Սուրիական Հարցադրումներ Հայաստանի Քաղաքական Սեղանին

ԽԱԺԱԿ ՄԿՐՏԻՉԵԱՆ

Կար ժամանակ, երբ Սուրիա խաղաղութեան, ապահովութեան ու ներքին անդորրութեան նմուշ կը նկատուէր, նոյնիսկ անոր հետ հակադրութեան մէջ գտնուող ուժերը չէին ժխտեր այդ առաւելութիւնը: Սակայն աւելի քան մէկ տարի է, որ «Արաբական գարուն» կոչուած ալիքին վրայ ալեկոծուած է Սուրիոյ ներքին կեանքը եւ խախտած է ներքին անդորրը:

Նախքան խորանալը Սուրիոյ իրադարձութիւններու ներքին ծալքերուն մէջ` անպայման պէտք է ընդգծել, որ համաշխարհային հանրութեան որպէս ժողովրդավարութեան ու խօսքի ազատութեան ձգտող շարժում մատուցուող «Արաբական գարուն» կոչուածը երբեք արաբ զանգուածի ինքնաբուխ ժողովրդային ապստամբութիւն մը չէ, այլ պարզապէս արաբական աշխարհին մէջ քաղաքական խնդիրներ լուծելու ձգտող արտաքին միջամտութիւններու արդիւնք է, որոնք հմտօրէն օգտագործելով արաբ զանգուածին այն անվստահութիւնը, որ ան կը ցուցաբերէ իր սեփական իշխանութիւններուն նկատմամբ: Այլապէս, ժողովրդային ապստամբութեան աւելի խոր շարժառիթներ կան Արաբական ծոցի մենատիրական երկիրներու մէջ, քան` Թունուզի, Եգիպտոսի, Սուրիոյ եւ այլ երկիրներու մէջ: Այլ խօսքով, Արաբական ծոցի երկիրները, որոնք մարդկային իրաւունքներու եւ ազատութիւններու ամենաստորին աստիճանին վրայ կը գտնուին, աւելի ենթակայ են ինքնաբուխ ժողովրդային ապստամբութեան:

Սուրիոյ մէջ ծայր առած դէպքերն ու անոնց զարգացումը մեր առջեւ կը պարզեն խճճուած ու բազմաշերտ հակամարտութեան մը գորշ պատկերը: Առաջին շերտը խօսքի, քաղաքական գործունէութեան եւ ազատութեան աւելի լայն իրաւունքներու պահանջն է, զոր կը պահանջէ սուրիացի քաղաքացին: Այս արդար պահանջին ետին թաքնուեցան մարդասիրական շղարշով ծածկուած ուժեր: Նոյնիսկ այնպիսիներ, որոնք շատ հեռու են մարդկային իրաւունքներէ, խօսքի ազատութենէ եւ համամարդկային այլ արժէքներէ, ինչպէս` Թուրքիա, Սէուտական Արաբիա, Քաթար եւ այլն: Այս ուժերը փորձեցին համամարդկային այս արժէքներուն տակ թաքցնել Սուրիոյ իրադարձութիւններուն աւելի կարեւոր շերտերը, որոնցմէ է ազգայնականութեան ու կրօնամոլութեան հակամարտութիւնը: Թուրքիոյ իսլամական վարչակարգը, Արաբական ծոցի երկիրներուն հետ ձեռք ձեռքի տուած, ամէն ջանք կը թափէ արաբական աշխարհին մէջ իշխանութենէ հեռացնել աշխարհիկ եւ ազգայնական գաղափարներ դաւանող ուժեր եւ զանոնք փոխարինել «արդարութիւն, հաւասարութիւն», «արդարութիւն, զարգացում» անուններուն տակ ծուարած կրօնական ուժերով:

Սուրիոյ իրադարձութիւններուն երրորդ շերտը շիի եւ սիւննի հակամարտութիւնն է, որ այսօրուան ծնունդը չէ, եւ որուն աւելի արիւնոտ ու երկարատեւ շղթան Իրաքի ամէնօրեայ կեանքին մաս կազմած ահաբեկչական արարքներն են, որոնց գլխաւոր հեղինակները Արաբական ծոցի ծայրայեղ կրօնամոլական ակունքներէն սնանող ահաբեկչական խմբաւորումներն են: Հակամարտութեան այս շերտին պատճառով բնական դաշնակիցներ կը դառնան Սէուտական Արաբիան, Թուրքիան, Քաթարը, Լիբանանի շարք մը քաղաքական ուժեր, որոնք ամէն գնով կը փորձեն պատնէշել Իրանի քաղաքական հզօրացումը, Իրաքի շիիներու ամրացումը, Հըզպալլայի քաղաքական ու զինուորական դերակատարութիւնը, որոնց դաշինքի հեղինակաւոր անդամն է նաեւ Սուրիա:

Սուրիոյ քաղաքական դէպքերուն կարեւորագոյն շերտ է նաեւ Արեւմուտք-Ռուսիա մրցակցութիւնը, որ ակնյայտօրէն Սուրիոյ իրադարձութիւններու զարգացումով նոր որակ ստացաւ եւ միջազգային ուժերու հաւասարակշռութեան մէջ նոր դասաւորումներ պարզեց: Ռուսիոյ կողմէ, որպէս գերուժի, միջազգային քաղաքական թատերաբեմ վերադառնալու որոշումը կայացած էր դեռ այն ժամանակ, երբ Միացեալ Նահանգներ կը յայտարարէին ռազմական նոր համակարգեր տեղադրելու իրենց մտադրութեան մասին: Եթէ Լիպիա չկրցաւ դառնալ այն ամուր յենարանը, որուն ապաւինելով` Ռուսիա կրնար դէմ դնել ՕԹԱՆ-ի նկրտումներուն, ապա Սուրիոյ աշխարհաքաղաքական դիրքը, տարածաշրջանային այլ քաղաքական ազդակներ պատեհ առիթը ստեղծեցին, որ Ռուսիա բարձրաձայն ու ինքնավստահ յայտարարէ միջազգային քաղաքական բեմ իր վերադարձին մասին, եւ ոչ` որպէս շարքային դերակատար, այլ` որպէս հաւասարակշռող գերուժ, մանաւանդ երբ ան յաջողած է իր կողքին ապահովել Չինաստանի, Պրազիլի, Հնդկաստանի եւ Հարաւային Ափրիկէի նման զինուորական ու տնտեսական հսկաներ: Քաղաքական վերլուծողներ իրաւացիօրէն դիտել կու տան, որ ՄԱԿ-ի Ապահովութեան խորհուրդի նիստին Սուրիոյ հարցին քննարկման ժամանակ Ռուսիոյ հետ Չինաստանի վեթոյի օգտագործումը յստակ քաղաքական միացեալ պատգամ էր` ուղղուած Արեւմուտքին, որովհետեւ երբ միայն մէկ վեթոն բաւարար էր սեղանին դրուած բանաձեւը մերժելու, ապա Չինաստանի ու Ռուսիոյ կրկնակի վեթոն համաշխարհային նոր համակարգի ձեւաւորման ազդանշան էր պարզապէս:

Սուրիոյ այս բազմաշերտ թնճուկէն հեռու չի կրնար կանգնիլ Հայաստան: Հայաստանի առնչութիւնը ոմանք կը կապեն Սուրիոյ մէջ մեծ թիւով ու յատուկ նշանակութիւն ունեցող հայկական համայնքի առկայութեան: Բնականաբար սուրիահայութեան ճակատագիրը, անվտանգութիւնն ու դժուարութիւնները պիտի մտահոգեն ինչպէս ամբողջ հայութիւնը, այնպէս ալ` Հայաստան պետութիւնը: Այդ մտահոգութիւնը սխալ է սահմանափակել հաւանական գաղթի մը պետական նախապատրաստութեամբ, որովհետեւ հայերու հայրենիք Հայաստան պետութիւնը սփիւռքին հանդէպ իր պարտաւորութիւնները իրաւունք չունի սահմանագծելու միայն այս կամ այն աղէտէն բախած հայ գաղթականներ դիմաւորելով, որ ի դէպ, շատ ալ փայլուն ձեւով չի կատարեր, ինչի վկայութիւնն է իրաքահայերու պարագան:

Հետեւաբար, սուրիահայութեան առկայութենէ անդին, Հայաստան Սուրիոյ իրադարձութիւններու հետ առնչուած է ամենասերտ ձեւով, որովհետեւ իրադարձութիւններու պարագլուխներէն են Հայաստանի սահմանակից ու տնտեսական գործընկեր Իրան, Հայաստանի ու հայութեան հանդէպ թշնամական վերաբերմունք ունեցող Թուրքիան, Հայաստանի ռազմավարական դաշնակից Ռուսիան, «Հազարամեակի մարտահրաւէր» ծրագրի ծիրին մէջ Հայաստանին տնտեսական օժանդակութիւն ցուցաբերող Միացեալ Նահանգները, Եւրոպայի մէջ Հայաստանի ամենասերտ գործընկեր Ֆրանսան, նշենք նաեւ, որ այս վերջին երեք պետութիւններն են, որ կը կազմեն Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրը կարգաւորող Մինսքի խումբը:

Հայաստանի արտաքին քաղաքականութիւնը ցարդ կրցած էր Արեւմուտքի, Ռուսիոյ եւ Իրանի միջեւ նուրբ հաւասարակշռութիւն մը պահպանել: Եղան ժամանակներ, երբ կարգ մը վերլուծողներու համաձայն, Հայաստան իր ազգային շահերուն հակառակ, գնաց հայ-թրքական երկխօսութեան մը` Ռուսիա խորհուրդով: Սակայն այսօր, երբ Ռուսիա խստագոյն անհանդուրժողութեամբ կը մօտենայ արեւմտեան ոտնձգութիւններուն եւ հաստատօրէն վճռած է միջազգային հաւասարակշռութիւնը վերահաստատելով` վերջ տալ միաբեւեռ համակարգին, Հայաստան որքանո՞վ ի վիճակի պիտի ըլլայ պահպանել այդ նուրբ հաւասարակշռութիւնը, եւ Արեւմուտք-Ռուսիա մրցակցութիւնը ի՞նչ հետեւանքներ կրնայ ունենալ Արցախի խնդրի լուծման վրայ: Այս եւ բազմաթիւ այլ հարցադրումներ սուրիական իրադարձութիւններով ծնունդ առած հարցադրումներ են, որոնք դրուած են Հայաստանի քաղաքական սեղանին:

 

 

Share this Article
CATEGORIES