Իրենէօց Սիրանէք. Լուսանկարիչ, Շարժապատկերի Արտադրող, Փաստաբան

ԷԼԻՍԱ ԳԱՐԱՆԵԱՆ

Իրենէօց Սիրանէք

Վերջին տասնամեակներուն` յատկապէս Հայաստանի անկախացումէն ետք, միջազգային գետնի վրայ հայ ժողովուրդի բարեկամներուն թիւը բազմացած է ու Հայաստանի հանդէպ  հետաքրքրութիւնը աւելցած է: Անոնց մէջ կան ոմանք, որոնք զգացական գետնի վրայ ի սկզբանէ համակրանք ու սէր ունեցած են հայ ազգային մշակոյթին հանդէպ: Ասոնցմէ է լեհ վաւերագրական ժապաւէնի բեմադրիչ եւ արուեստագէտ լուսանկարիչ Ի. Սիրանէք, որուն ստեղծագործական կեանքի մասին կը պատմէ ստորեւ տրուած ակնարկը:

Խոր Վիրապ

Իրենէօց Սիրանէք ունի մէկը այն կենսագրութիւններէն, որոնց կրկին անգամ նայելու հարկ կը զգայ մարդ: Եւ այդ ակնարկը առնչուած է վերջին տասնամեակին ընթացքին անոր մասնագիտական իրագործութեանց քանակին եւ ուժգնութեան: Աւելի՛ն. ասիկա կապ ունի անոր կենսագրութեան առաջին տողերուն հետ, անոնց, որոնք կը պատասխանեն «ո՞վ» եւ «ի՞նչ» հարցումներուն: Ան ծնած է Վարշաւիոյ մէջ, Լեհաստան: Սիրանէք ներկայիս որպէս լուսանկարիչ եւ շարժապատկերի արտադրող կը գործէ Դանիոյ մէջ: Անոր նախասիրած նի՞ւթը` Հայաստան:

Լեհաստանի մէջ մեծցած ըլլալով` Սիրանէք հրապուրուած է հայոց պատմութեամբ ու մշակոյթով: Ան գիտակից է ամէն ինչի, որ հայկական է, եւ անոր այս գիտակցութիւնը կը պարտինք այն իրողութեան, որ ատենօք Լեհաստանի մէջ կար կենսունակ հայկական գաղութ մը, թերեւս մեծագոյնը` Հայաստանէն դուրս: Այսօր այդ գաղութը որոշ իմաստով վերածնունդ կ՛ապրի` Խորհրդային Միութեան փլուզումին լոյսին տակ հայ գաղթականներու դէպի Լեհաստան հոսքին պատճառով:

Դանիա

Սիրանէք կը նշէ քանի մը պատմական, մշակութային եւ քաղաքական կապեր` հայ եւ լեհ ազգերուն միջեւ, բացայայտելու համար այն լռելեայն հասկացողութիւնը եւ կապը, զորս ինք կը զգայ, թէ առկայ է երկու ժողովուրդներուն միջեւ: «Հայրենասիրութիւն, օտար յարձակողներու եւ զաւթիչներու դիմադրութիւն եւ մեր գեղեցիկ երկիրներուն հանդէպ ռոմանթիք զգացումներ… ասոնք մեր երկուքին միջեւ հասարակաց կարգ մը տարրերը», կ՛ըսէ ան:

«Ժապաւէններս այդ զգացումներուն մէկ խառնուրդը կ’արթնցնեն` ցոյց տալով երկրին եւ ճարտարապետութեան գեղեցկութիւնն ու բանաստեղծականութիւնը», կը շարունակէ Սիրանէք:

«Այն զգացումները, զորս գտայ ժապաւէններս դիտող ակնդիրներուն մէջ, ճշգրտօրէն կը համընկնին իմիններուս` որպէս արուեստագէտի»:

Յետադարձ Ակնարկ

Ռուզաննա

Լուսանկարչութեան եւ ֆիլմարուեստի իր գործին սկսելէ առաջ Սիրանէք թմբկահար էր: «Հայկական ժողովրդական երաժշտութիւնը միշտ առինքնած է զիս», կը յիշէ ան: 1997-ին ան փոխադրուած է Դանիա, ուր անմիջապէս սկսած է աշխատիլ որպէս լուսանկարիչ: Յաջորդ տարին հանդիպած է իր ապագայ տիկնոջ` Ռուզաննա Վարդանեանին: «Այդ վայրկեանէն կեանքս փոխուեցաւ», կ՛ըսէ Սիրանէք, մեթրոյին մէջ իրենց պատահական հանդիպումին մասին խօսելով. «Նոր ներշնչումներ, նոր ծրագիրներ եւ նոր հայեցակէտեր մարմին ստացան», կ՛ըսէ ան:

Ռուզաննան անգլերէնի ուսուցչուհի է եւ` մալթիմիտիայի արուեստագիտուհի: Իրենց հանդիպման ատեն ան Դանիա եկած էր հայ արուեստագէտներու համար ցուցասրահ մը ստեղծելու եւ տնօրինելու նպատակով: Սիրանէք տպաւորուած էր ո՛չ միայն Ռուզաննայով, այլեւ արուեստագէտներուն գործերով, որոնք խորացուցին հայ մշակոյթին հանդէպ իր հետաքրքրութիւնը: Այս հանդիպումէն ծնաւ Սիրանէքի առաջին ուղեւորութիւնը դէպի Հայաստան, 2003-ին: «Այդ երկրին հանդէպ սէրս ծաղկեցաւ», կ՛ըսէ ան, «եւ անիկա եղաւ երազներուս եւ նուիրումիս երկիրը, մինչ սկսայ գտնել երկրին եւ ժողովուրդին հոգիի հարստութիւնը, գեղեցկութիւնը»:

Սիրանէք ապա սկսաւ իր զգացումները թարգմանել լուսանկարներու շարքերու, վաւերագրական տեսերիզներու միջոցով, որոնք այդ տարին իսկ ցուցադրուեցան Դանիոյ մէջ` հայկական գաղութին կողմէ կազմակերպուած միջոցառումի մը ընդմէջէն: Ակնդիրներու դրական անդրադարձը քաջալերեց Սիրանէքը` իր գործը յաջորդ մակարդակին տանելու: 2004-ին ան ձեռնարկեց վաւերագրական տարածուն գործի մը` Հայաստանի մէջ, եւ նկարեց նիւթերու ու վայրերու այլազան հաւաքածոյ մը: «Ժամանակս կ՛անցընէի մարդոց հետ` հին եկեղեցիներու պատերուն միջեւ, ուր պատմութիւնը, գիտութիւնը եւ ցաւը քարերուն վրայ գրուած են», կը յիշէ ան:

Մինչեւ  2005 Սիրանէք արդէն արտադրած էր ինը կարճ ժապաւէններ` Հայաստանի մէջ կեանքի զանազան մարզերուն մասին: Ան նաեւ ստեղծած է հեռատեսիլի յատուկ քանի մը ժապաւէններ, որոնք սփռուած են Հայաստանի եւ սփիւռքի մէջ:

Սիրանէքի գործերուն հանդէպ ժողովրդականութիւնն ու քննադատներու հետաքրքրութիւնը հետզհետէ աճեցաւ եւ 2006-ին ան հրաւիրուեցաւ մասնակցելու Երեւանի մէջ կայացող շարժապատկերի Ոսկէ ծիրան միջազգային փառատօնին` հանդէս գալով ելոյթ ունենալու ցուցահանդէսով մը, որուն խորագիրն էր «Լոյս եւ ստուեր սրտիս մէջ կը պարեն»: Ցուցահանդէսը կ՛ընդգրկէր տեսերիզ մը եւ մեծաթիւ լուսանկարներ` հայկական ու դանիական բնութենէն: Ցուցահանդէսի գործերը դիտուեցաւ հազարաւոր անձերու կողմէ, եւ անիկա բարձր գնահատուեցաւ տեղական թէ միջազգային մամուլին կողմէ:

Դէպի Ապագայ

Վերջերս Սիրանէք ամբողջացուց ժապաւէն մը` դանիական հեռատեսիլին համար պատրաստուած, ուր կը ներկայացնէ DanArmen.dk-ը` մարդասիրական կազմակերպութիւն մը, որ մեծ քանակութեամբ ապրանք կը ղրկէ Հայաստանի զանազան շրջանները: Սիրանէք կ՛ըսէ, թէ կը սիրէ Հայաստանի մէջ ըլլալ, արձանագրելու համար ծրագրին դրական ազդեցութիւնը` տեղական համայնքներու վրայ, որպէսզի կարելի ըլլայ դիւրացնել նշեալ կազմակերպութեան համար նուիրահաւաքի արշաւը: Սակայն` «Դժբախտաբար, ներկայիս դրամ չկայ, որ գործս Հայաստանի մէջ շարունակեմ», կ՛աւելցնէ ան: Այսուամենայնիւ, Սիրանէք կը շարունակէ կարեւոր դեր խաղալ ծրագիրին յաջողութեան մէջ: Ներկայիս ան կը պատրաստէ երկու թերթիկներ, որոնք ցոյց պիտի տան նպաստ ստացող տեղական համայնքներու տնտեսական զարգացումը: Այս հում նիւթերը, ինչպէս նաեւ Սիրանէքի տեսերիզները, իրագործուած են սերտ գործակցութեամբը Ռուզաննայի, որ իր կարգին կատարելագործուած դաշնակահարուհի եւ տեսերիզ նկարահանող է:

Սիրանէքներու հայկական վաւերագրական ժապաւէնները սիրոյ արարքներ են, իրենց նիւթական ներդրումով մէջտեղ եկած: Սիրանէք կ՛ըսէ, թէ այժմ ան կը ջանայ նիւթական աղբիւրներ գտնել, եւ այդ` իր ժապաւէնները հայկական հեռատեսիլի կայաններու տալով, ինչպէս նաեւ իր գործերուն տի. վի. տի.-ները ծախելով: Անոր նպատակն է նոր ու թարմ ծրագիրներու ծախսերը հոգալ. «Հայաստանի մէջ մեր աշխատանքները շարունակել եւ ատոր համար առիթ ու աղբիւր գտնելը երազ է», կ՛եզրակացնէ ան:

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )