Հիլալ Գափլան. «Հարիւրամեակէն Առաջ Պէտք Է Լուծել Այս Հարցը»

«Ենի Շաֆաք» թերթի յօդուածագիր Հիլալ Գափլան, հիմնուելով Նեշէ Տիւզելի կողմէ վերջին օրերուն «Թարաֆ»-ի մէջ պատմագէտ Թաներ Աքչամին հետ կատարուած հարցազրոյցին մէջ Աքչամի կողմէ պարզուած տեսակէտներուն վրայ, կ՛ընէ իր անձնական վերլուծումները:

Հայկական հարցի լուծման մասին Թաներ Աքչամ հետեւեալ առաջարկները ներկայացուցած էր.

Հայկական նիւթին մասին Ամերիկա այս տարի ալ շատ տարբեր դիրքաւորում պիտի չորդեգրէ: Ըստ ընկալեալ սովորութեան, Թուրքիոյ վրայ կրցածին չափ ճնշում պիտի բանեցնէ: Բայց ինք այն կարծիքն ունի, որ 2015-ին Օպամա պիտի ընդունի Հայոց ցեղասպանութիւնը:

Եթէ Ամերիկա Ցեղասպանութիւնը ընդունի, Ամերիկա, Անգլիա եւ Իսրայէլ եռեակը պիտի չարտօնեն, որ Թուրքիա այլեւս միջազգային գետնի վրայ ազատ երթեւեկէ: Թուրքիա, իր ուրացման քաղաքականութեամբ, աշխարհի վրայ կղզիացած վարչաձեւ մը պիտի դառնայ:

Պայման չէ, որ Թուրքիա ցեղասպանութիւն բառը գործածէ: Բայց Թուրքիա ստիպուած է ընդունելու, որ 1915-ին մարդկային մեծ յանցանք մը գործած է, ուստի պէտք է ներողութիւն խնդրէ:

Այս հողերուն վրայ հարստութիւնը միշտ մեծ սպանդներու օրով է, որ ձեռք փոխեց: Բայց թուրք ժողովուրդը պէտք է հանգիստ ըլլայ: Ներողութիւն խնդրելու պարագային, ապրանքներու վերադարձուիլը խնդրոյ առարկայ չէ: Այս նիւթին շուրջ ո՛չ ոք թող խաբէ թուրք հաւաքականութիւնը: Այս նիւթը ազգայնապաշտներն են, որ կը շահագործեն մարդիկը վախցնելու համար:

Հատուցման խնդրին լուծումը կարելի կ՛ըլլայ երկու կառավարութիւններուն կողմէ կազմուած յանձնախումբերու միջոցով` այս նիւթը վիճաբանութիւն բանալով հաւաքականութեան առջեւ:

Հատուցում բառէն կը հասկնանք. ներողութիւն խնդրել Անատոլուի հայկական հետքերը երեւան հանել, հայրենակցական իրաւունք տալ, Հայաստանին ընկերային օժանդակութիւն կատարել, Տրապիզոնի նաւահանգիստը արտածումի բանալ եւ այլն:

Հիլալ Գափլան եւս իր կարգին Հայկական հարցին մասին իր համամտութիւնը յայտնելով Աքչամի տեսակէտներուն` կ՛ըսէ, թէ 1915-ի հայկական դէպքերու հարիւրամեակի սեմին, փոխանակ կեդրոնանալու միեւնոյն յանկերգին վրայ, պէտք է յստակ քայլերով աշխատանք տանինք Թուրքիա-Հայաստան դիւանագիտական յարաբերութիւնները վերստին կենդանացնելու համար: Պէտք է բանանք այն կղպանքը, որ դրուած է ստորագրուած փրոթոգոլներու վրայ: Ասիկա իրականացնելու համար ալ ուրացման փշոտ եւ անանցանելի ճամբաներէն հեռու մնալով, պէտք է մեր պատասխանը տանք, թէ «1915-ին ինչե՞ր պատահած են»: Ասիկա նման է քրտական հարցին: Ա. Քէ. Փէ. կուսակցութիւնը տարիներ շարունակ յերիւրածոյ պատմութիւններ ստեղծեց` քիւրտ ազգը որակելով քարթ-քուրթ, բայց յետոյ ընդունեց այն  իրողութիւնը, որ` «Քիւրտ ազգ մը եւ քրտերէն մը գոյութիւն ունի»: Այս հանգրուանին վրայ ուրեմն, պէտք է պատմութեան հասարակաց յանձնախումբ մը կազմել:

Եթէ չենք փափաքիր, որ յաճախակի առիթներով արտասահմանի երկիրները գլուխ ցցելով մեր պատմութեան մասին դաս տան մեզի եւ ճակատ յարդարեն մեզի դէմ, ուրեմն պէտք է իրականացնենք երես առ երես գալու այս գործընթացը: Որովհետեւ հասած ենք այնպիսի կէտի մը, որ երրորդ ելք մը չ՛երեւիր այլեւս:

Share this Article
CATEGORIES