Կրթական Նիւթեր. Ամերիկացիք Ի՞նչ Բան Կը Շարունակեն Անտեսել Ֆինլանտայի Դպրոցներուն Յաջողութեան Վերաբերեալ

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

ՏԱՐԵՄՈՒՏԸ ԱՐԴԷՆ ԿԸ ՄՕՏԵՆԱՅ ԿԱՄ ՍԿՍԱԾ Է: ԿՐԹԱԿԱՆ ՀԱՐՑԵՐՆ ՈՒ ՀՈԳԵՐԸ ԴԱՐՁԵԱԼ ԾԱՅՐ ՊԻՏԻ ՏԱՆ, ԻՆՉՊԷՍ` ՈՐԵՒԷ ԱՅԼ ԵՐԿՐԻ ՄԷՋ: ՍԱԿԱՅՆ Ի՞ՆՉ ԿԸ ՊԱՏԱՀԻ ՄԵՐ ԱՆՄԻՋԱԿԱՆ ՍԱՀՄԱՆՆԵՐԷՆ ԱՆԴԻՆ: ԵՐԿԻՐՆԵՐ ԻՆՉՊԷ՞Ս ԿԸ ԼՈՒԾԵՆ ԻՐԵՆՑ ԿՐԹԱԿԱՆ ՀԱՐՑԵՐԸ, ԿԱՄ` ՉԵՆ ՅԱՋՈՂԻՐ ԼՈՒԾԵԼ: ՖԻՆԼԱՆՏԱ ԳԵՐՈՒԺ ՄԸՆ Է ԿՐԹԱԿԱՆ ՄԱՐԶԻՆ ՄԷՋ, ՈՐՈՎՀԵՏԵՒ ԱՒԵԼԻ ԱՐԺԷՔ ԿՈՒ ՏԱՅ ՀԱՒԱՍԱՐՈՒԹԵԱՆ, ՔԱՆ` ԳԵՐԱԶԱՆՑՈՒԹԵԱՆ: ՄԻԱՑԵԱԼ ՆԱՀԱՆԳՆԵՐ ԵՏ ԿԸ ՄՆԱՆ, ՈՐՈՎՀԵՏԵՒ ԱՄԷՆ ԲԱՆԷ ԱՌԱՋ ՏԱՐՈՒԱԾ ԵՆ ՄՐՑԱԿՑՈՒԹԵԱՄԲ: ՄԻՆՉ ԿՐԹԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻՉՆԵՐ ԿԸ ՓՈՒԹԱՆ ԴԷՊԻ ՖԻՆԼԱՆՏԱ` ԾԱՆՕԹԱՆԱԼՈՒ ՀԱՄԱՐ ԱՆՈՐ ԿՐԹԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՀՐԱՇՔԻՆ, ԱՆԴԻՆ` ՖԻՆԼԱՆՏԱՑԻ ՄԱՍՆԱԳԷՏ ՄԸ ՄԻԱՑԵԱԼ ՆԱՀԱՆԳՆԵՐՈՒ ՄԷՋ ԻՐ ԴԱՍԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՎ ԿԸ ԿԱՏԱՐԷ ՇԱՐՔ ՄԸ ՎԻՐԱՀԱՏԱԿԱՆ ՄԱՏՆԱՆՇՈՒՄՆԵՐ: «ՏԻ ԱԹԼԱՆԹԻՔ» ԹԵՐԹԻՆ ՄԷՋ ԼՈՅՍ ՏԵՍԱԾ ՅՕԴՈՒԱԾ ՄԸ Կ՛ԱՆԴՐԱԴԱՌՆԱՅ ԱՆՈՐ ՀԵՏԱՔՐՔՐԱԿԱՆ ԴԻՏԱՆԿԻՒՆՆԵՐՈՒՆ:

Ամէն ոք համաձայն է, որ Միացեալ Նահանգներ պէտք է հիմնովին բարելաւեն իրենց կրթական համակարգը: Սակայն ինչպէ՞ս: Վերջերս կրթական բարեկարգումներու մէջ ամէնէն աւելի նորաձեւութիւն է աչքերը յառել դէպի Արեւմուտքի կրթական գերուժ` Ֆինլանտայի յաջողութիւնը: Սակայն հարցը այն է, որ երբ կը սկսինք քննարկել Ֆինլանտայի դպրոցներուն մատուցած դասերը, մեր ուշադրութենէն կը վրիպի գլխաւոր կէտ մը:

Սկանտինաւեան այս փոքր երկիրը մօտիկ անցեալին գէթ ծանօթ էր իբրեւ բջիջային հեռաձայններու հսկայ` Նոքիայի երկիրը: Սակայն վերջերս անիկա սկսած է ուշադրութիւն գրաւել` կենսամակարդակի վերաբերող վիճակագրութիւններու մէջ: Անցեալ տարի «Նիւզուիք» շաբաթաթերթը զայն դասեց իբրեւ աշխարհի առաջնակարգ կենսամակարդակը ունեցող երկիրը: Իսկ Ֆինլանտայի կրթական պետական համակարգը արժանացած է յատուկ փառաբանութեան, որովհետեւ վերջին տարիներուն ֆինլանտացի աշակերտներ աշխարհի բարձրագոյն նիշերը կ՛արձանագրեն միջազգային քննութիւններու մէջ:

Ֆինլանտայի դպրոցները իրենց այս նոր հռչակը կը պարտին ՓԻՍԱ-ի մէկ ուսումնասիրութեան: Այս ուսումնասիրութիւնը երեք տարին անգամ մը կը կատարուի «Օ. Ի. Սի. Տի.»-ի (Տնտեսական գործակցութեան եւ բարգաւաճումի կազմակերպութիւն) կողմէ: Անիկա կը բաղդատէ տարբեր երկիրներու մէջ 15 տարեկան աշակերտներու կարողութիւնները` ընթերցանութեան, ուսողութեան եւ գիտութեան մէջ: Ֆինլանտա 2000-էն ի վեր կատարուած քննութիւններու մէջ բարձրագոյն կամ միայն մէկ աստիճան վար դիրք գրաւած է այս երեք մարզերուն մէջ` մրցելով Հարաւային Քորէայի եւ Սինկափուրի նման գերազանց յաջողութիւն արձանագրող երկիրներու հետ: Վերջին քննութիւնները, որոնք տեղի ունեցան 2009-ին, ցոյց տուին, թէ Ֆինլանտա չնչին նահանջ մը արձանագրած է լաւագոյն նիշերը արձանագրելու մէջ եւ իր բարձրագոյն դիրքը զիջած է Շանկհայի (Չինաստան), թէեւ կը շարունակէ մնալ ամէնէն բարձր դիրքերու վրայ: Իսկ ամբողջ տասնամեակին ընթացքին ՓԻՍԱ-ի քննութիւններուն մէջ Միացեալ Նահանգներու արձանագրած արդիւնքները պարզապէս շատ տկար են:

Բաղդատած արեւելեան Ասիոյ կրթական օրինակին, այսինքն` ժամեր շարունակ տքնաջան աշխատանքի եւ դասերը գոց սորվելու պարտաւորութեան, Ֆինլանտայի յաջողութիւնը զարմանք կը պատճառէ յատկապէս այն պատճառով, որ Ֆինլանտայի դպրոցները նուազ տան պարտականութիւններ կու տան եւ կը ջանան աշակերտները մղել յաւելեալ ստեղծագործ խաղի: Այս բոլորը առիթ տուած են, որ կրթական օտար պատուիրակութիւններ ամէն տարի ուղեւորուին Ֆինլանտա, այցելեն տեղւոյն դպրոցները, զրուցեն երկրին կրթական պատասխանատուներուն հետ, մինչ աշխարհի լրատուամիջոցները տեւաբար իրենց հիացումը կ՛արտայայտեն` ի տես ֆինլանտական հրաշալիքին:

Հետեւաբար մեծ հետաքրքրութիւն ստեղծուեցաւ անցեալ տարեվերջին, երբ Ֆինլանտայի կրթական բարեկարգումներու գլխաւոր մասնագէտներէն` Փասի Սահլպըրկ այցելեց Միացեալ Նահանգներ: Սահլպըրկ նաեւ տնօրէնն է Ֆինլանտայի կրթութեան նախարարութեան Միջազգային մակարդակներու կեդրոնին եւ հեղինակը` «Ֆիննիշ լեսընզ. ուաթ քեն տը ուըրլտ լըռն ֆրամ էճիւքէյշընըլ չէյնճ ին Ֆինլընտ» (ֆինլանտական դասեր. աշխարհը ի՛նչ կրնայ սորվիլ Ֆինլանտայի կրթական փոփոխութենէն) գիրքին: Անցեալ դեկտեմբերին Սահլպըրկ այցելեց Նիւ Եորքի Տուայթ դպրոցը, ուր խօսեցաւ կրթական գործիչներու եւ աշակերտներու հետ: Անոր այցելութիւնը արժանացաւ լրատուամիջոցներու միջազգային ուշադրութեան եւ առիթ տուաւ քննարկումներու:

Այսուհանդերձ, այնքան ալ յստակ չէր, որ Սահլպըրկի պատգամը իրապէ՛ս տեղ կը հասնէր: Ինչպէս հետագային Սահլպըրկ ի՛նք ըսած է, Ամերիկայի մէջ կան որոշ բաներ, որոնց մասին խորքին մէջ ոչ ոք կ՛ուզէ խօսիլ:

Ֆինլանտայի Մէջ Գոյութիւն Չունին
Սեփական
Վարժարաններ

Այն օրը, որ Սահլպըրկ կը գտնուէր Տուայթ դպրոցին մէջ, «Նիւ Եորք Թայմզ» թերթէն լուսանկարիչ մը ինքզինք տեղաւորած էր խորքային հարցազրոյցներ հիւրընկալող պատկերասփիւռի հաղորդավար Տան Ռաթըրի նկարահանող արհեստագէտներուն կողքին, մինչ Սահլպըրկ կը մասնակցէր աշակերտներուն հետ կլոր սեղանի մը: Այնուհետեւ իրադարձութեան մասին յօդուած մը թերթին մէջ պիտի կեդրոնանար Ֆինլանտայի վրայ` իբրեւ «դպրոցներու բարեկարգումի շատ հետաքրքրական օրինակի մը»:

Սակայն ամէնէն հետաքրքրական բաներէն մէկը, որ ըսած էր Սահլպըրկ, իրողապէս անցած էր աննկատ: «Ո՜հ,- ըսաւ ան,- եւ պէտք է ըսել, թէ Ֆինլանտայի մէջ գոյութիւն չունին սեփական վարժարաններ»:

Ամերիկացիի մը համար դժուար է «մարսել» այս գաղափարը, սակայն անիկա իրականութիւն է: Ֆինլանտայի տարածքին գոյութիւն ունին միայն սակաւաթիւ սեփական վարժարաններ, սակայն նոյնինքն անոնք կը գործեն դրամական հանրային աղբիւրներով: Անոնցմէ ոչ մէկը իրաւունք ունի կրթաթոշակ պահանջելու: Սեփական համալսարաններ եւս գոյութիւն չունին հոն: Ասիկա կը նշանակէ, թէ իրողապէս Ֆինլանտայի տարածքին իւրաքանչիւր աշակերտ կը յաճախէ հանրային վարժարան, մանկամսուրէն մինչեւ տոքթորայի մակարդակ:

Տուայթ դպրոցին մէջ Սահլպըրկի կատարած այս ակնարկութեան հեգնանքը յստակ էր: Ամերիկայի բազմաթիւ լաւագոյն վարժարաններուն պէս` Տուայթ սեփական հաստատութիւն մըն է, որուն երկրորդական դասարաններուն կրթաթոշակը տարեկան 35 հազար տոլար է: Նաեւ` չըսելու համար, թէ մասնաւորաբար Տուայթը կը գործէ իբրեւ հասութաբեր ձեռնարկ, ինչ որ հետզհետէ ընդհանրացող երեւոյթ մըն է Միացեալ Նահանգներու տարածքին: Այսուհանդերձ, սրահին մէջ ոչ ոք որեւէ ակնարկութիւն կատարեց Սահլպըրկի հաստատումը լսելէ ետք: Ասիկա զարմանք պատճառեց ինծի, բայց ոչ` Սահլպըրկի:

Սահլպըրկ գիտէ, թէ ամերիկացիք ի՛նչ բանի մասին կը սիրեն խօսիլ, երբ հարցը կը վերաբերի կրթութեան, որովհետեւ ան դարձած է Ֆինլանտայի մէջ ամերիկացիներուն մշտական հասցէն, որուն կը դիմեն անոնք: Երկու ուսուցիչներու զաւակ` Սահլպըրկ յաճախած է ֆինլանտական դպրոց մը: Ան ուսողութիւն եւ բնագիտութիւն դասաւանդած է Հելսինքիի մէկ նախակրթարանին մէջ, տարբեր պաշտօններ վարած է Ֆինլանտայի կրթութեան նախարարութեան մէջ եւ տարիներ շարունակ աշխատած է «Օ. Ի. Սի. Տի.»-ի, Համաշխարհային դրամատան եւ միջազգային այլ կազմակերպութիւններու մէջ` իբրեւ մասնագէտ:

Այժմ իր այլ պարտականութիւններուն կողքին, Սահլպըրկ կ՛ընդունի տարին շուրջ հարիւր այցելութիւն` կրթական օտար գործիչներու կողմէ, որոնց շարքին` բազմաթիւ ամերիկացիներ, որոնք կը փափաքին գիտնալ Ֆինլանտայի յաջողութեան գաղտնիքը: Սահլպըրկի նոր գիրքը մասամբ ճիգ մըն է` տալու պատասխանը այն հարցումներուն, որոնք յաճախ կ՛ուղղուին իրեն:

Այս դիտանկիւնէն` ամերիկացիք տեւաբար համակուած են յատուկ հարցադրումներով. ինչպէ՞ս կը հետեւիք աշակերտներուն կարողութիւններուն զարգացումին, երբ տեւաբար քննութեան չէք ենթարկեր անոնց գիտելիքները: Ինչպէ՞ս կրնաք բարելաւել ուսուցման մակարդակը, երբ ձախող ուսուցիչները հաշուետուութեան կանչելու օրէնք մը չունիք, ոչ ալ` որակաւոր ուսուցիչները յաւելեալ վարձատրելու սովորութիւն մը: Ինչպէ՞ս կը խթանէք մրցակցութեան ոգին եւ սեփական մարզը առնչակից կը դարձնէք ձեր կառոյցներուն: Ինչպէ՞ս կ՛ընձեռէք դպրոցներու ընտրութեան կարելիութիւններ:

Յայտնապէս Ֆինլանտայի պատասխանները կը հակասեն այն բոլորին, զորս Ամերիկայի կրթական համակարգերը բարեփոխելու մասին մտածողները կը փորձեն իրագործել:

Սկսելու համար` Ֆինլանտա բոլոր աշակերտներուն կարողութիւնները յատուկ չափանիշներով քննութեան ենթարկող ծրագիրներ չունի: Միակ բացառութիւնը այսպէս կոչուած Պետական ընդունման քննութիւնն է, զոր կ՛անցընեն երկրորդականի վերջին դասարանը կամաւոր ընտրութեամբ յաճախած աշակերտները: Այլ խօսքով` այս դասարանը համազօր է ամերիկեան երկրորդական վարժարանի վերջին տարուան:

Փոխարէնը` Ֆինլանտայի հանրային վարժարաններուն համակարգին մէջ ուսուցիչներ սորված են աշակերտներուն կարողութիւնները արժեւորել բոլորովին անջատ քննութիւններով, զորս իրե՛նք կը պատրաստեն: Իւրաքանչիւր եռամսեակի աւարտին բոլոր աշակերտները կը ստանան վիճակացոյց մը, սակայն իւրաքանչիւր վիճակացոյց կը պատրաստուի տուեալ աշակերտին տրուած յատուկ նիշերուն հիմամբ: Պարբերաբար կրթութեան նախարարութիւնը կրթական պետական յառաջդիմութիւնը կը չափէ տարբեր դպրոցներէ պարագայական ձեւով աշակերտներու կարողութիւնները չափող քննութիւններով:

Ինչ կը վերաբերի ուսուցիչներու եւ կրթական պատասխանատուներու հաշուետուութեան, Սահլպըրկ կ՛անտեսէ զայն. «Ֆինլանտերէնի մէջ գոյութիւն չունի հաշուետուութեան համազօր բառ մը,- ըսած է ան աւելի ուշ` Քոլոմպիայի համալսարանին ուսուցիչներու քոլեճին մէջ մէկտեղուած ունկնդիրներու:- Հաշուետուութիւնը կը մնայ, երբ պատասխանատուութիւնը կը հանուի»:

Սահլպըրկի համար կարեւորը այն է, թէ Ֆինլանտայի մէջ բոլոր ուսուցիչներն ու կրթական պատասխանատուները կը վայելեն բարձր վարկ, լաւ կը վարձատրուին եւ լուրջ պատասխանատուութիւն կը վստահուի անոնց: Ուսուցչական ասպարէզ մուտք գործելու համար անձ մը պէտք է ունենայ նուազագոյնը մագիստրոսի վկայական, իսկ ուսուցիչներու պատրաստութեան կեդրոնները երկրին ամէնէն աւելի բծախնդիր ընտրութեան մօտեցում ցուցաբերող բարձր ուսման հաստատութիւններն են: Եթէ ուսուցիչ մը լաւ չէ, ապա տնօրէնին պարտականութիւնն է նկատել հարցը եւ լուծել:

Եւ մինչ ամերիկացիք կը սիրեն խօսիլ մրցակցութեան մասին, Սահլպըրկ կը նշէ, թէ ոչ մէկ բան աւելի նեղ կացութեան կը մատնէ զիրենք, որքան` մրցակցութիւնը: Սահլպըրկ իր գիրքին մէջ կը մէջբերէ Սամուլի Փարոնեն անունով ֆինլանտացի գրագէտի մը հետեւեալ տողը. «Իրական յաղթողը չի մրցիր»: Կարելի չէ պատկերացնել ասկէ աւելի ոչ ամերիկեան գաղափար մը, սակայն, երբ հարցը կը վերաբերի կրթութեան, Ֆինլանտայի յաջողութիւնը ցոյց կու տայ, թէ Ֆինլանտայի կեցուածքը ունի իր առաւելութիւնները: Ֆինլանտայի մէջ գոյութիւն չունին լաւագոյն ուսուցիչներու կամ լաւագոյն դպրոցներու ցանկեր: Կրթական քաղաքականութեան գլխաւոր մղիչ ուժը ո՛չ թէ ուսուցիչներու կամ դպրոցներու միջեւ մրցակցութիւնն է, այլ` գործակցութիւնը:

Ի վերջոյ, Ֆինլանտայի մէջ յայտնապէս դպրոցի մը ընտրութիւնը առաջնահերթութիւն չէ, ոչ ալ` կրթական համակարգին մէջ հանրային մարզին դերակատարութիւնը: Ինչ որ մեզի կը յիշեցնէ այն լռութիւնը, որ տիրեց Տուայթ դպրոցին մէջ, երբ Սահլպըրկ նշեց, թէ Տուայթի նման դպրոցներ գոյութիւն չունին Ֆինլանտայի տարածքին:

«Այստեղ` Ամերիկայի մէջ ծնողներ կրնան որոշել, թէ ո՛ր դպրոցը պիտի ուղարկեն իրենց զաւակը,- ըսաւ Սահլպըրկ` Քոլոմպիայի համալսարանին Ուսուցիչներու քոլեճին մէջ իր դասախօսութեան ժամանակ:- Նոյն այն տրամաբանութիւնն է, որ կը կիրարկուի, օրինակ` շուկաներու մէջ: Դպրոցները այստեղ շուկայ են, իսկ ծնողներ կրնան գնել, որ` մէկը որ կ՛ուզեն: Ֆինլանտայի մէջ եւս ծնողներ կրնան ընտրութիւններ կատարել, սակայն ընտրանքները բոլորն ալ նոյնն են»:

Եւ այստեղ արձանագրուեցաւ գլխաւոր ցնցումը. մինչ Սահլպըրկ շարունակեց խօսիլ, բացայայտ դարձաւ անոր պատգամին կորիզը, տարբեր հարց, թէ ունկնդիրներէն ո՛վ լսեց կամ չլսեց զայն:

Տասնամեակներ առաջ, երբ Ֆինլանտայի կրթական համակարգը խիստ կարիքը ունէր բարեկարգումներու, Ֆինլանտայի նպատակակէտը, որուն արդիւնքը այսօր մեծ յաջողութիւն մըն է, երբեք գերազանց մակարդակ մը նուաճելը չէր: Այլ` հասնիլ հաւասարութեան:

Հաւասարութեան Սկզբունքը

Ֆինլանտայի կրթական քաղաքականութեան գլխաւոր մղիչ ուժը 1980-ական տարիներէն ի վեր եղած է այն գաղափարը, թէ բոլոր աշակերտները պէտք է ունենան սորվելու նոյն առիթները` անկախ ընտանեկան, եկամուտի կամ աշխարհագրական վայրի պայմաններէն: Ֆինլանտայի մէջ կրթութիւնը ամէն բանէ առաջ նկատուած է ո՛չ թէ գերազանց եւ փայլուն աշակերտներ պատրաստելու միջոց մը, այլ` գործիք մը, որուն միջոցով կարելի է հարթել ընկերային անհաւասարութիւնները:

Ֆինլանտական դիտանկիւնէն, ինչպէս Սահլպըրկ կը նկարագրէ զայն, ասիկա կը նշանակէ, թէ դպրոցները պէտք է առողջ եւ ապահով միջավայր մը ստեղծեն մանուկներուն համար: Ասիկա կը սկսի հիմնական մակարդակի վրայ: Ֆինլանտայի դպրոցներուն մէջ աշակերտներ կը ստանան ձրի ճաշ, դիւրին հասողութիւն ունին առողջապահական խնամքի, հոգեբանական խորհրդատուութեան, եւ իւրաքանչիւր աշակերտ կը ստանայ իր կարիքներուն համապատասխան ցուցմունք:

Իրօք, նոյնինքն այն պատճառով, որ ակադեմական գերազանց արդիւնքներ արձանագրելը մաս չէր կազմեր Ֆինլանտայի մեկնակէտերուն, երբ 2001-ին երկրին աշակերտները բարձրագոյն նիշեր արձանագրեցին ՓԻՍԱ-ի քննութիւններուն մէջ, բազմաթիւ ֆինլանտացիներ մտածեցին, թէ արդիւնքները հաւանաբար սխալ էին: Սակայն ՓԻՍԱ-ի իրերայաջորդ քննութիւններ վերահաստատեցին, թէ Ֆինլանտա, ի տարբերութիւն իրեն նման այլ երկիրներու, ինչպէս` Նորվեկիա, ակադեմական գերազանց յաջողութիւններ կ՛արձանագրէր հաւասարութեան սկզբունքին վրայ հիմնուած իր կրթական քաղաքականութեամբ:

Շատ դիպուկ է այն իրողութիւնը, թէ այս կէտը գրեթէ միշտ ալ արհամարհուած է կամ` անտեսուած Միացեալ Նահանգներու տարածքին, մանաւանդ` ներկայիս: Երկրին տնտեսական տագնապը եւ սակարանային շուկաներու աշխատելաձեւին դէմ բողոքի ալիքներ բարձրացուցած Օքիւփայ Ուոլ Սթրիթ շարժումը շատ աւելի սուր լուսարձակի առած են Ամերիկայի մէջ անհաւասարութեան հարցերը: Իբրեւ կրթաթոշակ` տարին մինչեւ 35 հազար տոլար վճարելու կամ հանրային լաւ դպրոցներու շրջանի մը մէջ բնակարան մը ունենալու կարողութիւնը ունեցող ծնողներուն եւ բնակչութեան մնացեալ 99 առ հարիւրին միջեւ վիհերը շատ յստակ կերպով տեսանելի են:

«Երազ» Մը Ունենալը`
Բանալին
Յաջողութեան

Փասի Սահլպըրկ ամէն ճիգ ի գործ կը դնէ` շեշտելու համար, թէ «Ֆինլանտական դասերու» իր գիրքը ուղեցոյց մը չէ, որ կրնայ լուծել այլ երկիրներու կրթական համակարգերուն հարցերը: Երկիրները կը տարբերին իրարմէ, եւ ինչպէս բազմաթիւ ամերիկացիներ կը մատնանշեն, Ֆինլանտա փոքր երկիր մըն է եւ ունի շատ աւելի միատարր բնակչութիւն, քան` Միացեալ Նահանգներ:

Այսուհանդերձ, Սահլպըրկ չի կարծեր, թէ տարածութեան կամ միատարրութեան հարցերը բաւարար պատճառներ են, որ ամերիկացիք արհամարհեն ֆինլանտական օրինակը: Ճիշդ է` Ֆինլանտա համեմատաբար միատարր երկիր մըն է. 2010-էն ի վեր երկրին բնակիչներուն միայն 4.6 առ հարիւրը ծնած է այլ երկրի մը մէջ, իսկ համեմատութիւնը 12.7 առ հարիւր է Միացեալ Նահանգներու մէջ: Սակայն Ֆինլանտայի օտարածին բնակչութեան թիւը կրկնապատկուած է 2010-ի նախորդող տասնամեակին, իսկ երկիրը չէ կորսնցուցած կրթական իր մակարդակը: Գաղթականները ընդհանրապէս կեդրոնացած են որոշ վայրերու մէջ, որուն պատճառով կարգ մը դպրոցներու աշակերտութիւնը այլ դպրոցներէ աւելի խառն պատկեր մը կը պարզէ. այսուհանդերձ, Ֆինլանտայի դպրոցներուն միջեւ մեծ փոփոխութիւններ չեն արձանագրուած նոյն ժամանակաշրջանին ՓԻՍԱ-ի կողմէ կատարուած քննութիւններու արդիւնքներուն մէջ:

Քոլոմպիայի համալսարանին Ուսուցիչներու քոլեճին մէջ այցելու դասախօս Սամուէլ Ապրամզ երկրի մը կրթական մակարդակին մէջ անոր տարածութեան եւ միատարրութեան գործօնները վերլուծած է` Ֆինլանտան բաղդատելով հիւսիսային Եւրոպայի այլ երկրի մը` Նորվեկիոյ: Ֆինլանտայի նման` Նորվեկիա եւս փոքր երկիր մըն է, եւ ընդհանրապէս` ոչ այլազան բնակչութիւն մը ունի: Սակայն ի տարբերութիւն Ֆինլանտայի, անիկա կրթութեան նկատմամբ որդեգրած է աւելի ամերիկեան, քան` ֆինլանտական մօտեցում: Արդի՞ւնքը. միջակ նիշեր` ՓԻՍԱ-ի վիճակագրութիւններուն մէջ: Ապրամզ կը նշէ, թէ երկրի մը դպրոցական համակարգին յաջողութիւնը պայմանաւորելու մէջ կրթական քաղաքականութիւնը հաւանաբար շատ աւելի կարեւոր գործօն մըն է, քան` երկրին տարածութիւնը կամ համայնքային կառոյցը:

Իրօք, 5.4 միլիոն բնակչութեամբ Ֆինլանտան կարելի է բաղդատել ամերիկեան որեւէ նահանգի: Ի վերջոյ, ամերիկեան կրթական համակարգը մեծ մասամբ կը ղեկավարուի նահանգային մակարդակի վրայ: Ուաշինկթընի մէջ հաստատուած ուսումնասիրութիւններ կատարող կազմակերպութեան մը` Գաղթի քաղաքականութեան հիմնարկին կողմէ կատարուած վիճակագրութեան մը համաձայն, 2010-ին Միացեալ Նահանգներէն 18-ը ունէին Ֆինլանտայի մէջ օտարածին բնակիչներու համեմատութեան հաւասար կամ շատ աւելի նուազ թիւով օտարածին բնակիչներ:

Աւելի՛ն. հակառակ իրենց բազմաթիւ տարբերութիւններուն, Ֆինլանտա եւ Միացեալ Նահանգներ ունին կրթական հասարակաց նպատակներ: Երբ 1970-ական տարիներուն Ֆինլանտայի մէջ քաղաքականութիւն մշակող պատասխանատուներ որոշեցին բարեկարգել երկրին կրթական համակարգը, անոնք այս քայլին դիմեցին, որովհետեւ անդրադարձան, թէ Ֆինլանտա կարիքը ունէր մրցունակութեան: Երկիրը չէր կրնար ապաւինիլ արդիւնաբերութեան կամ իր սակաւաթիւ բնական աղբիւրներուն, հետեւաբար պէտք էր շահարկէր գիտութեան վրայ հիմնուած տնտեսութեան մը մէջ:

Այժմ, երբ Ամերիկայի ճարտարարուեստի արդիւնաբերական մարզերը կը նահանջեն, նոյն ոճով` Միացեալ Նահանգներու տարածքին կրթական քաղաքականութեան նպատակն է պահպանել ամերիկեան մրցունակութիւնը: Նախագահ Օպամայէն մինչեւ սովորական ոեւէ քաղաքացի, ամէն ոք կ՛ընդգծէ այս կարեւորութիւնը: Ֆինլանտայի փորձառութիւնը ցոյց կու տայ, թէ այս խաղը շահելու համար երկիր մը պէտք է լաւ պատրաստէ իր բնակչութեան ոչ միայն մէկ մասը, այլ` բնակչութեան ամբողջութիւնը, որպէսզի կարենայ հիմնել նոր տնտեսութիւն մը: Թերեւս բաւարար չէ ունենալ աշխարհի կարգ մը լաւագոյն դպրոցները, երբ գոյութիւն ունին ետ մնացող մանուկներ:

Արդեօք այս մէկը անիրականանալի՞ նպատակակէտ մըն է: Սահլպըրկ կ՛ըսէ, որ թէեւ իր գիրքը չի միտիր ծառայել իբրեւ ուղեցոյց, սակայն անոր նպատակն է դառնալ «յոյսի գրքոյկ» մը:

«Երբ նախագահ Քենետի կ՛առաջարկէր ամերիկեան գիտութիւնն ու արհեստագիտութիւնը դնել յառաջադէմ մակարդակներու վրայ ` ի վերջոյ մարդը լուսին հասցնելով 1960-ական տարիներու վերջերուն, շատեր կ՛ըսէին, թէ այս մէկը անկարելի էր,- ըսաւ Սահլպըրկ Նիւ Եորքի մէջ:- Սակայն ան ունէր երազ մը: Այնպէս` ինչպէս քանի մը տարի ետք Մարթին Լուտըր Քինկ ունէր երազ մը: Նման երազներ կ՛իրականանա՛ն: Ֆինլանտայի երազն էր հանրային լաւ կրթութիւն ապահովել իւրաքանչիւր մանուկի, անկախ անկէ, թէ ո՛ր դպրոցը կը յաճախէր ան եւ ինչպիսի՛ ընտանիքէ մը կու գար: Ֆինլանտայի մէջ շատեր կ՛ըսէին, թէ կարելի չէր իրականացնել այս մէկը»:

Յայտնապէս շատեր սխալած էին: Կարելի՛ է ստեղծել հաւասարութիւն: Աւելի՛ն. իբրեւ մարտահրաւէր` ուղղուած կրթական բարեկարգումներու ամերիկեան մտածողութեան, Ֆինլանտայի փորձառութիւնը ցոյց կու տայ, թէ կարելի՛ է հասնիլ գերազանց մակարդակի` կեդրոնանալով ոչ թէ մրցակցութեան վրայ, այլ` գործակցութեան, ոչ թէ ընտրանքի, այլ` հաւասարութեան:

Ամերիկայի կրթական համակարգին դիմագրաւած հարցը ոչ թէ երկրին բնակչութեան ցեղային այլազանութիւնն է, այլ` ընկերութեան տնտեսական անհաւասարութիւնը: Եւ ճիշդ այս հարցն է, որ փորձած է լուծել Ֆինլանտայի կրթական բարեկարգումներու մօտեցումը: Միացեալ Նահանգներ կարիքը ունին աւելի հաւասարութեան վրայ հիմնուած քաղաքականութեան մը` աւելի մրցունակ դառնալու համար աշխարհի տարածքին:

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )