ՀԻՆԸ ՆՈՐՈՎ ԳԻՐԿԸՆԴԽԱՌՆ

21-23 մարտ 2011-ին պոլսահայ «Մարմարա» օրաթերթին մէջ լոյս տեսաւ թերթին փոխխմբագիր Մաքրուհի Յակոբեանի վերոյիշեալ խորագիրը կրող յօդուածաշարը: Իր շահեկանութեան համար այսօր կը սկսինք հրատարակել յօդուածաշարը, որուն շարունակութիւնը յաջորդաբար լոյս պիտի տեսնէ յառաջիկայ օրերու մեր թիւերով:

Բիւզանդական պարիսպներու վրայ բացուած զոյգ խոռոչներէ դէպի վար, Նառլըգաբուի Ս. Յովհաննէս եկեղեցւոյ անմիջական դրացութեան մէջ, ամրակուռ բերդի մը կողքին, ուղղակի ծովափին կառուցուած մեր սեփական չորսյարկանի շէնքին մէջ է, որ ողջունեցի աշխարհը:

Մանկութեանս տարիներէն սկսեալ ներքին անգիտակից մղումով, անզգալաբար, հինի նկատմամբ ունեցայ անսահման սէր եւ հետաքրքրութիւն:

Հին շէնք մը, հին առարկայ մը, հին նկար մը, պարզապէս հին որեւէ բան, մելամաղձոտ իր քաշողականութեամբ, եղաւ իմ աչքերուս եւ հոգիիս համար ամէնէն յագեցուցիչ եւ անմահական հաճոյքը:

Մտածումներուս որպէս ճարակ, միշտ հնութիւն կ՛որոնէի շուրջս, ուշադրութիւնս միշտ կը կեդրոնացնէի հինի վրայ, երբ դոյզն ինչ գաղափար չունէի հնագիտութեան մասին:

Փայտաշէն էր մեր բնակարանը` երրորդ յարկին վրայ լայն պատշգամով, ուղղակի ծովուն վրայ թառած: Մեր շէնքի եւ յարակից ընդարձակ պարտէզի գրաւած սահմաններուն մէջ, Մարմարայի կապուտագեղ այդ ծովաշերտը երկինքի կապոյտին հետ միախառնուած` մեր սփականութիւնն էր, մեր կո՛յս աշխարհը: Մեր թաղէն ո՛չ ոք կրնար ծովեզերք իջնել առանց մեր շէնքի վերի չորրորդ յարկի դռնէն մուտք գործելու:

Օդը երբ հանդարտ ըլլար, մեծագոյն հաճոյքս կ՛ըլլար հագուստիս փէշը տոպրակի վերածած, նախընտրաբար բոկոտն, քալել ծովեզերքի միլիոնաւոր խճաքարերուն վրայ եւ իմ ճաշակով հաւաքել ծովէն կամ ծովեզերքէն այլազան գոյներով, գեղեցկագոյն խճաքարեր կամ սատափատեսիլ կտորուանքներ: Իմ հաւաքած քարերուն կը նայէի երկա՜ր, ուշադրութեամբ եւ հիացումով: Կը ջանայի կռահել անոնց տարիքը թէ արդեօք անոնք քանի՞ տարիէ ի վեր «բնակած էին» ծովուն մէջ, քանի՞ տարիէ ի վեր խաղալիք դարձած էին ալիքներու քմահաճոյքին: Նայելով անոնց` տարիներ կը ճշդէի ես ինծի: Թերեւս տասը տարի, թերեւս հարիւր տարի կամ աւելի…: Տարինե՜ր, որոնց մասին ո՛չ մէկ գաղափար ունէի իմ այդ երանելի՜ օրերուս:

Կը խորհէի նաեւ, թէ քարի այդ կտորուածքները ձանձրացած պէտք է ըլլային անգութ ալիքներու մտրակին տակ իրենց ստրուկի տառապագին կեանքէն, եւ հիմա, յոգնած ու մաշած, նոր ձեւեր ու ծաւալներ ստացած, կը ցանկային, որ ցամաք նետուէին, որպէսզի քիչ մըն ալ լոյս աշխարհը տեսնէին, փրկուէին ծովուն խաղալիքը դառնալէ: Ես ահաւասիկ կը հանդիսանայի անոնց գթասիրտ եւ քաջարի փրկարարը եւ մտքիս մէջ պատկերացնելով անոնց անցեալի երիտասարդ հուժկու տարիները եւ կերպով մը` փառահեղ կեանքը, տէր ու պաշպան կը կանգնէի իրենց: Կ՛ընտրէի եւ կը հաւաքէի իմ ճաշակիս յարմար ակնահաճոյ բոլոր խճաքարերը: Արեւոտ օրերուն, որպէս փորձաքար, թաց քարերէն ոմանք կը յանձնուէին արեւու ճառագայթներուն: Չորնալէ ետք մեծամասնութեամբ գոյն կը փոխէին անոնք, գունաթափ կ՛ըլլային: Կը խղճայի անոնց վրայ` գունաթափութեան գործողութիւնը անխօս տրտունջ համարելով:

Կը պատահէր, որ հարաւի հովը փչէր ուժգին եւ ծովը մոլեգնած, ոռնալով, իր ամեհի փրփրադէզ ալիքները հասցնէր ծովափ եւ անխնայ հարուածէր մեր շէնքը: Մենք վարժուած էինք այդ հարուածներուն, չէինք վախնար: Իսկոյն կը փակէինք մեր փեղկերը եւ ներսը ապահով կը նստէինք:

Ինծի համար ամէնէն ուրախալի օրերը հարաւի փոթորիկին յաջորդող օրերն էին: Երբ փոթորիկէն ետք խաղաղութիւն հաստատուէր եւ ծովը նահանջէր դէպի իր բնական անկողինը, ես եղբօրս հետ ծովեզերք կ՛իջնէի, եւ մենք «աղուոր բաներ»ու փնտռտուքին կը ձեռնարկէինք: Թէ ի՞նչ էին այդ «աղուոր բաներ»ը. մեզի անծանօթ նորատեսիլ քարեր, փայտեայ առարկաներ, շատ անգամ ջարդուած ոստրէներ, ուլականջներ, կիսամեռ կամ անկենդան ձուկեր եւ այլն: Ծովուն ծածուկ մնացած հարստութիւնները, հին ու անարժէք բաներ, արժէք կը ներկայացնէին մասնաւորաբար իմ աչքին…: Կը հաւաքէինք զանոնք եւ տուն կը բերէինք մօրս խիստ յանդիմանութիւններուն թիրախ դառնալով:

Ահա այսպէս սկսաւ իմ ծանօթութիւնս հինին հետ:

Յետոյ անցայ հին ճամբաներէ, տեսայ հին ու փառաւոր շէնքեր, անմարդաբնակ լքուած բնակարաններ եւ կանգ առի անոնց դիմաց գլուխս հակելով եւ բարեւ մը փոխանցելով անոնց: Երեւակայութեամբ պատկերացնել ջանացի ինծի անծանօթ այն անձերը, որոնք բնակած էին այդ շէնքերուն մէջ, ուր երջանիկ կամ տխուր օրեր անցուցած էին: Ենթադրութիւններ ըրի այդ շէնքերու բնակիչներու ազգութեան մասին եւ զանոնք իմ սրտիս մօտ համարեցի:

Կսկիծը սրտիս` ականատես եղայ հին շէնքերու փլուզման աշխատանքին եւ սրտի ճմլումով խորհեցայ անհետացման անկարեկիր ճակատագրին մասին:

Եւ ո՜վ հեգնանք…: Օր մըն ալ, օրուան իշխանութիւնը որոշեց ծովը, այս կարգին նաեւ մեր «սեփական» ծովը լեցնել եւ երթեւեկի համար ցամաքամաս հաստատել: Տառապագին տարիներ էին այդ տարիները ինծի համար: Յուզումով ու կարեկցութեամբ կը դիտէի, թէ ի՛նչպէս բեռնատար կառքեր մեզի անծանօթ հեռաւոր թաղերէ կը բերէին եւ ծով կը թափէին ապասեփականացուած եւ քանդուած շէնքերու փլատակները: Քար, հող, աղիւս, երկաթ, փայտ, ապակի…: Հնութեան կնիքով շինարարութեան յատուկ ամէն բան. քանդուած սիւներ, կոտրած-թափած դռներ, պատուհանի շրջանակներ, հող ու մոխիր…: Այդ օրերուն այսպէ՛ս է, որ կորսնցուցինք մեր «սեփական» ծովը: իսկ քանի մը տարի ետք կորսնցուցինք նաեւ ծովափի մեր բնակարանը, եւ ես բարեբախտաբար չգիտցայ, թէ ո՞ւր գացին արդեօք մեր շունչով օծուն մեր երդիքին փլատակները: Այսօր այնտեղ, ինքնաբոյս դալարիքներու տափարակ հողաշերտի մը վերեւ, բնութեան անագորոյն աւերին դիմաց` անապաւէն ու աննեցուկ, կ՛արտասուեն զոյգ մը քարեղէն խոռոչներ, որոնք ամէն անցքի աչք կը քթթեն մեզի կարօտով, որպէս հին ու անվերադարձ օրերու յուշարար:

Ո՛հ, պատմութիւններ անվերջանալի: Պատմութիւններ, որոնք կը կերտուին նորը հինին. հինը նորին կամրջող եւ դէպի անհուն ձգտող վերջակէտերով, եւ խորախորհուրդ ապրումներու կնիքով:

Պատմութիւններ, որոնք թռիչք կու տան մեր երեւակայութեան եւ քաղաքակիրթ աշխարհէն արձագանգներ կը բերեն մարդկութեան:

ՄԱՔՐՈՒՀԻ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

«Մարմարա»

(Շար. 1)

Share this Article
CATEGORIES