Ելեկտրոնային Խաղեր Versus Աւանդական Խաղեր

ՄԱՐԼԷՆ ՔԻՒՐՏՕՂԼԵԱՆ

Ներկայ արհեստագիտութեան զարգացումը ընդհանրապէս կը բացատրուի «4-րդ սերունդի արհեստագիտութիւն» արտայայտութեամբ (4-th generation): Նոյնպէս, այսօրուան խաղերու սարքերը կարելի է նկատել 4-րդ սերունդի խաղեր, որոնք «բնական» զարգացումը կը սեպուին աւանդական խաղերուն:

Ելեկտրոնային խաղերու ճարտարարուեստի զարգացումը բազմամիլիոն գումարներու շուկայի մը կը համապատասխանէ այլեւս: Աներեւակայելի են այս մարզին աճման թափն ու նուաճած մակարդակը, որոնք կը պարտին նոր սերունդին, քանի որ այդ խաղերը հանրածանօթ են երեխաներուն եւ պատանիներուն եւ կը սպառին անոնց շրջանակներուն մէջ: Եւ իրապէս: Ելեկտրոնային խաղերու կառուցուած ձեւը, անոնց կենդանի  պատկերներն ու հերոսներուն շարժումները (graphics), քաշողական գոյներն ու ձայնի որակը այնքան գրաւիչ են, որ անոնց մասնակից դառնալու անդիմադրելի վիճակի կը մատնեն մեր զաւակները: Այս իրողութեան կու գան աւելնալու ուսումնասիրութիւններ, որոնք կը յանգին անոնց բժշկական ու կրթական առաւելութիւնները մակերես հանելու:

Բժշկական առաւելութիւննե՞ր: Այո՛: Ուսումնասիրողները եզրակացուցած են, որ երեխաները, որոնք յաճախակի ե-խաղեր կը խաղան, աւելի զօրաւոր են տեսողութեան հետ կապ ունեցող փորձերու`  չխաղցողներու հետ համեմատ: Նախ, այս խաղերը կրնան բարելաւել խաղցողին տրամաբանական մտածողութիւնը: Օրինակ` ե-խաղեր կան, ուր խաղցողը պէտք է տուներ կառուցէ, քաղաքներ զարգացնէ կամ նոյնիսկ պատերազմի մը ռազմավարութիւնը ճշդէ: Կը հետեւի ուրեմն, որ այսպիսի խաղեր որոշում կայացնելու կարողութիւնը կը զարգացնեն: Ասոր կողքին, դաստիարակչական ե-խաղերը կը սատարեն հաղորդակցութեան եւ խնդիրներ լուծելու կարողութեան, աչալրջութեան, կեդրոնացումին, թուաբանական, ուղղագրական եւ ընթերցանութեան բարելաւման: Պատահական չէ, որ բազմաթիւ երկիրներու մէջ ե-խաղերը անբաժանելի մասը կը կազմեն ազգային կրթական համակարգին:

Ե-խաղեր խաղալու ժամանակ խաղցողը մասնակից կ՛ըլլայ թուացեալ իրականութեան մը, ուր պէտք է մտածել, հակազդել, գործել, հակակշռել, ծրագրել, դասաւորել, քննարկել իր «գոյատեւման» համար: Այս կամ այն որոշումը վճռական կրնայ ըլլալ խաղի ընթացքին վրայ, որ զինք պիտի առաջնորդէ յաղթութեան կամ պարտութեան: Թուացեալ այդ նկարագիրը խաղերուն կու տայ նաեւ ուրիշ բնոյթ մը` այլընտրանքի դիրք մը որդեգրելու հնարաւորութիւնը, մէկու մը հետ կամ ուրիշի մը դէմ ըլլալով: Բարեկամ կ՛ըլլայ կամ թշնամի, գործակից կամ ընդդիմադիր: Բայց իսկութեան մէջ ան… մինակն է: Այս մէկը աւելի զգալի կը դառնայ on-line խաղերու պարագային, որոնց ընթացքին խաղցողը խումբի մը մաս կրնայ կազմել` առանց կարեւորութիւն տալու (նաեւ առանց գիտնալու), թէ «քովինը» կամ «դիմացինը» աղջիկ է կամ մանչ, չինացի կամ սեւամորթ, չափահաս կամ երեխայ, հարուստ թէ աղքատ: Ամերիկացի մասնագէտներ այս վերջինը դրական կը նկատեն, որովհետեւ այս միջոցով երեխան կը մեծնայ առանց նախապաշարումի: Թերեւս քիչ մը չափազանցութիւն նկատուի այս եզրակացութիւնը, բայց պահ մը ընդլայնելով մեր դիտարկումը` պիտի հաստատենք, թէ որքան տպաւորիչ է երեխաներու արագ ընտելացումը ե-խաղերու կանոններուն, թէ` որքան արագ կ՛ըմբռնեն ու կը գործադրեն այդ կանոնները:

Փորձա՞ծ էք երբեք այսպիսի խաղ մը: Երկու ձեռքերով ձեր մատները զանազան կոճակներու վրայ, միաժամանակ աչքերն ու ուշադրութիւնը պէտք է կեդրոնացած ըլլան պաստառի մը եւ նոյն ժամուն կարենաս ծրագրել յաջորդ շարժումդ: Անձնապէս քանի անգամ ալ որ փորձած եմ, պարտութեան մատնուած եմ, չըսելու համար, որ հինգ վայրկեանէն աւելի չեմ դիմացած, մինչ քովէս մանչս աշխուժութեամբ ու խանդավառութեամբ խորհուրդներ ալ կու տար, թէ ինչպէ՛ս եւ ո՛ր շարժումները պէտք է ընեմ … Ու կը մտածեմ. ահաւասիկ  կան բաներ, զորս ես չեմ կրնար ընել, սակայն փոքր զաւակս կրնայ:

Գիտնականներ կը հաստատեն, թէ երեխաներուն կողմէ գիտելիքներու եւ փորձառութիւններու փոխանցումը ծնողքին (այսինքն` տարիքով մեծ մէկու մը) կ՛ամրապնդէ անոնց ինքնավստահութիւնն ու ինքնագնահատումը: Արդեօք չափազանցութիւն մը ե՞ւս…

Թէեւ օգտաւէտ, միեւնոյն ժամանակ չենք կրնար անտեսել այս խաղերուն վնասակար հետեւանքները: Աչքերու տկարութիւն, վիզի եւ մէջքի ցաւեր, գլխու պտոյտ ու ցաւ, մկաններու ու ջիղերու վնաս եւ այլք: Չանտեսենք նաեւ այս խաղերու չափազանցութեան կապակցութիւնը պատանի տարիքի գիրութեան:

Նաեւ երկար ժամեր պաստառի դիմաց նստիլը կը պատճառէ դժուարութիւններ` ընկերային մթնոլորտին մէջ, կը յառաջացնէ վերաբերումի խնդիրներ, ամչկոտութիւն, յարձակողականութիւն… Ծնողքէն կախեալ է, թէ իրենց զաւակը քանի՛ ժամ եւ ինչպիսի՛ ե-խաղերու պիտի տրամադրուի: Ե-խաղի սարքը երեխային ձեռքը տուողը մենք ենք եւ ուրեմն կրնանք մեր պայմանները դնել:

Աւանդական խաղերը օգտակար կրնա՞ն ըլլալ այսօրուան երեխաներուն: Եթէ ընդունինք երեխաներու միջեւ յարաբերութիւն մշակելու անոնց յատկութիւնը, հարցումին պատասխանը արդէն տուած կ՛ըլլանք: Այո՛:

Աւանդական խաղերն ալ կրնան օգնել երեխային, որ իր զգացումները անուղղակիօրէն հակակշռէ, անոնց հետ դէմ յանդիման գայ ու կարենայ ներդաշնակուիլ: Օրինակ` սեղանի շուրջ մոնոփոլիի հաւաքական խաղի մը ընթացքին բոլոր խաղցողները «ստիպուած» կ՛ըլլան համակերպիլ յուսահատութեան, երբ պարտուին, խանդավառութեան, երբ շահին, բարկութեան, երբ կ՛ունենան ձախող խաղ մը, անհամբերութեան, մինչեւ իրենց կարգը գայ, զգացումներու շարքը եւ որակը կրնայ տարբերիլ ու երկարիլ, սակայն կարեւորը այն է, որ բոլոր մասնակիցները միաժամանակ նոյն դիրքին ու կացութեան մէջ են: Իրողութիւն մը, որ կ՛առաջնորդէ ուրիշ օգտակարութեան մը, այսինքն կը սորվին ուրիշին հետ յարաբերիլ ու շփուիլ քաղաքավար կերպով, յատուկ կանոններ յարգելով:

Ընտանեկան մթնոլորտին մէջ աւանդական խաղերը միջոց մը կրնան ըլլալ, որպէսզի ընտանիքի անդամները հաւաքուին, միասնաբար հաճելի ժամանց մը ունենան` կատակներ ընելով ու մտերմիկ պահեր ստեղծելով: Երեխաները կը սիրեն իրենց ծնողքին հետ յարաբերիլ ու զուարճանալ, խաղի ու ծիծաղի ժամը որակաւոր ժամ է: Տարիներու ընթացքին այս միասնականութեան յիշատակներն են, որ կը դրոշմուին իրենց (եւ մեր) հոգիներուն մէջ:

Առաւել, բազմաթիւ աւանդական խաղեր կան, որոնք, զուարճութեան կողքին, կ՛ամրապնդեն խաղցողին տրամաբանական մտածողութեան կարողութիւնը: Պատահական չէ, որ այս խաղերը տարիներու ընթացքին իրենց արժէքը պահած են եւ խաղցուած են յաջորդական սերունդներու կողմէ ու կը շարունակուին մինչեւ հիմա:

Ճիշդն ու սխալը, օգտակարն ու վնասակարը յարաբերական են: Ամէն երեւոյթ ունի իր առաւելութիւններն ու անպատեհութիւնները: Բնութեան օրէնքն է:

Աւանդական խաղ, ե-խաղ, կողովագնդակ կամ ոտնագնդակ` բոլորն ալ օգտակար են: Բաւ է, որ ըլլան հաւասարակշռուած եւ երբեմն ալ… ծնողքին հետ միասնաբար:

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES