Մենք. Եթէ Պատմութիւնն Արձանագրի…

ԼԻԼԻԹ ԳԱԼՍՏԵԱՆ

Վիճակագրութիւնը սեթեւեթել չգիտի, այն կարող է անողոք լինել, հաճելի կամ տհաճ, օգտակար կամ` ոչ: Բայց, այդուհանդերձ, նրա հետ հաշուի չնստել չի կարելի, եթէ ի հարկէ բաւարար խոհեմ ես, ունակ` թուային պատկերի բեռը հետեւութիւններ դարձնել, ծրագրեր ու խնդիրներ ձեւակերպել: Աւա՜ղ, վերջին տարիներին մեզ` Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքացիներին, վիճակագրութիւնն առանձնապէս ուրախանալու առիթներ չի տալիս, այս անգամ եւս: Օրերս Ազգային վիճակագրական ծառայութիւնը հրապարակեց 2011թ. մարդահամարի նախնական տուեալները. 2001թ. մարդահամարի համեմատութեամբ, Հայաստանի Հանրապետութիւնում առկայ բնակչութեան թուաքանակը նուազել է 130,823-ով, իսկ մշտական բնակչութեանը` 194,197-ով:

Այն, որ Հայաստանի մշտական բնակչութիւնը նուազման կայուն միտում ունի, առանձնապէս անակնկալ չէր: Դեռ երեք տարի առաջ, ԱՊՀ երկրների գաղթի միտումների ուսումնասիրութեան արդիւնքները պարզել էին, որ խորհրդային հանրապետութիւնների շարքում երկիրը մշտապէս լքելու ամենամեծ ցանկութիւն Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքացիներն ունեն` բնակչութեան մօտ կէսը` 44 տոկոսը: Իսկ սա սոսկ արտագաղթ չէ, այլ նաեւ ազգային ներուժի, որակեալ աշխատուժի արտահանում, որովհետեւ արտագաղթողների ճնշող մեծամասնութիւնը 18-55 տարեկան գործուն աշխատուժ հանդիսացող տղամարդիկ են` մասնագիտական կամ բարձրագոյն կրթութեամբ, վերարտադրուելու կարողականութեամբ:

Ըստ մէկ այլ ուսումնասիրութեան` ՄԱԿ-ի մարդկային զարգացման տարեկան զեկոյցի, 1990 թ. համեմատութեամբ Հայաստանում բնակչութեան վերարտադրողականութիւնը 82.4 տոկոսից հասել է 54 տոկոսի, երեւոյթ, որն ինքնին ազդում է ազգաբնակչութեան թուաքանակի ցուցանիշի վրայ:

Ահագնացող արտագաղթը վերջին շրջանի հայաստանեան իրականութեան թերեւս ամենաանհանգստացնող իրողութիւնն է, ազգային անվտանգութեանը ուղիղ սպառնալիք: Արտագաղթի ընկերային, տնտեսական ու հոգեբարոյական պատճառները յստակ են ու տեսանելի, լուծումները քաղաքական կամք, քաղաքական գիտակցում ու նուիրում պահանջող:

Ու մինչ մենք հեշտօրէն զրկւում ենք մեր ամենաթանկ` մարդկային դրամագլխից, մեր հոգեւոր ու մտաւոր սեփականութիւնից, այս պահին նոյնքան եւ շատ աւելի ցաւալի ու անդառնալի ազգային կորուստներ ենք արձանագրում սիրիահայ համայնքում:

Տագնապի ու ցաւի խառը զգացումով աշխարհի բոլոր անկիւններից ազգովի հետեւում ենք սիրիական դէպքերին ու անճարակ դառնութեամբ վկան դառնում, թէ ինչպէս է պատերազմի ամենակուլ երախը խեղում մարդկային ճակատագրեր, քայքայում տասնեակ տարիների նուիրումով ու զոհողութեամբ ստեղծուած մեր ամենակենսունակ համայնքներից մէկը` սիրիահայ համայնքը:

Սեփական ցաւի ու ողբերգութեան հետ սիրիական համայնքին մենակ չթողնելու մեր հաւաքական պարտքը նաեւ գործողութիւն է դարձել` համահայկական հանգանակութիւններ, նիւթական ու բարոյական աջակցութեան ծրագրեր: Այս ծրագրերը դուրս են աշխարհագրական ու կուսակցական սահմաններից, ներառում են նաեւ Հայաստանի Հանրապետութեան ճիգը:

Իսկ պատերազմը շարունակւում է` իւրաքանչուր ժամ նոր անորոշութիւն, նոր վէրքեր ու կորուստներ թողնելով իր ճանապարհին:

Ըստ շրջանառուող պաշտօնական լուրերի, հակամարտութիւնից յետոյ շուրջ 9000 սիրիահայեր են եկել Հայաստան, իսկ Հայաստանում շարունակում են մնալ 5000-ը: Սիրիահայ մեր հայրենակիցները, բնականօրէն, բախւում են ընկերային, տնտեսական, կրթական, հոգեբարոյական ու մշակութային նոր իրողութիւնների, որոնց լուծումը թէեւ հեշտ չէ, բայց փորձում են գտնել պետութիւն-հասարակական կազմակերպութիւններ, կուսակցութիւններ գործակցութեամբ:

Իսկ սիրիական խորացող ճգնաժամն ու համայնքի նկատմամբ համազգային յանձնառութեան գիտակցումն ու պարտքը իրապէս արտակարգ լուծումներ ու ներդրումներ են պահանջում:

Լուծումներ, ուր մեր ողջ ներուժը (Հայաստան եւ սփիւռք) եւ յատկապէս Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքական

պատասխանատուութիւնն ու յանձնառութիւնն էական են, վճռորոշ:

Մենք սխալուելու իրաւունք չունենք. Աստուած չանի, որ այդ 5000 սիրիահայերի եւ յետոյ եկողների համար հայրենիքը ժամանակաւոր հանգրուան դառնայ` աշխարհի այլ ծագերում ապաստան ու խաղաղութիւն փնտռելու ճանապարհին ժամանակաւոր կացարան:

Սիրիահայերի ճնշող մեծամասնութիւնը մասնագիտութիւնների ու արհեստների տիրապետող միջին խաւն է` աշխատող ու պարկեշտ, արարող, սեփական արմատ ու ազգային նկարագիր պահող: Չթողնենք, որ փոշիանայ այս հարստութիւնը:

Քաղաքացիութեան, Հայաստան մուտքի արտօնագրերի տրամադրման եւ կրթական վճարների զեղչման կողքին, մտածենք նաեւ նրանց համար գրաւիչ գործարար միջավայր, արտօնեալ պայմաններ ստեղծելու եւ ամենակարեւորը` ընկերային բնակարանաշինութիւն նախաձեռնելու մասին:

Կարծում եմ, որ սրանք խնդիրներ են, որ անվերապահօրէն տեղ պիտի գտնեն մեր ազգային քաղաքական օրակարգում` միաւորելով մեր ողջ ներուժը: Իսկ այս բարոյական սնունդի ու համազգային համերաշխութեան կարիքը նախ մենք` հայաստանցիներս ունենք:

Ձախողուելու իրաւունք չունենք:

Իբրեւ պետութիւ՜ն ու հայրենի՜ք, չթողնենք, որ փոշիանայ մեր ամենաթանկ կարողութիւնը` հայ մարդը: Այլապէս, յետոյ մեզ չենք ների, եթէ պատմութիւնը վիճակագրի անողոքութեամբ արձանագրի, որ մենք բաւարար խոհեմ չգտնուեցինք ու չկարողացանք: