«ԿԻՐԱԿՆՕՐԵԱՅ ՄՏՈՐՈՒՄՆԵՐ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ԱՆԻՒԻ ԹԱՒԱԼՔԻՆ ՀԵՏ» (ՀԵՂԻՆԱԿ` ԵՐՈՒԱՆԴ Հ. ՔԱՍՈՒՆԻ)

2010-ին Պէյրութի մէջ լոյս տեսաւ «Տիզայն Քեստենեան» տպարանէն, Երուանդ Հ. Քասունիի «Կիրակնօրեայ մտորումներ պատմութեան անիւի թաւալքին հետ» խորագրեալ հատորը:

Սոյն հրատարակութիւնը կը բաղկանայ 288 էջերէ եւ կ՛ընդգրկէ հետեւեալ բաժինները. «Փոխան ներածականի», «Անիւի թաւալքին հետ», «Սկիզբն իմաստութեան», «Նոր Հայաստան», «Հայ դատ ու պահանջատիրութիւն», «Օտար սահմաններ» եւ «Յաւելուած»:

Հատորին բովանդակութեան մաս կազմող յօդուածները սերտօրէն կ՛առնչուին 20-րդ դարու վերջին տասնամեակի այն շրջանին, երբ ծայր կ՛առնէ Արցախի ազատագրական պայքարը եւ կը ծնի Հայաստանի Գ. Հանրապետութիւնը:

Հեղինակին մտահոգութիւնը այն է, թէ Արցախի Հանրապետութիւնը, այնքան ատեն որ իբրեւ անկախ պետութիւն չէ գտած միջազգային ճանաչում, կրնայ շահագործուիլ քաղաքական յետին հաշիւներու հետամուտ օտար երկիրներու կողմէ:

Արդարեւ, «Կիրակնօրեայ մտորումներ» խորագրեալ հատորը կը վերաբերի ընդհանրական հարցերու կողքին, հայ ազգային կեանքը յուզող լուսաւոր եւ ստուերոտ երեւոյթներու:

Հատորին սկիզբը, Երուանդ Քասունի, մեկնաբանելով տիեզերքի ստեղծագործութիւնը, կ՛ըսէ, թէ Տէրն է միայն, որ կը թաւալէ տիեզերքի պատմութեան անիւը: Տիրոջ ձեռքին մէջ կը գտնուի աշխարհի ղեկը: Իսկ Տէր Աստուած իր ձեռքերուն գործերուն վրայ իշխան կարգեց մարդ էակը, մինչեւ անոր առաքելութեան վախճանը: Թէ` մարդ իր ճակտի քրտինքով կ՛ոռոգէ հողը եւ տառապանքով կը շահի իր պատառ մը հացը: Հեղինակը կ՛ըսէ, թէ պատմութեան անիւը կը թաւալի ժամանակին մէջ ու ժամանակին հետ, որ տիեզերքի անըմբռնելի հարցերէն մէկն է: Թէ` գոյատեւելու համար հարկ է ստեղծել համերաշխութիւն պատմութեան անիւի թաւալքին եւ ժամանակի միջեւ: Եւ, վերջապէս, իմաստուն ըլլալու համար, կ՛ըսէ Քասունի, մարդ էակը պէտք է յարգէ նաեւ պատմութեան օրինաչափութիւնը:

Ապա հեղինակը կը դրուատէ այն համոզումը, թէ ժողովուրդ մը կը կերտէ իր պատմութիւնը` իր հայրենի հողին վրայ: Իր սեփական հողէն դուրս գրուած որեւէ պատմութիւն «մահագրութեան մը նախերգանքն է միայն», կ՛ըսէ հեղինակը: Հակառակ այս ճշմարտութեան` հայ ժողովուրդը, սակայն, կը յամառի պատմութիւն գրել իր պապենական հողերէն հեռու:

Քասունի կ՛անդրադառնայ այն իրողութեան, թէ Հայը «տօնական» օրերուն իր ձանձրոյթները կը սպառէ սրճարաններու, օդանաւերու եւ հարսանիքներու մէջ: Հեռանալով իր ցեղային աւանդութիւններէն` հայը իր զաւկին հարսանիքը կամ նշանտուքը կը կատարէ ճաշարաններու մէջ: Հայը այլեւս այդ նախկին աւանդապահ անձը չէ, որ ջերմ հաւատքով մոմեր կը վառէր Սուրբ Յակոբի եւ Յովհաննէս Մկրտիչի սրբապատկերներուն առջեւ, կ՛ըսէ հեղինակը:

Արդարեւ, «Կիրակնօրեայ մտորումներ» խորագրեալ հատորով, Երուանդ Քասունի կը քննադատէ հայ ժողովուրդին յոռի բարքերն ու կրօնական եւ քաղաքական սխալ համոզումները: Օրինակ, կը դատապարտէ հայ ազգի անմիաբանութիւնը, որ արգելք կը հանդիսանայ հզօր պետութիւն մը կերտելու մեր անզանցառելի ձգտումներուն: Կ՛ըսէ, թէ Հայաստան եւ սփիւռք պէտք է իրարու զօդուին հայրենասիրական զօրեղ կապերով:

Ինչ կը վերաբերի այն հարցումին, թէ ո՞վ է թուրքը, Երուանդ Քասունի կ՛ըսէ, թէ թուրքը այն բարբարոս ցեղն է, որ չորս հարիւր տարի ենթարկելէ ետք հայ ժողովուրդը իր տիրապետութեան, ոճրային բազում միջոցներով պարպեց պատմական Հայաստանի ինը տասներորդ տարածութիւնը իր հարազատ բնակիչներէն: Ներկայիս մեզ ազգովին մտալլկող հարցը այն է, կ՛ըսէ հեղինակը, թէ ե՞րբ եւ ի՞նչ պայմաններու տակ պիտի ազատագրուին հայկական բռնագրաւեալ հողերը: Թէ` որո՞ւ ձեռքով վերջ պիտի տրուի թուրքի կործանարար գործունէութեան այս երկրագունդին վրայ, հայո՞ւ, թէ՞ քրիստոնեայ Եւրոպայի…

Եզրափակելով «Կիրակնօրեայ մտորումներ պատմութեան անիւի թաւալքին հետ» խորագրեալ հատորի մասին մեր կարծիքները` կ՛ուզենք հաստատել, թէ Երուանդ Քասունի սոյն գործը գրած է լուրջ ու անկեղծ դատողութեամբ…

ՅԱԿՈԲ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

Նոյեմբեր 2010
Պէյրութ

Share this Article
CATEGORIES