Արուեստի Աշխարհէն. «Անձկութեամբ Դողահար»…

ԷՏՎԱՐՏ ՄՈՒՆՔԻ ԿՈՒՌՔԻ ՎԵՐԱԾՈՒԱԾ «ՃԻՉԸ» ՎԵՐՋԵՐՍ ՄՐՑԱՆԻՇ ՄԸ ԿՈՏՐԵՑ ԱՃՈՒՐԴԻ ԱՇԽԱՐՀԻՆ ՄԷՋ, ԵՐԲ ՎԱՃԱՌՈՒԵՑԱՒ ՇՈՒՐՋ 120 ՄԻԼԻՈՆ ՏՈԼԱՐԻ: ՇԱՏԵՐ ԴԱՐՁԵԱԼ ՄՏԱԾԵՑԻՆ, ԹԷ ԱՅՍՈՒՀԵՏԵՒ ԱՐՈՒԵՍՏԻ ԳՈՐԾԵՐՈՒ ԳԻՆԵՐԸ Կ՛ՈՐՈՇԵՆ ՄԵԾԱՀԱՐՈՒՍՏՆԵՐԸ: ՍԿԵՊՏԻԿՆԵՐ ՅԱՅՏԱՐԱՐԵՑԻՆ, ԹԷ ԱՅՍ ԳԵՂԱՆԿԱՐԻՆ ՇՈՒՐՋ ՍՏԵՂԾՈՒԱԾ ՀԵՏԱՔՐՔՐՈՒԹԻՒՆԸ ՊԱՐԶԱՊԷՍ ՆՈՐԱՁԵՒՈՒԹԻՒՆ Է ԱՅՍ ՕՐԵՐՈՒՆ: ԱՆՇՈՒՇՏ ԱՄԷՆԷՆ ԱՒԵԼԻ ՈՒՐԱԽ ԷԻՆ ԶԱՅՆ ՎԱՃԱՌՈՂՆԵՐԸ: «ՊԻ. ՊԻ. ՍԻ.» ԿԸ ԲԱՑԱՏՐԷ, ԹԷ ԻՆՉՈ՛Ւ:

Նորվեկիացի արտայայտչապաշտ գեղանկարիչ Էտվարտ Մունքի «Տը սքրիմ» (ճիչը) գեղանկարը դարձաւ աճուրդի մը ընթացքին ամէնէն սուղ գինով վաճառուած գեղանկարը, երբ կոտրեց 119.9 միլիոն տոլարի մրցանիշ մը:

Աճուրդը տեւեց 12 վայրկեան, եւ անանուն գնորդ մը տիրացաւ 1895-ին իրագործուած տժգոյն գեղանկարին:

Գեղանկարը մէկն էր չորս պաստառներէ բաղկացած համանուն շարքի մը եւ` միակը, որ տակաւին կը պատկանէր անհատական հաւաքածոյի մը:

Վաճառքէն գոյացած գումարը պիտի յատկացուի Նորվեկիոյ մէջ նոր թանգարանի մը, պանդոկի մը եւ արուեստի կեդրոնի մը հիմնադրութեան:

Գեղանկարը գնելու համար կը մրցէին 7 հոգի: Առաջարկները սկսած էին 40 միլիոն տոլարով: Ներկաները ծափողջոյններով դիմաւորեցին վերջնական արդիւնքը:

«Ճիչը» գեղանկարին կոտրած մրցանիշին պատճառը պարզապէս շուկայի տնտեսութեան օրինակ մըն է` համաշխարհային դրամատիրութեան այս դարուն, երբ առաջնակարգ արուեստի պահանջարկը կը գերազանցէ առաջարկը:

Երբ կ՛ապրինք վերիվայրումներով լեցուն սակարանային շուկաներու եւ տնտեսական կրկնակի տագնապներով յատկանշուած ժամանակաշրջանի մը մէջ, արուեստի աշխարհին գագաթին գտնուող գործեր դարձած են վստահելի եւ մեծապէս բաղձալի շահարկումի առարկաներ` աշխարհի գերհարուստներուն համար:

Այսօր արուեստի գործի մը արժէքը կ՛որոշեն 5 գործօններ. հազուագիւտ բնոյթ, արուեստագէտի հռչակ, վստահութիւն` արուեստի շուկային նկատմամբ, արուեստի տուեալ գործին վիճակը եւ անոր տիրանալու մրցակցութիւնը:

Այս վերջին գործօնը դերակատար է գիներու յարաճուն վերելքին մէջ: Քանի մը տարի առաջ նման գործի մը համար Սոթպի՛զ գնորդներ պիտի ունենար միայն 3 կամ 4 երկիրներէ: Այժմ գնորդներ կը յայտնուին 20 կամ 30 երկիրներէ. ահաւասիկ` համաշխարհայնացումի օրինակ մը:

Վճարուած գինին մաս կը կազմէ գնորդին կողմէ աճուրդի վաճառատան տրուած յաւելեալ գումարը` գործը գնելու առանձնաշնորհումին համար…

Ցարդ աճուրդի ընթացքին ամէնէն սուղ գինով վաճառուած գործի մը մրցանիշը կոտրած էր Փիքասոյի «Նիւտ, կրին լիվզ, էնտ պասթ» (մերկ, կանաչ տերեւներ եւ կիսանդրի) գեղանկարը, որ 2010-ին վաճառուեցաւ 106.5 միլիոն տոլարի:

«Ֆորպզ» թերթին համաձայն, երբ գիները կը համեմատենք սղաճի տարբերութիւններով` «ճիչը» ութերորդ ամէնէն սուղ գեղանկարն է, որ վաճառուած է անհատական կամ հանրային աճուրդի առիթով:

«Ճիչը» գեղանկարին մնացեալ երեք տարբերակները սեփականութիւնն են նորվեկիական թանգարաններու: Սակայն, Սոթպի՛զի կարծիքով, իրենց վաճառած տարբերակը ամէնէն աւելի գունագեղն է:

Անիկա նաեւ միակն է, որուն շրջանակին վրայ Մունք գրած է բանաստեղծութիւն մը, որ կը պատմէ գեղանկարներու այս շարքին ներշնչման աղբիւրը:

Անիկա կ՛ըսէ. «Ճամբէ մը կը քալէի երկու բարեկամներու հետ, արեւը մար կը մտնէր, յանկարծ երկինքը արնագոյն դարձաւ, կանգ առի` սպառած եւ յենեցայ ցանկապատին, արիւն եւ կրակի լեզուներ կային կապտաւուն սեւ ծովախորշին եւ քաղաքին վերեւ: Բարեկամներս շարունակեցին քալել, եւ ես կանգնած մնացի հոն, անձկութեամբ դողալով եւ զգացի անվերջ ճիչ մը, որ կ՛անցնէր բնութեան ընդմէջէն»:

Գեղանկարը վաճառուեցաւ գործատէր Փիթըր Օլսընի կողմէ, որուն հայրը բարեկամական վերաբերմունք ցոյց տուած էր գեղանկարիչին նկատմամբ:

Այս տարուան սկիզբը Օլսըն յայտարարած էր, թէ որոշած էր վաճառել «Ճիչը», որովհետեւ կը փափաքէր «աշխարհին տալ առիթ մը` դառնալու սեփականատէրը այս յատկանշական գործին եւ գնահատելու զայն»:

Վաճառքէն ետք ան ըսած է. «Կը յուսամ, որ այս վաճառքով ստեղծուած քարոզչութիւնը հանրութեան քով յաւելեալ հետաքրքրութիւն պիտի ստեղծէ Մունքի գործին նկատմամբ, ինչպէս նաեւ` գիտակցութիւն այն յատկանշական պատգամին, որ կը հաւատամ, թէ կը փոխանցէ անիկա»:

«Ինծի համար «Ճիչը» կը պատկերէ այն սարսափելի պահը, երբ մարդ կը զգայ իր ներգործութիւնը բնութեան վրայ եւ այն անդառնալի փոփոխութիւնները, որոնց ծնունդ տուած է ան»:

Սոթպի՛զի աճուրդի պատասխանատու Թոպիաս Մէյըր կ՛ըսէ, թէ գեղանկարը` «կ՛արժէ իւրաքանչիւր դահեկանը, որ վճարուած է անոր համար»:

«Անիկա աշխարհի մէջ արուեստի մեծագոյն կուռքերէն է եւ պէտք է շնորհաւորել այն անձը, որ գնեց զայն»:

«Այսօրուան վաճառքը երազ մըն էր աճուրդի վաճառականի մը համար, իսկ «ճիչը» աւելի քան 100 միլիոն տոլարի վաճառելը այնպիսի պահ մըն էր, որ միշտ ուրախութեամբ պիտի յիշեմ իբրեւ աճուրդի վաճառական», ըսած է ան:

«Ճիչը» դարձած է ժողովրդային մշակութային աշխարհին  մէջ ամէնէն աւելի հռչակաւոր գործերէն մէկը:

«Անիկա արուեստի պատմութեան մէջ Մոնա Լիզայի կողքին ամէնէն աւելի հռչակաւոր եւ ծանօթ պատկերն է», կ՛ըսէ արուեստի գործեր գնողներու եւ հաւաքածոյ պահողներու խորհրդատու «Ֆրահմ» ընկերութեան մէջ աշխատող մասնագէտ Մայքըլ Ֆրահմ:

«Զայն օգտագործած են բոլորը, սկսեալ` Ուորհոլէն մինչեւ Հոլիվուտ, շարժուն գծանկարներու, թէյի գաւաթներու եւ թի-շըրթներու արտադրիչներ», կ՛աւելցնէ ան:

«Ճիչը» գեղանկարներու շարքէն երկու տարբերակներ գողցուած են 1994-ին եւ 2004-ին: Երկուքն ալ ի յայտ եկած են աւելի ուշ:

Աւելի Քան Հարիւր Միլիոն Տոլար
Արժողութեամբ Արուեստի Գործեր

• Էտվարտ Մունք. «Ճիչը», 119.9 միլիոն տոլար (2012)
• Փիքասօ. «Մերկ, կանաչ տերեւներ եւ կիսանդրի», 106.5 միլիոն տոլար (2010)
• Ալպերթօ Ճիաքոմեթթի, «Քալող մարդ 1», 104.3 միլիոն տոլար (2010)
• Փիքասօ. «Ծխամորճով տղան», 104.1 միլիոն տոլար (2004)

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ