Արուեստի Աշխարհէն. Կեղծ Գեղանկարնե՞ր, Թէ՞ Կեղծ Գլուխ Գործոցներ

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

Քեն Փերենըյի` Ֆլորիտայի իր տնակին մէջ:

ՔԵՆ ՓԵՐԵՆԸՅԻ Կ՛ԸՆԴՕՐԻՆԱԿԷ ԳԵՂԱՆԿԱՐՉՈՒԹԵԱՆ ԼԱՒԱԳՈՅՆ ՎԱՐՊԵՏՆԵՐԸ ԵՒ Կ՛ԱՊՐԻ ՓԱՐԹԱՄ ԿԵԱՆՔ ՄԸ: «ՏԸ ՆԻՒ ԵՈՐՔ ԹԱՅՄԶ» ԿԸ ՆԿԱՐԱԳՐԷ, ԹԷ ԻՆՉՊԷ՛Ս ԱՆ ԿԸ ՇՐՋԱՆՑԷ ԻՐԱՒԱԿԱՆ ՀԵՏԱՊՆԴՈՒՄՆԵՐԸ ԵՒ ՆՈՅՆԻՍԿ ՀԱՄՈԶՈՒԱԾ Է, ԹԷ ԻՐ ԿԵՂԾԱԾ ԱՐՈՒԵՍՏԱԳԷՏՆԵՐԸ ՊԱՐԶԱՊԷՍ ՀՊԱՐՏ ՊԻՏԻ ԶԳԱՅԻՆ ԻՐ ԳՈՐԾԵՐՈՎ…

Շուրջ երեք տասնամեակի ընթացքին Քեն Փերենըյի դիզած է հարստութիւն մը` կեղծելով 18-րդ եւ 19-րդ դարու արուեստագէտներու, ինչպէս` Մարթին Ճոնսոն Հետի, Կիլպըրթ Սթիուըրթի եւ Չարլզ Պըրտ Քինկի գործերը:

Ապա` 1998-ին Էֆ. Պի. Այ.ի երկու ներկայացուցիչներ յայտնուեցան  անոր տան դիմաց: Անոնք հետաքրքրուած էին Քրիսթի՛զ եւ Սոթպի՛զ աճուրդի վաճառատուներուն մէջ վաճառուած երկու գեղանկարներով: Գեղանկարներէն մէկը յայտնապէս կը պատկանէր ծովանկարներ եւ նաւեր պատկերող գեղանկարիչ Ճէյմս. Ի. Պաթըրսուըրթի, սակայն իրականութեան մէջ Փերենըյիի բծախնդիր աշխատանքով ստեղծուած մէկ գործն էր:

Յաջորդ քանի մը տարիներուն Էֆ. Պի. Այ. շարունակեց մօտէն հետեւիլ Փերենըյիի կեանքին եւ հսկողութեան տակ առաւ անոր ծովեզերեայ տնակը: Հարցաքննուեցան նոյնիսկ անոր բարեկամներն ու գործակիցները: Էֆ. Պի. Այ. տեղեկութիւններ հաւաքեց անոր գծած եւ վաճառած գործերուն մասին: Թէեւ իշխանութիւնները որեւէ ժամանակ ամբաստանութիւններ չուղղեցին անոր դէմ, սակայն այն մանրազնին քննութիւնը, որուն ենթարկուեցաւ Փերենըյի, ինքնին պատճառ դարձաւ, որ ան զարգացնէ «առեւտրական նոր դիմագիծ» մը. այլ խօսքով` բացայայտ կերպով վաճառէ իր կեղծած իւղանկարները` իբրեւ լաւագոյն վարպետներու գործերուն ընդօրինակութիւնները:

Այժմ Փերենըյիի` ստեղծագործութիւնները կը գնեն Փալմ Պիչի ներքին յարդարանքի մասնագէտներէն մինչեւ հնավաճառներ, արհեստավարժներ, առեւտրական մարզին մէջ աշխատող բարձրաստիճան պաշտօնեաներ, նաեւ անոնք, որոնք կը փափաքին մաս կազմել որակաւոր արուեստի մթնոլորտին` առանց վճարելու անոր պարտադրած բարձր գիները:

«Անդրադարձայ, թէ իմ սիրած եւ ճանչցած կեանքս վերջ գտած էր այլեւս», կ՛ըսէ Փերենըյի` խօսելով իր խնդրայարոյց արուեստին մասին: Մինչ Փերենըյիի կեղծած մէկ գեղանկարը աւելի քան 700 հազար տոլարի կը վաճառուէր աճուրդի մը ընթացքին, այժմ նոյնպիսի որակով իրագործուած անոր մէկ գործը կը վաճառուի 5 հազար տոլարի: Արուեստի աշխարհին մէջ ասիկա համազօր է երեք քարաթ մեծութեամբ կիսաթանկագին զիրքոն գոհարի մը, զոր Թիֆընի ոսկերչատան մէջ կարելի է վաճառել իբրեւ ադամանդ:

Սակայն արդեօք Փերենըյի իբրեւ իրական գործեր կը վաճառէ՞ իր գեղանկարները:

Փերենըյի գրած է գիրք մը` «Քէյվիըթ էմփթըր. տը սիքրըթ լայֆ աֆ էն ամերիքըն արթ ֆորճըր» եւ կ՛ըսէ, թէ «կարօտցած է մասնագէտները խաբելու մոլութեան պարգեւած հաճոյքը»: Փերենըյի ինքզինք կը նկատէ իր ընդօրինակած արուեստագէտներուն ոգեղէն ժառանգորդը: «Համոզուած եմ, որ եթէ այս արուեստագէտները ողջ ըլլային, շնորհակալութիւն պիտի յայտնէին ինծի», կ՛ըսէ ան:

«Սկիզբը, երբ գեղանկարներս օրինական ձեւով շուկայ կ՛իջեցնէի եւ կը վաճառէի, չէի գիտեր, թէ ի վերջոյ ո՛ւր կ՛երթային անոնք կամ մարդիկ ի՛նչ ձեւով կը վերաբերէին անոնց նկատմամբ», կ՛ըսէ Փերենըյի, որ 63 տարեկան է: Երբ այս թերթին համար հարցազրոյց մը կը կատարէինք իրեն հետ, անոր տան մէջ պատէն կախուած էին 3 կեղծ պաթըրսուըրթներ, յար եւ նման` պերճանաւեր պատկերող այն գեղանկարներուն, որոնք առաջին անգամ գրաւած էին Էֆ. Պի. Այ.ի ուշադրութիւնը: «Այսօր արդէն ունիմ մնայուն յաճախորդներ եւ գեղանկարներս կը վաճառեմ միայն ա՛յն անձերուն, որոնց ծանօթ եմ», կ՛ըսէ ան:

Թէեւ բազմաթիւ վաճառատուներու մէջ կարելի է գտնել գեղեցիկ արուեստի նմուշներու վերարտադրութիւններ, սակայն սակաւաթիւ են այն գործերը, որոնք կրնան մրցիլ Փերենըյիի արհեստավարժական մակարդակին հետ, կամ` անոր յարափոփոխ անցեալին:

Փերենըյի կ՛ըսէ, թէ իր կեղծած գեղանկարները իրեն ապահոված են այնքա՛ն մեծ գումարներ, որ յաջողած է ապրիլ փարթամ կեանք մը, յաճախակի պտոյտներ կատարել դէպի Եւրոպա, ճաշել առաջնակարգ ճաշարաններու մէջ, հագնիլ Վերսաչիի նման վաճառանիշներ եւ վայելել «ամբողջական ազատութիւն»: Այս բոլորը զինք կապի մէջ դրած են ստուերային գործունէութիւն վարող անձերու հետ, ինչպէս` իրաւաբան Ռոյ Քոհն եւ Էնտի Ուորհոլ, որ գնած է իր կեղծած Ճոն Ֆ. Փեթոյի մէկ գեղանկարը:

Փերենըյի իր արկածախնդրութիւններուն մասին կը պատմէ «Քէյվիըթ էմփթըր. տը սիքրըթ լայֆ աֆ էն ամերիքըն արթ ֆորճըր» յուշագրութեան մէջ, զոր ժապաւէնի վերածելու մասին կը մտածէ շարժապատկերի «Ռետիօ քիթ օրֆէում» ամերիկեան ընկերութիւնը: Գիրքը կը ծանուցուի իբրեւ խոստովանութիւն մը, եւ Փերենըյի, որ չի ծածկեր իբրեւ խաբեբայ ապրած իր կեանքը, այլեւս մտավախութիւններ չունի եւ գիտէ, թէ իր կեղծած գեղանկարներուն դէմ կաշկանդումները վերացած են:

Էֆ. Պի. Այ.ի մէկ բանբերը կ՛ըսէ, թէ կարելի չէ որեւէ բան ըսել Փերենըյիի հարստութեան մասին, որովհետեւ անոր դրամական հաշիւներուն քննութիւնը չէ աւարտած:

Ինչ կը վերաբերի Փերենըյիի յուշագրութեան հրատարակչատան` «Փեկասըս»-ի, անոր ներկայացուցիչը` Քլերպոռն Հանքոք կ՛ըսէ, թէ իրաւաբան մը լաւապէս քննած է ձեռագիրը: Փերենըյի իբրեւ արուեստի վաճառական` նաեւ ունի ստացագիրներ, որոնք կ՛ապացուցեն, թէ իր գործերը վաճառած է աճուրդի կեդրոններու մէջ:

Փերենըյիի հաշուով, հարիւրաւոր գեղանկարներ, զորս կեղծած է ինք, տակաւին շրջանառութեան մէջ են: Երբեմն ան աճուրդի վաճառատան մը հրապարակած մէկ պատկերագիրքին կամ թերթի մը մէջ կը հանդիպի նման գործի մը: «Կը նմանի պատահմամբ հին բարեկամի մը հանդիպելու,- կ՛ըսէ ան:- Կը կարօտնամ մասնագէտները խաբելու մոլութեան հաճոյքը: Ասիկա մեծ մարզախաղ մըն էր ինծի համար»:

Սոթպի՛զի մէկ բանբերը կը մերժէ որեւէ կարծիք յայտնել: Քրիսթի՛զի մէկ բանբերը կ՛ըսէ, թէ աճուրդի վաճառատան գործեր ուղարկած անձերուն անունները գաղտնի կը պահուին, սակայն կը նշէ, թէ գործ մը, որուն Փերենըյի կ՛ակնարկէ իբրեւ իրը եւ կը վերագրուի Հետի, կը պատկերէ երկու հծծահաւեր (համինկպըրտ) եւ վաճառուած է 1993-ին: Անիկա նաեւ մաս կը կազմէ Հետի գործերուն պաշտօնական պատկերագիրքին, որուն հեղինակը` Թէոտոր Ի. Սթեպպինզ, Ամերիկեան արուեստի գործերու ցուցադրութեան մասնագէտ մըն է Հարվըրտի Արուեստի թանգարաններուն մէջ: Սթեպպինզի համաձայն, Փերենըյիի յուշագրութիւնը համոզիչ է: Ան կ՛ըսէ, թէ պէտք է վերատեսութեան ենթարկէ իր պատրաստած պատկերագիրքին մէջ տեղ գտած գեղանկարը:

Փերենըյիի իրաւական գործառնութիւններուն եւ անոր քրէական յանցանքներուն միջեւ տարբերութիւնը այն է, թէ այժմ ան յստակ կը դարձնէ իր գեղանկարներուն կեղծ բնոյթը, նոյնիսկ երբ զանոնք ստորագրած է իր կեղծած արուեստագէտներուն անունով: Զեղծարարութեան դէմ պայքարը ի զօրու կը դառնայ, երբ մէկը ամէն ճիգ կը թափէ, որպէսզի կեղծ գեղանկար մը ներկայացնէ իբրեւ իրական:

Սակայն Փերենըյի կը շարունակէ հպարտութեամբ խօսիլ իր կարողութեան մասին: «Մէկը չկայ, որ կրնայ ընել այն, ինչ որ ես կ՛ընեմ», կ՛ըսէ ան:

Սակայն ան կը սխալի: Եւրոպայի մէջ կայ մէկը, որ կրնա՛յ ընել նոյն գործը: Բրիտանացի կեղծող Ճոն Մայաթ, որ 1999-ին չորս ամիս բանտարկութեան դատապարտուեցաւ, «իրական կեղծեր» կը վաճառէ շարք մը պատկերասրահներու, որոնք կը պատկանին բրիտանական հրատարակչատան մը: Մայաթի եւ Փերենըյիի նման առաջնակարգ արուեստագէտներ կրնան համեմատաբար շատ բարձր գիներ պահանջել իրենց կեղծած գեղանկարներուն համար: Փերենըյի յատուկ ուշադրութիւն կը դարձնէ հնութեան տպաւորութիւնը ստեղծելու համար իր պաստառներով եւ անոնց շրջանակներով: Ան մինչեւ 2500 տոլար կը պահանջէ հծծահաւի փոքրիկ պաստառի մը համար, զոր կը ստորագրէ Հետի անունով, եւ մինչեւ 30 հազար տոլար` հռոմէական լայնածիր տեսարան մը պատկերող Փաննինիի մէկ գործին:

Իրական գեղանկարներու հաւաքածոյ պահողներ կը ներգրաւուին բազմաթիւ պատճառներով. արուեստագէտի մը տեսլականը, ակնածանք պարտադրող համբաւ մը, գրաւիչ շահարկութիւն մը կամ գործի մը իրական բնոյթին խորհրդաւոր հմայքը բաւարար խթաններ են: Իսկ բարձրորակ կեղծեր կը գրգռեն տարբեր տեսակի ախորժակներ. անոնք կը պարգեւեն գեղարուեստական վայելք` չնչին գինով:

«Փերենըյիի կարգ մը գործերը կը ցուցադրեմ իրական արուեստի նմուշներուս կողքին», կ՛ըսէ ընկերային շրջանակներու մէջ ճանչցուած եւ Փալմ Պիչի բնակիչ Նենսի Թելես, որ Փերենըյիի հին բարեկամներէն է: Անոր հաւաքածոյին մաս կը կազմեն Փերենըյիի տարբերակները` Հետի, Փիքասոյի, Մոտիկլիանիի, Միրոյի եւ այլոց գեղանկարներուն:

«Անշուշտ անոնք շատ աւելի նուազ սուղ են, քան` իրական գեղանկարները,- կ՛ըսէ Թելես:- Սակայն, իմ կարծիքովս, Փերենըյիի գործերը հաւասար են անոնց: Պարզապէս շատ գեղեցիկ են, եւ` իրենց բոլոր մանրամասնութիւններով: Անոնք համազօր այն գեղանկարներուն, զորս կը տեսնեմ աշխարհի թանգարաններուն մէջ»:

«Փերենըյիի փիքասոները զարմանք կը պատճառեն դիտողին», կ՛ըսէ ան: Շատեր չեն հարցներ Թելեսի, թէ արդեօք անոնք իրակա՞ն են: Իսկ եթէ հարցնեն, կը պատասխանեմ. «Վերարտադրութիւններ են», կ՛ըսէ ան:

Փերենըյի կը բացատրէ, թէ այլ յաճախորդներ չեն փափաքիր իր գործերուն մասին զրուցել լրագրողներու հետ, որովհետեւ իր գործերը կը ներկայացնեն իբրեւ իրական գեղանկարներ:

Փերենըյիի գործերը կը վաճառուին Ֆլորիտայի Թրինիթի պատկերասրահին մէջ, որուն սեփականատէրը` Ալան Ապրամզ կ՛ըսէ, թէ իր գնորդները սովորաբար «տարեց ամոլներ են, որոնք իրենց ամբողջ կեանքին ընթացքին փափաքած են ունենալ որոշ գեղանկարիչի մը պատկանող գեղանկար մը, իսկ Փերենըյիի գործերը ամէնէն մատչելին են, զորս երբեւիցէ կրնան ունենալ»: Ամէնէն աւելի կը վաճառուին անոր տպաւորապաշտ գեղանկարներն ու մերկերը, կ՛ըսէ Ապրամզ, որ բոլոր գնորդներէն կը պահանջէ ստորագրել ստացագիր մը` հաստատելու համար, թէ իրենք տեղեակ են իրենց գնած գործին կեղծ բնոյթին:

Այն տնակը, որուն մէջ կը բնակի Փերենըյի, լեցուն է անոր նախասիրած կարգ մը գործերով, ներառեալ` Ուլիըմ Ուոքըրի նաւախուցերու տեսարանները, Սթիուըրթի գծած Ճորճ Ուաշինկթընի դիմանկարը եւ Ճոն Ֆ. Հերինկի պատկերած ձիերը:

Մեր հարցազրոյցին ընթացքին ան բացաւ քանի մը մեծ սնտուկներ եւ դուրս հանեց 18-րդ դարու գեղանկարիչ Ֆրանչեսքօ Կուարտիի ոճով գծուած եւ բարակ շրջանակներու մէջ առնուած պաստառներու շարք մը: Քանալեթթոյի եւ Փաննինիի մրցակից Կուարտի կը գծէր վենետիկեան գեղատեսիլ բացիկներու ոճով պաստառներ եւ զանոնք կը վաճառէր շրջապտոյտի ելած բրիտանացի ազնուականներու: Փերենըյի իր գծած հարիւրաւոր այլ գեղանկարները դիզած է մօտակայ մթերանոցներու մէջ:

Իր կեղծած Կուարտիի պաստառները սփռելով նստասենեակին գետինը` Փերենըյի կը բացատրէ, թէ իր գեղարուեստական կարողութիւնը զարգացուցած է անձնական ճիգերով, գործին գաղտնիքներուն ծանօթանալով  20-ական տարիքին, իբրեւ վերանորոգող եւ պաստառներու շրջանակներ շինող: Լայնածաւալ ուսումնասիրութիւններով, ինչպէս նաեւ տեւաբար փորձելով ու ձախողելով` ան ի վերջոյ պատկերացուցած է, թէ ինչպէ՛ս կարելի է վերարտադրել պաստառի մը ստեղծած հնութեան տպաւորութիւնը, սարդոստայնի ձեւով ճաթռտող ներկին տպաւորութիւնը, միջատներու ձգած մանր արատները եւ հին ջնարակի կանաչաւուն երանգը` անդրմանիշակագոյն լոյսի տակ դիտուած: Ան իր լաւագոյն գեղանկարներուն շարքին կը նկատէ Հետի ոճով խաչածաղիկ մը (փեշըն ֆլաուըր), որ 1994-ին Սոթպի՛զ վաճառատան մէջ իբրեւ նոր յայտնութիւն վաճառուած է 717 հազար տոլարի: Անոր մէկ ընդօրինակութիւնը այժմ կը ցուցադրուի Փերենըյիի տան կրակարանին վրայ:

Փերենըյի ինքզինք կը նկատէ իր ընդօրինակած արուեստագէտներուն ոգեղէն ժառանգորդը: «Այս մարդիկը գործարարներ էին,- կ՛ըսէ ան:- Անոնք կը ստեղծէին գեղանկարի մը բազմաթիւ տարբերակները եւ իրենց արուեստանոցին մէջ կ՛աշխատցնէին այլ արուեստագէտներ, որպէսզի անոնք վերարտադրէին իրենց գործերը»:

«Համոզուած եմ, որ եթէ այս արուեստագէտները ողջ ըլլային այսօր, անոնք շնորհակալութիւն պիտի յայտնէին ինծի,- կ՛ըսէ ան:- Ես մէկն եմ, որ կը հասկնամ եւ կը գնահատեմ իրենց գործը»:

Հերինկ իր գեղանկարներէն մէկուն դիմաց կանգնած` Փերենըյի մատնացոյց կ՛ընէ ձիուն մորթը եւ ձիաւորին բիւրեղի նման ջինջ դիմագիծին մանրամասնութիւնները: «Չեմ ուզեր ինքնագովութիւն ընել,- կ՛ըսէ ան,- սակայն վստահ եմ, որ Հերինկ ի՛նք մեծ հպարտութեամբ իր անունը պիտի ստորագրէր այս գեղանկարին տակ»:

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )