակ` «հորիտ» (շատ գէշ), «լոնլի» (մինակ) եւ«զէյնի» (ծաղրածուի պէս), ինչպէս նաեւ` առօրեայ կեանքի մէջ գործածուող ըսելաձեւեր, օրինակ` «ֆլեշ ենտ պլատ» (ազգական) եւ «քրուըլ դու պի քայնտ» (երբեմն պէտք է կոպիտ վարուիլ, որպէսզի դիմացինդ հասկնայ, թէ ի՛նչ ըսել կ՛ուզես): Շէյքսփիրի գործերը կը գրաւեն մէջբերումներու Օքսֆորտ բառարանին մէկ ութերորդը:

Կիրարկել Նախասիրած Հնարք Մը

Շրջադարձ` 180 աստիճան: Տիպար մը կը փոխէ այլ տիպարի մը միտքը` զուտ հռետորական եռանդով: Օրինակ, Ռիչըրտ Գ. կը սիրահետէ Լէյտի Էննը` սպաննելէ ետք անոր ամուսինը, Վոլումնիա իր անխնայ զաւկէն` Քորիոլանուսէն կ՛աղաչէ չթալանել Հռոմը, Կեսարի սպանութենէն ետք Անտոնիոս բազմութիւնը կը դրդէ դաւադիրներուն դէմ:

Ներշնչուիլ Օրինակելի Տիպարէ Մը

Մինչ Քրիսթաֆըր Մարլօ կը յաղթահարէր իրերայաջորդ մարտահրաւէրներ` գրի առնելով իր «Տը Ճու աֆ Մալթա», «Տայտօ քուին աֆ Քարթեճ», «էտուըրտ Բ.», «Տաքթըր Ֆաուսթըս», «Թամպըրլէյն փարց 1 էնտ 2» թատրերգութիւնները, անդին` Շէյքսփիր կը պատասխանէր իր «Տը մըրչընթ աֆ Վենիս», «Անթոնի էնտ Քլէոփաթրա», «Ռիչըրտ Բ.», «Մաքպեթ», «Հենրի Դ. փարց 1 էնտ 2» եւ «Հենրի Ե.» գործերով

Կտակել Բնորոշ Նախադասութիւն Մը

Շէյքսփիրի գործածած շուրջ 1 միլիոն բառերուն մէջ այն նախադասութիւնը, որ ամէնէն աւելի լաւ ձեւով կը խտացնէ տիպարի մը հոգեկան ներքին տագնապն ու երկդիմի մտածումներով լարուած ուղեղի մը անտանելի ճնշումը, կը գտնուի «Ճուլիըս Սիզըր»-ի մէջ.

«Սարսափելի արարք մը գործելու եւ անոր առաջին շարժումին միջեւ ամբողջ սպասումը կը նմանի ցնորական տեսիլքի մը կամ սարսափելի երազի մը»:

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

 

Share this Article
CATEGORIES