«Հայաստանում Օղակն Աստիճանաբար Սեղմւում Է» Ասում Է Ֆլորանսում Բնակուող Հայազգի Քանդակագործ Վիգէն Աւետիսը

Շուշիի Մէջ Ընթացք Առաւ Երկրորդ
Միջազգային Սիմփոզիումը

Յուլիս 13-ին Շուշիի մէջ  սկսաւ «Յակոբ Գիւրջեան» քանդակագործութեան 2-րդ միջազգային սիմփոզիումը, որ իր աւարտին պիտի հասնի 31 յուլիսին:

Հայաստանէն, Իտալիայէն, Պիելոռուսիայէն, Պելճիքայէն, Ճափոնէն եւ Արցախէն 11 քանդակագործներու սիմփոզիումին ընթացքին կերտած քանդակները հետագային պիտի տեղադրուին Շուշիի տարբեր վայրերուն մէջ:

«Այնպէս, ինչպէս հասուն դարձաւ Արցախի անկախութիւնը, այդպէս ալ կը հասուննան Արցախի անկախութեան օգնող բոլոր այն ծրագիրները, որոնք թեւ ու թիկունք կը կանգնին Արցախին: Այսօր աւելի քան երբեք պէտք է պայքարիլ ո՛չ միայն զէնքով ու քաղաքական ուժերով, այլ նաեւ` մշակոյթով: Մարդիկ պէտք է գան եւ իրենց աչքով տեսնեն Արցախը, կապ հաստատեն տեղացիներուն հետ: Այդ առումով,  շատ հաճելի էր, որ նախորդ տարուան սիմփոզիումին մասնակիցներէն քանի մը հոգի փափաք յայտնեցին այս տարի եւս գալու Շուշի, քանի որ արդէն կապեր հաստատած էին ժողովուրդին հետ եւ` գրաւուած բնութեամբ», ըսաւ սիմփոզիումի նախագահ, Իտալիա բնակող քանդակագործ Վիգէն Աւետիս:

Վ. Աւետիս օտար քանդակագործներուն գործերէն յատկապէս կարեւոր կը նկատէ այն, որ վերջիններս Արցախի մէջ իրենց տեսածն ու զգացածը կը պատմեն իրենց ուսանողներուն, հարազատներուն եւ ընկերներուն:

«Սիմփոզիումը սկսած է ու չ՛աւարտիր, քանի որ ատոր համար ես յատուկ կերպով ընտրած եմ Իտալիոյ տարբեր քաղաքներու արուեստի ակադեմիաներու փրոֆեսէօրներ, որոնք արցախեան իրենց յիշողութիւնները անպայման կը պատմեն իրենց շրջապատին», նշեց Վ. Աւետիս` աւելցնելով, որ այդ մասնագէտները վարպետութեան դասընթացքներ պիտի կայացնեն տեղացի քանդակագործներու եւ նկարիչներու համար:

«Karabakh-open.info»-ի հետ ունեցած զրոյցին ընթացքին Վ. Աւետիս նշեց, որ այս անգամ եւս սիմփոզիումի ամբողջ ընթացքը պիտի նկարահանուի, եւ աշնան պատրաստ պիտի ըլլան երկու սիմփոզիումներուն նուիրուած գրքոյկն ու ժապաւէնը:

«Երեք լեզուներով` հայերէն, իտալերէն եւ անգլերէն, ժապաւէնը պիտի ցուցադրուի Իտալիոյ արուեստի բոլոր ակադեմիաներուն մէջ, գրքոյկին շնորհահանդէսը պիտի կայանայ Իտալիոյ մեծագոյն քաղաքներուն մէջ, իսկ Հայաստանի եւ Արցախի մէջ շնորհահանդէսներ պիտի կայանան աշնան», տեղեկացուց արուեստագէտը:

Նախորդ տարի, բացի սիմփոզիումէն, նկարահանող խումբը առանձին ժապաւէն մը պատրաստած էր Արցախի մասին, որ, ըստ նախնական համաձայնութեան, պիտի ցուցադրուի Իտալիոյ պատկերասփիւռի առաջին կայանէն: Վ. Աւետիսի համաձայն, Ազրպէյճան ամէն ձեւով կը փորձէ խոչընդոտել ժապաւէնին ցուցադրութիւնը, նոյնիսկ բողոքի նամակներ գրած է Իտալիոյ արտաքին գործոց նախարարութեան:

«Հակառակ ազրպէյճանական իշխանութիւններուն ստեղծած խոչընդոտներուն` համաձայնութիւնը ուժի մէջ է, եւ ժապաւէնը անպայման պիտի ցուցադրուի: Աւելի՛ն. բոլոր քանդակագործները քաջատեղեակ ըլլալով, որ Ազրպէյճան իրենց անունը տեղադրած է երկրի անբաղձալի անձերու ցանկին վրայ, բայց եւ այնպէս անոնք չեն հրաժարած Արցախ գալէ», շեշտեց ան:

Իտալացի քանդակագործ Ճուզեփփէ Տելտեփիոն, որ երկրորդ անգամ ըլլալով կը մասնակցի սիմփոզիումին, կը խոստովանի, որ իրենց նպատակը խաղաղութեան զբօսայգի ստեղծելն է եւ յիմարութիւն կը նկատէ Ազրպէյճանին առած քայլերը:

«Ես լսած եմ Ազրպէյճանի բողոքներուն մասին, բայց անձամբ նման նամակ չեմ ստացած: Այս բոլորը քաղաքական հարցեր են, որոնք վաղ թէ ուշ պիտի աւարտին, մենք մեր աշխատանքը կ՛ընենք», հաստատեց ան:

Այս առիթով կը հրատարակենք Վիգէն Աւետիսի հետ կատարուած հարցազրոյց մը:

 

Վիգէն Աւետիսը ոչ միայն բացառիկ արուեստագէտ է, այլեւ` այն սակաւաթիւ մարդկանցից, ում հետ կարելի է բարձրաձայն մտածել, բանավիճել, ըմբոստանալ… Գրեթէ բոլոր հարցերին պատասխանում է ներքին խաղաղութեամբ` յաճախ մէջբերելով Աստուածաշունչը… Անգամ սրճարանի աղմկոտ միջավայրում նրա հետ խօսակցութիւնը կարող է աներեւակայելի լռութիւն տարածել շուրջը, եւ ակամայից սկսում ես փնտռել այն ճշմարտութիւնը, որի վրայ կարծես, հսկայական «փոշի» է կուտակուել… Քանդակագործի հետ հանդիպեցինք մայիսի 9-ի նախօրէին: Նրա հետ մեր զրոյցը սկսեցինք ԼՂՀ պատերազմը յաղթանակած, բայց այսօր, կարծես, այդ ոգին կորցրած, մի տեսակ «կուչ» եկած մեր հասարակութեան ներկայից…

ՎԻԳԷՆ ԱՒԵՏԻՍ.- Շատ ցաւալի հարց է, երբ գլխաւոր դերակատարին հանում են նուիրական գործից: Հայ ժողովուրդը նուիրուել էր ազատագրման,  բայց եկաւ մի պահ, երբ ժողովրդին պարզապէս դուրս մղեցին երկիրը կառուցելու գործից: Հայաստանը իւրօրինակ երկիր է, որտեղ մօտ 2-2,5 միլիոն բնակչութիւնից գոնէ 1 միլիոնը պէտք է աշխուժ ներդրում ունենար երկրի կառուցման ցանկացած հարցում, սակայն այդ շրջանակն այնքան նեղացրեցին, որ ընդամէնը մի քանի տասնեակ քաղաքացիներ մնացին, ովքեր այլեւս չեն ցանկանում համագործակցել ոեւէ մէկի հետ: Սա է խնդիրը: Մարդիկ իրենց զգում են անօգտակար երկրի համար: Արգելքներ են դրուել մարդկանց առջեւ, եւ այդ արգելքները դրուել են, այսպէս ասած` իշխանական խմբաւորման կողմից, որը կազմաւորել է իր շրջանակը: Իսկ խորհրդարանական վերջին ընտրութիւնները վկայեցին, որ այդ շրջանակն անօրինականօրէն փակ է: Այնինչ ընտրութեան միջոցով պէտք է բացուեն բոլոր օղակները, կազմաւորուեն նոր օղակներ, հակառակ դէպքում` ժողովուրդն այլեւս անելիք չի տեսնում իր երկրում:

Ցաւօք, այդպիսին է 20 տարի առաջ ազատագրուած մեր հայրենիքը:

ՀԱՐՑՈՒՄ.- Իսկ մենք զգո՞ւմ ենք այն, ինչ 20 տարի առաջ ձեռք բերեցինք:

ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Թոյլ տուէք այլաբանական համեմատութիւն անել. պատկերացրէք` մարդն ամուսնանում է, եւ նրան արգելում են մօտենալ իր կնոջը: Նոյնը Հայաստանի անկախ պետութիւն լինելու դէպքում է: Այսինքն Հայաստանը փաստացի անկախ երկիր է, բայց եթէ այնտեղ ապրող քաղաքացին մասնակցութիւն չունի այդ գործում, ապա ինչպէ՞ս հասկանալ այդ անկախութիւնը: Մարդիկ մեծ պատրաստակամութեամբ մասնակցեցին արցախեան հերոսամարտին,  իսկ դրան յաջորդող տարիներին իրենց անկարող զգացին պետութեան կազմաւորման գործում:

Հ.- Եւ միտումնաւո՞ր էր մարդկանց անկարողունակ դարձնելը:

Պ.- Չեմ կարծում, թէ միտումնաւոր էր, քանի որ նրանք այդքան միտք չունեն: Միայն այն մարդն է ներփակւում, ով սահմանափակ կարողութիւններ ունի, իսկ խելացի մարդը միշտ բաց է հաղորդակցութեան համար, հարստացնում եւ հարստանում է: Հասարակութեանն անճարակ դարձնելը բխում է անգրագիտութիւնից: Միգուցէ մի ժամանակ մարդկային պաշարներից վախենում էին, իսկ հիմա ուղղակի արհամարհում են, ինչը դպրոցական մանկամտութեան եւ «վերեւներում» գտնուող մարդկանց անկատարութեան հետեւանք է: Ցաւօք, ինչպէս նկատել եմ, մեզ մօտ ղեկավարն ընտրում է ոչ թէ խելացի, այլ յիմար եւ մանկլաւիկ տեղակալ: Այսինքն կայ մի կարծիք, որին հետեւում են մնացած մանկլաւիկները: Սա ցաւալի երեւոյթ է, որը կարող է տանել մինչեւ անգամ աղէտի: Այս անգամ Հայաստան գալով, խորը հիասթափութիւն ապրեցի` տեսնելով, թէ ինչպէ՛ս տեղի ունեցան խորհրդարանական ընտրութիւնները: Ընդ որում` շուրջ 20 տարի չեմ մասնակցել հայաստանեան ընտրութիւններին: Հայաստանում օղակն աստիճանաբար սեղմւում է, եւ եթէ մարդը որոշելու ակնկալիքներ չունի, ապա կեանքն այլեւս անիմաստ է դառնում նրա համար: Յետընտրական շրջանում յաճախ լսում էի կարծիքներ, որ մարդիկ ցանկանում են լքել երկիրը: Ի՞նչ տեղաշարժերի մասին է խօսքը, եթէ Հայաստանում սկսել է բացառապէս արտագաղթի նոր շարժ:

Հ.- Տպաւորութիւն է, թէ արուեստագէտն իր, այսպէս ասած, բուն գործը թողած` պայքարում է քաղաքացիական հասարակութիւն ձեւաւորելու համար:

Պ.- Արուեստագէտն աշխատում է քաղաքացիական հասարակութիւն ձեւաւորելու համար: Եթէ նրա գործերը չեն ծառայում հասարակութեանը, որպէսզի մէկ աստիճանով բարձրանան հոգեւոր, գեղագիտական պահանջները, եթէ նրա գործը չի օգնում մարդկանց, ապա նրա արուեստն այլեւս անիմաստ է: Արուեստը եկեղեցու նման է. երկուսն էլ հոգեւոր սնունդ են տալիս մարդկանց: Հետեւաբար, առաւել եւս` Հայաստանում, արուեստագէտները, ովքեր մասնակից են այս պատմական շրջանին, պարտաւոր են պայքարել, ինչպէս պատերազմի ժամանակ նկարիչը` թողնելով իր վրձինը, գնում է ռազմաճակատ: Չեմ ուզում ասել, թէ պատերազմ է Հայաստանում, բայց այն, որ պայթիւնավտանգ իրավիճակ է ստեղծուել, անառարկելի է:

Հ.- Իսկ դա արուեստի բնագաւառում արդեօ՞ք չի յանգեցնի ճգնաժամի:

Պ.- Արուեստը ստեղծում է հակառակ ազդեցութիւն, այսինքն ինչքան բարդանում է իրավիճակը, արուեստն այդքան կարեւորւում է: Արուեստագէտները փճացած հոգիների բուժակների դեր են կատարում:

Հ.- Բայց, կարծես, ինչ-որ բան յետ է ընկել նաեւ արուեստում: Կարծես փոխուել են նիւթի եւ արուեստագէտի փոխյարաբերութիւնները:

Պ.- Արուեստի բնագաւառը բաւական զգայուն է: Այն կարող է շատ արագ թեւաթափ լինել, եւ միեւնոյն ժամանակ` շատ արագ զօրանալ: Հնարաւոր չէ ծրագրել նման պահերը: Սպասողական իրավիճակ է նաեւ արուեստում:

Հ.- Եւ ինչի՞ն են սպասում: Ինքներդ այդ սպասման մէ՞ջ էք:

Պ.- Փորձում եմ մասնակիցը լինել իմ երկրի գործընթացին` երբեմն անմիջական ներկայ գտնուելով, երբեմն` մտովի:

Հ.- Կարծում էք` օգնո՞ւմ է:

Պ.- Երբ տեսնում ես օգնութեան կարիք ունեցող երեւոյթի, մարդու, ապա գոնէ պէտք է փորձես օգնել: Այդպէս հոգին աւելի հանգիստ է: Այդպէս այլընտրանքը լինում է գոնէ փորձի ձեւով: Արուեստը խաղաղութեան խորհրդանիշն է եւ առաջնահերթ խաղաղութիւն է բերում հոգիներին: Թէեւ վերջին շրջանի արուեստում որոշակի յարձակողապաշտութիւն նկատւում է` թէ՛ ժապաւէններում, թէ՛ երաժշտութեան մէջ, թէ՛ կերպարուեստում, ինչը, վստահաբար կարող եմ ասել, որ արուեստ չէ: Իսկական արուեստը դրդում է մարդու հոգու հաւասարակշռութեան ստեղծմանը, օգնել մարդուն դուրս գալ փակուղուց: Սա է արուեստի պարտաւորութիւնը:

Հ.- Իսկ արդեօ՞ք չի փոխուել նաեւ ձեր նշած արուեստի ընկալումը, եւ չէ՞ք տեսնում վտանգ`  հէնց ձեր սահմանած արուեստը կորցնելու համար:

Պ.- Եթէ մի օր արթնանանք ու տեսնենք, որ մոռացել ենք արուեստի գոյութեան մասին, հաւանաբար դա կը լինի վերջը: Չարի ու բարու պայքարը միշտ էլ եղել է: Բարի ուժը պայքարող չէ, այն ստեղծագործ ուժ է, որի դէմ պայքարում են: Միգուցէ քչացե՞լ են այն մարդիկ, ովքեր իրենց ազնուութեամբ սնում են այդ բարի ուժը: Վստահ եմ` եթէ Նոյ նահապետի ժամանակ փրկուեց մարդկութիւնը, որովհետեւ մի մաքուր մարդ կար, ապա բացառուած չէ, որ նոյնն էլ կարող է կրկնուել մեր օրերում: Ի հարկէ, այսօր պակասել են իսկական արուեստագէտները, որոնց դէմ բաւական լուրջ պայքարում են նաեւ զանգուածային լրատուամիջոցներում: Սա նաեւ բնական իրավիճակ է, եւ արուեստագէտները պէտք է առաւել, քան ուժեղ լինեն:

Հ.- Եթէ դիտարկէք Վերածննդի դարաշրջանն ու մեր օրերը, ապա ի՞նչ կ՛առանձնացնէիք: Ի՞նչ ենք կորցրել այսօր:

Պ.– Կարծում եմ` Վերածննդի դարաշրջանում արուեստագէտները նախ եւ առաջ մտաւորականներ էին: Այդ ժամանակուայ արուեստագէտները լիովին պատրաստուած էին, եւ նրանք պէտք էր իմանային մարդակազմութիւն, հոգեբանութիւն, երկրաչափութիւն, քիմիագիտութիւն, բնագիտութիւն,  հռետորութիւն: Այսինքն պէտք էր իւրացրած լինէին գիտութիւնների գրեթէ բոլոր ճիւղերը: Ցաւօք, այսօր պատկերը շատ տարբեր է: Բեմադրիչը սահմանափակւում է միայն բեմադրիչի նեղ շրջանակի գիտելիքներով: Արուեստագէտները պէտք է այնքան պատրաստուած լինեն, որ ոչ մի դատարկ անկիւն չլինի:

Հ.- Արուեստը հոգո՞ւ գիտութիւնն է:

Պ.- Արուեստը միջոց է, որպէսզի ծնունդ տայ, այլ կերպ ասած` արուեստը հոգու արգանդն է: Ցաւօք, այսօրուայ արուեստագէտները սահմանափակւում են իրենց փոքր կարողութիւններով, եւ նրանց ստեղծածը դառնում է ժամանակաւոր: Մինչդեռ արուեստը ստեղծւում է ապագայի համար: Այսօրուայ արուեստը մեծ մասամբ նմանւում է իկէայի,  միանգամեայ օգտագործման: Աւելի՛ն. նոյնիսկ կին-տղամարդ փոխյարաբերութիւններն են բերուել դրան: Արժէքների նման փոփոխութիւնը կառավարւում է, բայց դա չի նշանակում` պարտութիւն: Դա մարտահրաւէր է:

Հ.- Մարտահրաւէր` նիւթի ընդվզման համա՞ր:

Պ.- Կարծում եմ` ոչ: Աստուածաշնչում ասւում է, որ մարդիկ չմտածեն իրենց ուտելիքի, հագուստի մասին եւ կ՛ունենան ամէն ինչ, ինչպէս` թռչունները, որոնք, չաշխատելով, որեւէ բանի կարիք չունեն: Այսինքն` բնութիւնը հոգ է տանում նրանց մասին: Մենք երբեմն անտեսում ենք այս հանգամանքը, եւ յոյսներն կապում ենք միայն մեզ հետ: Մարդ միայն կարող է աշխատել իր մաքրութիւնը պահելու համար, իսկ նրան օգնութեան են գալիս ուժերը:

Հ.- Վիպապա՞շտ էք:

Պ.- Բնութիւնը եւս վիպապաշտ է: Ծիրանը կարող էր միանգամից ծնուել, կամ աճել,  ասենք, թփի տակ: Բայց ծիրանը պէտք է ծաղկի, գեղեցկանայ ե՛ւ մեղուների, ե՛ւ արեւի համար: Հիմա սա վիպապաշտութի՞ւն է, թէ՞ կեանքի բնականոն ընթացք: Ամէն ինչ ծնւում է գեղեցիկից: Եթէ մարդ չի մտածում գեղեցիկի մասին, ապա դառնում է ճիճու, իսկ ճիճուին պէտք է միայն ցեխը: Մարդը ճիճու չէ:

Հ.- Իսկ ո՞վ է մարդը:

Պ.- Մարդիկ Աստուած դառնալու հնարաւորութիւն ստացան, որովհետեւ մենք ստեղծուել ենք Աստծոյ կերպարանքով: Յիսուս Քրիստոսին նոյնիսկ խաչեցին, բայց նա չվախեցաւ: Աստուածային օրէնքներում կայ

ազատութիւն: Ոեւէ մէկին սկուտեղով երջանկութիւն չի մատուցւում, որովհետեւ այն պէտք է վաստակել: Աւելի՛ն. նոյնիսկ Քրիստոսը վաստակեց իր երջանկութիւնը` փորձուելով մարդկանց կողմից, խաչուելով, տանջուելով: Եթէ արուեստագէտը դադարում է ապագայից տեղեկատուութիւն ստանալ, ապա նա մեռնում է: Ցաւօք, շատ դէպքերում արուեստագէտն այդ կապը կորցնում է տիեզերքի հետ, երբ տրւում է նիւթին, երբ դառնում է արտադրող` այսօրուայ մարդու համար, այլ ոչ թէ` ապագայի: Իսկ արուեստի գագաթն Աստուածն է: Արուեստագէտն էլ այն մարդն է, որ ճանապարհորդել գիտի տարածութեան մէջ, եւ առարկայացնում է հոգու յիշողութիւնները:

Հ.- Ինչո՞ւ ենք դադարել Աստծոյ ձայնը լսել:

Պ.- Ամէն ինչ արւում է, որպէսզի մարդ հեռանայ ճշմարտութիւնից: Իսկ ճշմարտութիւնը զօրութիւն է, զօրութիւնը` կեանք, ապրելու եւ պայքարելու բնական իրավիճակ: Յարձակումներ լինում են ամէն վայրկեան, անգամ արեւի ճառագայթներն են յարձակւում երկրի վրայ, եթէ մթնոլորտը չլինի:

Հ.- Երբ հանդիպում էք ձեր քանդակներին, նրանք ի՞նչ հարցեր են տալիս ձեզ:

Պ.- Միանգամից զգում եմ` նրանք տխո՞ւր են, թէ՞ ուրախ: Երջանկանում եմ, երբ նրանց սիրում, մեծարում են, շփւում են, իսկ տխրում եմ, երբ անտարբերութեամբ են անցնում նրանց կողքով: Չի կարելի անցնել բնութեան կողքով` շնորհակալութիւն չյայտնելով նրա պարգեւած հոտի, համի, տեսքի համար: Սա է գեղեցիկի, հոգեւորի եւ առարկայական կեանքի փոխյարաբերութիւնը:

Հ.- Երեւանում տեղադրուած ձեր քանդակներից Ծովինարը երջանի՞կ է:

Պ.- Ծովինարը դժբախտ է: Ցաւօք, ե՛ւ նա, ե՛ւ առիւծները տխրել էին: Գիտէք` ի՜նչ վատ բան է տխուր առիւծ տեսնելը, կամ տեսնել տխուր Ծովինարին, ով առանց այդ էլ ինքնազոհութեան էր գնում իր ճակատագրով, իսկ այսօր արհամարհուած է զգում նաեւ մարդկանց կողմից: Մի խօսքով` բոլորը տխուր էին:

Հ.- Եւ ի՞նչ պատասխան տուեցիք նրանց:

Պ.- Արուեստը ժողովրդի հետ ապրող երեւոյթ է` տառապող, երջանկացնող, այսինքն ժողովրդի ուղեկիցն է: Ինչպէս մարդիկ են իրենց զգում, այդպէս էլ արուեստի գործն է զգում իրեն: Կոտրուող, մեռնող երեւոյթը գոնէ փորձում է խիղճ առաջացնել մարդու մէջ: Այդ դէպքում կ՛առաջանան նաեւ շատ արժէքներ:

Հ.- Դուք, կարծես, միշտ աշխատում էք մարմարով: Համարձակութիւն չէ՞: Ի տարբերութիւն քարի կամ կաւի, մարմարը, ասես, շատ սառն է: Ինչպէ՞ս է ստացւում երկխօսութիւնը:

Պ.- Մարմարը, ելնելով գոյնից, ենթադրում է մաքրութիւն, երկրորդ` ջերմութիւնը փոխանցւում է քանդակագործի միջոցով, եւ երրորդ նախադրեալն այն է, որ ժամանակն է մտնում քանդակի մէջ: Օրինակ, Միքելանճելոն սպիտակ մարմարի հնեցումն արագացնում էր, երբեմն քանդակները թաղում էր հողի կամ գոմաղբի մէջ, կամ տաքացնում-մոմապատում էր: Այսինքն հնեցման ժամանակն արագացնում էր: Ճիշդ էք ասում, մարմարն ունի սառնութիւն, բայց նա կոտրում էր այդ սառնութիւնը: Իսկ, օրինակ, Քանովան չէր անում նման բան, որովհետեւ երկուսը տարբեր առաջադրանքներ ունէին. մէկին անհրաժեշտ էր մարմարի կատարելութիւնը, միւսին` ջերմութիւնը:

Հ.- Ո՞րն է կարեւոր ձեզ համար:

Պ.- Երբ մարմարը սկսում է ապրել, ես այլեւս անելիք չեմ ունենում: Ես աշխատում եմ այնքան ժամանակ, մինչեւ մարմարը չսկսի ապրել: Երբեմն մոմապատում եմ, կամ թողնում եմ հողի տակ, այսինքն քանդակն է թելադրում, թէ ե՛րբ է պատրաստ:

Հ.- Տպաւորութիւն է, որ չնայած ձեր ուրախ կերպարին, որ ստեղծել էք արտաքին միջավայրում, էութեամբ շատ տխուր մարդ էք:

Պ.- Տխրութիւնն ու ուրախութիւնը կրկին աստուածաշնչեան մեկնաբանութիւններ ունեն:

Յիմարները լինում են միշտ ուրախ մարդիկ, այսինքն` երբ չես ապրում, չես կարեկցում, չես մտահոգւում, որովհետեւ ապրում ես միայն քո կարիքները հոգալու համար: Չեմ կարծում, թէ տխուր մարդ եմ, պարզապէս չեմ հասցնում իրականացնել այնքան, ինչքան ցանկանում եմ: Հիմա Հայաստանում եմ, բայց միտքս Իտալիայում է, միտքս նաեւ Հայաստանի նախագահի սենեակում է, գիւղացու մօտ… Ես վստահ եմ, որ մարդկանց օգնութեան կարելի է հասնել նաեւ մտքով… Ցաւօք, այսօր մարդիկ հեռանում են իրենց անձնական կեանքից` կորցնելով իրենց աստղը, իսկ երբ աստղը դուրս է գալիս իր ուղեծրից, աղէտ է դառնում երկրագնդի համար: Այդպէս լինում է այն մարդկանց հետ, ովքեր դուրս են գալիս իրենց ուղեծրից: Իսկ մարդը ծնւում է, որպէսզի միանայ իր ուղեծրին: Եթէ միացար քո ուղեծրին, ուրեմն` երջանիկ կը լինես…

ՄԱՐԻՆԷ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆ